Nền tảng cho mô hình đại học số

GD&TĐ - Tài nguyên giáo dục mở là nền tảng của giáo dục đại học số, giúp mở rộng tiếp cận tri thức, chia sẻ dữ liệu, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

Mở rộng không gian tri thức

Bộ GD&ĐT đang dự thảo Thông tư Quy định về khai thác, sử dụng tài nguyên giáo dục mở trong hoạt động giáo dục đại học nhằm lấy ý kiến của người dân, chuyên gia. Việc xây dựng dự thảo hướng đến thúc đẩy bình đẳng trong tiếp cận giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, hiệu quả hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu và hỗ trợ học tập suốt đời.

Tuy nhiên, việc xây dựng tài nguyên giáo dục mở phải tuân thủ quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ; phù hợp với điều kiện, phạm vi sử dụng được quy định trong giấy phép mở đi kèm.

Bộ GD&ĐT ưu tiên phát triển đa dạng nội dung tài nguyên giáo dục mở, tài nguyên bằng tiếng Việt, đồng thời mở rộng tiếp cận các nguồn tri thức quốc tế phù hợp với quy định pháp luật. Tài nguyên giáo dục mở cũng phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu; tính bền vững về hạ tầng kỹ thuật.

Tài nguyên giáo dục mở là một trong các giải pháp quan trọng trong phát triển giáo dục đại học số. Đây là nguồn học liệu quan trọng giúp các cơ sở đào tạo tổ chức giảng dạy trên nền tảng số, liên tục cập nhật công nghệ mới và triển khai đa dạng các hình thức, phương thức đào tạo theo quy định. Việc xây dựng và khai thác hiệu quả tài nguyên giáo dục mở không chỉ bảo đảm khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở đào tạo và các bên liên quan, mà còn tạo điều kiện học tập không giới hạn bởi không gian và thời gian, góp phần nâng cao chất lượng, tính linh hoạt và khả năng tiếp cận của giáo dục đại học trong kỷ nguyên số.

Với tài nguyên giáo dục mở, Bộ GD&ĐT cũng khuyến cáo, trong quá trình xây dựng không được ảnh hưởng đến an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội, ảnh hưởng lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Tài nguyên giáo dục mở không được trái thuần phong mỹ tục, bóp méo nội dung học thuật, xâm phạm quyền tác giả đã được bảo hộ…

Với tổ chức, cá nhân, họ được quyền truy cập, khai thác và sử dụng tài nguyên giáo dục mở theo điều kiện của giấy phép mở gắn với tài nguyên giáo dục mở; sao chép, chia sẻ, sử dụng lại, chỉnh sửa, kết hợp tài nguyên theo phạm vi được phép; sử dụng tài nguyên phục vụ giảng dạy, học tập, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và các mục đích hợp pháp khác; được truy xuất thông tin về nguồn gốc, giấy phép và điều kiện sử dụng tài nguyên giáo dục mở.

Tuy nhiên, người sử dụng tài nguyên giáo dục mở cần tuân thủ đầy đủ các điều kiện của giấy phép mở; ghi rõ tên tác giả, nguồn gốc tài nguyên giáo dục mở theo quy định. Người sử dụng cần tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ; không khai thác, sử dụng vượt quá phạm vi được phép; Không sử dụng tài nguyên giáo dục mở vào mục đích vi phạm pháp luật… Bên cạnh đó, người sử dụng tài nguyên được khuyến khích phản hồi, thông báo lỗi, đánh giá và đề xuất cải tiến tài nguyên giáo dục mở thông qua các kênh phù hợp.

Dự kiến Bộ GD&ĐT sẽ có Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia, dựa trên dữ liệu từ các cổng truy cập tại các cơ sở giáo dục.

Lưu Đình Quý, sinh viên Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TPHCM) nhìn nhận, khi các học liệu được chia sẻ và kết nối, sinh viên ở bất kỳ đâu cũng có cơ hội tiếp cận nguồn tài nguyên chất lượng. Điều này giải quyết không ít khó khăn cho các sinh viên khi tìm tài liệu, giáo trình phục vụ học tập.

“Ở lớp em đã có giáo trình theo chương trình học. Tuy nhiên, để có kiến thức mở rộng, em thường phải vào các diễn đàn, tìm kiếm trên internet và phải xác minh nguồn gốc tài liệu. Do đó nếu có hệ thống chia sẻ tài nguyên học tập sẽ rất thuận lợi cho sinh viên trong việc tiếp cận các nguồn tri thức mới”, Quý cho biết.

