Mối nguy từ ni-cô-tin trong thuốc lá

- Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lấy chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện ni-cô-tin và thuốc lá”.

Tranh áp phích của tác giả Hoàng Chung – Trung tâm Kiểm soát soát bệnh tật tỉnh Lạng Sơn, đạt giải Ba cuộc thi “Sáng tác sản phẩm truyền thông về môi trường không khói thuốc lá” do Bộ Y tế tổ chức, năm 2025

Theo số liệu của Bộ Y tế, khu vực Đông Nam Á đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi thuốc lá cướp đi sinh mạng của khoảng 3,1 triệu người mỗi năm. Trẻ em là đối tượng chịu tổn thương lớn nhất với khoảng 50% bị phơi nhiễm khói thuốc thụ động trên toàn cầu, dẫn đến hơn 65.000 ca tử vong trẻ em hằng năm và hiện có ít nhất 40 triệu trẻ em từ 13–15 tuổi đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá, trong đó 20 triệu em hút thuốc lá điếu và 15 triệu em sử dụng thuốc lá điện tử.

Một trong 13 thông điệp mà Bộ Y tế Việt Nam đã đưa ra để tuyên truyền Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026 và Tuần lễ Quốc gia Không Thuốc lá, từ 25-31/5/2026 là: “ni-cô-tin trong thuốc lá gây nghiện và ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, đặc biệt ở trẻ em”.

Thuốc lá điện tử có chứa ni-cô-tin là một hoá chất gây nghiện cao và độc tính cao. Ni-cô-tin gây ngộ độc cấp tính với nhiều cơ quan, đặc biệt tim mạch, thần kinh, hô hấp với biểu hiện ngộ độc tương tự ngộ độc thuốc trừ sâu nhóm lân hữu cơ. Trong thuốc lá điện tử, ni-cô-tin thường được cho vào với hàm lượng lớn hơn so với thuốc lá điếu thông thường, ở dạng dung dịch hoặc dạng bột, một dụng cụ hút có thể hút được nhiều nghìn hơi. Đặc biệt ni-cô-tin được sản xuất nhân tạo tổng hợp, thường dạng muối, có độ pH điều chỉnh để ít gây khó chịu với đường hô hấp, đồng thời với số lượng dẫn tới người sử dụng rất dễ bị ngộ độc và nhanh chóng dẫn tới nghiện ni-cô-tin. 

Tài liệu của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá - Bộ Y tế cho thấy: Tiếp xúc kéo dài với ni-cô-tin khi hút thuốc lá gây ảnh hưởng nhiều cơ quan khác nhau: gây xơ vữa thành mạch, hẹp mạch máu, tăng lipid máu, tăng đường máu, giảm elasstin ở nhu mô phổi gây giãn phế nang, tổn thương đường thở và co thắt phế quản; tăng tiết a xít dịch vị và giảm nhu động dạ dày ruột gây trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét dạ dày tá tràng; tăng thải albumin qua nước tiểu, tổn thương thận, viêm cầu thận, giảm mức lọc cầu thận, tăng hẹp mạch thận…

Việc tiếp xúc nhiều với ni-cô-tin ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản ở cả nữ và nam giới và ảnh hưởng đến thế hệ tương lai do thai chậm phát triển, thai lưu, mang thai ngoài tử cung, chậm phát triển trí tuệ thai, tăng nguy cơ hen ở con sinh ra, gây ung thư dạ dày ruột, ung thư phổi, ung thư tụy, ung thư vú… 

Ni-cô-tin ở liều thấp đã có thể kích thích hệ thần kinh trung ương và ngoại vi, gây kích thích, làm tâm trạng hưng phấn và tăng nhịp tim hoặc huyết áp; liều cao ni-cô-tin có thể làm hạ nhịp tim, hạ huyết áp và trầm cảm. Hơn nữa, ni-cô-tin ảnh hưởng đến sự tăng sinh tế bào, mất cân bằng giữa các chất chống oxy hóa và gốc tự do khiến sức khỏe suy giảm. Ni-cô-tin còn ảnh hưởng đến sự phát triển và di căn của khối u, đồng thời gia tăng sự đề kháng của khối u với hóa trị và xạ trị.

Bác sĩ Hoàng Thi Yến, Phó Trưởng Khoa Phòng chống bệnh không lây nhiễm – Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh cho biết:  Ni-cô-tin tác động tiêu cực đến thanh thiếu niên mạnh hơn người lớn vì não bộ của người dưới 25 tuổi vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện, tiếp xúc ni-cô-tin trước mốc này làm gián đoạn vĩnh viễn cấu trúc liên kết thần kinh, gây dị tật trong quá trình trưởng thành của não bộ, để lại các di chứng vĩnh viễn về nhận thức và hành vi khi lớn lên. Sử dụng ni-cô-tin ở tuổi thiếu niên gây hại trực tiếp cho các tế bào của não bộ đang trong giai đoạn phát triển. Điều này làm suy giảm khả năng chú ý và nhận thức, giảm khả năng học tập, đồng thời làm tăng mạnh các triệu chứng của Hội chứng tăng động giảm chú ý, rối loạn nhận thức, giảm khả năng kiểm soát, cũng như rối loạn tâm thần, làm giảm khả năng kiểm soát xung động, dẫn đến các hành vi bốc đồng, liều lĩnh. Các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra rằng người trẻ sử dụng ni-cô-tin có nguy cơ mắc bệnh trầm cảm cao gấp 2 lần, và nguy cơ mắc các chứng rối loạn tâm trạng, lo âu tăng lên đến 2,4 lần. Hậu quả ngắn hạn và lâu dài này để lại di chứng vĩnh viễn cho thế hệ trẻ.

Nghị định 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 15/5/2026 quy định: “Phạt tiền từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng” là một trong những chính sách của Chính phủ để hạn chế sử dụng thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Để đẩy lùi tình trạng nghiện thuốc lá, cần nhiều hơn nữa sự chung tay của cộng đồng trong việc nâng cao nhận thức về mối nguy của thuốc lá và ni-cô-tin, trang bị kiến thức, kỹ năng chống lại sự hấp dẫn của các sản phẩm thuốc lá và tạo điều kiện cho người dân dễ dàng tiếp cận các biện pháp hỗ trợ cai thuốc lá.

Nguồn: https://baolangson.vn/moi-nguy-tu-nicotine-trong-thuoc-la-5093393.html