Ngôi đền mang dáng Khuê Văn Các giữa miền quê lúa

Giữa miền quê lúa xã Yên Thành có một ngôi đền mang kiến trúc độc đáo, gợi liên tưởng đến Khuê Văn Các. Đó là đền Cả – công trình được xây dựng từ thời Lý để thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang. Trải qua hơn 500 năm, đền Cả vẫn giữ nguyên nét uy nghi, cổ kính, trở thành điểm tựa tâm linh và dấu ấn kiến trúc đặc sắc của vùng quê xứ Nghệ.

Đền Cả ở xã Yên Thành được xây dựng từ thời Lý, thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang. Ảnh: Văn Trường

Đền Cả được khởi dựng từ thế kỷ XVI (thời Lý) để thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang – vị danh tướng có công lớn trong việc “bảo quốc hộ dân”, chăm lo đời sống nhân dân vùng Nghệ An xưa. Trải qua các triều đại, đặc biệt được trùng tu và mở rộng dưới thời Hậu Lê, đền dần hoàn thiện với quy mô bề thế. Năm 2012, đền Cả được công nhận là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia.

Đền cả gây ấn tượng với lối kiến trúc độc đáo. Ảnh: Văn Trường

Đền Cả tọa lạc trên thế đất cao, khuôn viên đền rộng rãi và thoáng đãng. Phía trước là cánh đồng bằng phẳng, xa xa là hệ thống ao hồ tạo nên thế “tụ thủy”, mang lại cảm giác mát lành, yên ả. Bước qua cổng tam quan, công trình gây ấn tượng mạnh mẽ nhất là nghi môn – hạng mục được xem như điểm nhấn kiến trúc đặc sắc của đền Cả. Nghi môn mang dáng dấp lầu gác cung đình với 4 cột lớn, 2 tầng, 8 mái, các đầu đao cong vút mềm mại nhưng khỏe khoắn. Từ xa nhìn lại, công trình gợi liên tưởng đến kiến trúc Khuê Văn Các tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám (Hà Nội).

Phần cấu kiện gỗ có nhiều họa tiết, hoa văn chạm khắc tinh xảo. Ảnh: Văn Trường

Trước cổng đền còn lưu giữ một tấm bia đá cổ có kích thước lớn. Nội dung văn bia phản ánh truyền thống hiếu học, tinh thần coi trọng văn hóa của người dân địa phương xưa. Những dòng chữ khắc sâu theo năm tháng không chỉ là tư liệu quý giá mà còn là minh chứng cho bề dày lịch sử của vùng đất này.

Những pho tượng được làm từ gỗ có hình dáng kỳ lạ. Ảnh: Văn Trường

Qua nghi môn, 2 pho tượng đá chắp tay quỳ hai bên lối đi như đang thành kính nghênh đón khách thập phương. Không gian bên trong đền rộng rãi, các hạng mục kiến trúc như tả vu, hữu vu, bái đường, thượng điện được bố trí cân xứng, hài hòa. Mái ngói phủ rêu phong, những vì kèo, đầu dư, cột trụ bằng gỗ lim vẫn giữ được nét chắc chắn dù đã trải qua hàng trăm năm mưa nắng.

Trước cổng đền Cả còn có tấm bia đá cổ kích thước lớn. Ảnh: Văn Trường

Điểm nổi bật của đền Cả là nghệ thuật chạm khắc tinh xảo. Trên các hương án, kiệu rồng, vì kèo, long ngai, những hình tượng long, ly, quy, phượng hay tùng, trúc, cúc, mai được chạm nổi, chạm lộng công phu, sống động. Từng đường nét mềm mại, uyển chuyển thể hiện tài hoa của các nghệ nhân dân gian xứ Nghệ. Hệ thống cửa, vách bằng gỗ vẫn còn khá nguyên vẹn, tạo nên vẻ cổ kính, trầm mặc cho toàn bộ công trình.

Bước qua nghi môn là 2 bức tượng được tạc bằng đá có hình dáng lạ đang chắp tay quỳ 2 bên. Ảnh: Văn Trường

Hiện nay, đền Cả còn lưu giữ nhiều hiện vật cổ quý giá. Đáng chú ý là bốn đạo sắc phong qua các triều đại, trong đó có một sắc phong niên hiệu Vĩnh Khánh cách đây gần 300 năm, 1 sắc phong thời Cảnh Thịnh (Tây Sơn) và 2 sắc phong triều Nguyễn. Đây là những tư liệu lịch sử vô giá, góp phần khẳng định vai trò, vị thế của ngôi đền trong đời sống văn hóa tâm linh của cộng đồng qua nhiều thế kỷ.

Trải qua hơn 500 năm, đền Cả vẫn giữ được nét đẹp độc đáo, cổ kính. Ảnh: Văn Trường

Không chỉ mang giá trị văn hóa, kiến trúc, đền Cả còn gắn với những trang sử hào hùng của dân tộc. Cuối thế kỷ XIX, nơi đây từng là địa điểm gặp gỡ, sinh hoạt bí mật của nghĩa quân Nguyễn Xuân Ôn, Lê Doãn Nhã trong phong trào Cần Vương chống Pháp.

Trước Cách mạng Tháng Tám và trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, đền là cơ sở cách mạng, nơi cất giấu vũ khí, lương thực, góp phần vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập.

Hiện nay ở đền Cả còn lưu giữ được các long ngai, bài vị, sắc phong cổ của thủy tổ, những người đậu đạt thành danh của 14 dòng họ trong các triều đại phong kiến. Ảnh: Văn Trường

Hàng năm, Lễ hội Đền Cả được tổ chức trang trọng với đầy đủ các nghi thức truyền thống như yết cáo, khai quang, rước và tế lễ. Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động dân gian như đấu vật, chọi gà, đánh cờ người, chơi đu, hát ví, hát tuồng…

Nơi đây còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như kiệu rồng được chạm khắc tinh xảo với nhiều hoa văn cầu kỳ. Ảnh: Văn Trường

Cụ Phan Xuân Chỉnh, 82 tuổi, người nhiều năm trông coi đền cho biết, ngày thường cũng như dịp lễ, Tết, đền luôn có người đến dâng hương. Mỗi ngày, cụ cần mẫn lau dọn ban thờ, quét sân, chăm chút từng góc nhỏ để giữ cho không gian luôn trang nghiêm, ấm cúng. Với người dân xã Yên Thành, đền Cả không chỉ là di tích mà còn là điểm tựa tinh thần, nơi gửi gắm niềm tin và ước vọng.

Bà Ngô Thị Hiền – Phó Chủ tịch UBND xã Yên Thành cho biết, trải qua thời gian, đền Cả đã xuất hiện nhiều hạng mục xuống cấp. Trước thực trạng này, chính quyền địa phương đang hoàn tất các thủ tục, trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt chủ trương trung tu, nâng cấp công trình nhằm bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của di tích trên địa bàn.

Cụ Phan Xuân Chỉnh, 82 tuổi hằng ngày trông coi, lau dọn tại đền Cả. Ảnh: Văn Trường

Giữa nhịp sống hiện đại nhiều đổi thay, đền Cả vẫn lặng lẽ tồn tại như một phần hồn cốt của quê hương xã Yên Thành. Những lớp rêu phong trên mái ngói, những đường chạm khắc đã ngả màu thời gian không chỉ kể câu chuyện về một công trình kiến trúc cổ mà còn nhắc nhớ về truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học và đời sống tâm linh bền bỉ của người dân Nghệ An.

ADQuảng cáo

Nguồn: https://baonghean.vn/ngoi-den-mang-dang-khue-van-cac-giua-mien-que-lua-10325899.html