Sinh viên tìm kiếm tài liệu học tập tại thư viện Trường Đại học Công thương TPHCM. Ảnh: HUIT.

Hệ sinh thái số dùng chung

Ở góc độ chuyên gia, ThS Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương) cho rằng, đây là một chủ trương rất đúng đắn và cần thiết trong bối cảnh giáo dục đại học đang bước vào giai đoạn chuyển đổi số sâu rộng. Ông cho rằng, nhiều năm qua, một thực tế tồn tại là mỗi trường đại học đều đầu tư xây dựng học liệu, bài giảng, giáo trình và kho dữ liệu riêng nhưng mức độ chia sẻ còn hạn chế. Điều này dẫn đến sự phân tán nguồn lực, trùng lặp đầu tư và tạo ra khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các cơ sở đào tạo.

Việc Bộ GD&ĐT xây dựng hành lang pháp lý cho tài nguyên giáo dục mở không đơn thuần là số hóa học liệu mà còn hướng đến hình thành một hệ sinh thái tri thức dùng chung trong giáo dục đại học.

“Tài nguyên giáo dục mở sẽ góp phần thay đổi tư duy đào tạo từ mô hình sở hữu tri thức sang chia sẻ tri thức. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và học tập suốt đời đang trở thành xu thế toàn cầu, việc tiếp cận nguồn học liệu mở chất lượng cao sẽ giúp người học chủ động học tập, nghiên cứu và phát triển năng lực tự học”, ThS Công nói.

Tuy nhiên, để chủ trương này thực sự phát huy hiệu quả, ThS Từ Hữu Công nhìn nhận, giá trị cốt lõi của tài nguyên giáo dục mở là chất lượng, khả năng sử dụng thực tế và mức độ đóng góp vào nâng cao chất lượng đào tạo. Do đó, các cơ quan quản lý cần xây dựng cơ chế kiểm định chất lượng học liệu, bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ và có chính sách khuyến khích giảng viên tham gia xây dựng tài nguyên giáo dục mở một cách thực chất.

Về mô hình Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia, ThS Từ Hữu Công cho rằng, công cụ này cần thống nhất tài nguyên nhưng không nên tập trung hóa toàn bộ dữ liệu. Cổng quốc gia nên đóng vai trò là nền tảng kết nối và tra cứu tập trung, trong khi dữ liệu gốc vẫn được quản lý tại các trường đại học. Mô hình này vừa bảo đảm tính liên thông, vừa giúp các cơ sở đào tạo chủ động cập nhật và chịu trách nhiệm về nội dung học liệu của mình.

Ngoài ra, hệ thống cần tích hợp công cụ tìm kiếm thông minh, gợi ý học liệu theo nhu cầu người học, cá nhân hóa trải nghiệm học tập và hỗ trợ khai thác dữ liệu hiệu quả hơn. Khi sử dụng dữ liệu từ cổng truy cập, người học, giảng viên và nhà nghiên cứu cần được tham gia đánh giá, nhận xét và phản hồi đối với các tài nguyên đã sử dụng. Chính cộng đồng học thuật sẽ góp phần sàng lọc, nâng cao chất lượng và tạo động lực cải tiến liên tục cho hệ thống.

“Nếu được vận hành theo các nguyên tắc trên, Cổng tài nguyên giáo dục mở quốc gia không chỉ là một kho dữ liệu điện tử mà có thể trở thành hạ tầng tri thức số quốc gia phục vụ đào tạo, nghiên cứu và học tập suốt đời”, ThS Công nói.

Với Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia, Bộ GD&ĐT là cơ quan xây dựng, quản lý, vận hành và phát triển, bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, an toàn thông tin, khả năng kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu với các hệ thống của cơ sở đào tạo; ban hành quy chế quản lý, khai thác và sử dụng Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia. Cùng với đó, Bộ GD&ĐT tổ chức cấp, quản lý tài khoản truy cập điện tử, quy định điều kiện, phạm vi, quyền và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc sử dụng tài khoản theo quy định của pháp luật…

Nguồn: https://giaoducthoidai.vn/nen-tang-cho-mo-hinh-dai-hoc-so-post780229.html