Nơi lưu giữ ký ức lịch sử

 Chiến tranh đã lùi xa nhưng ký ức về những năm tháng lịch sử hào hùng của dân tộc vẫn sống mãi trong trái tim mỗi người Việt Nam. Ngày nay, chúng ta tìm hiểu về lịch sử, không chỉ qua các chương trình giao lưu, tọa đàm, mà còn qua việc khám phá những hiện vật còn lại từ thời chiến. Trong đó có những bức thư người lính viết vội giữa chiến trường khói lửa - những trang giấy mỏng manh nhưng chất chứa bao tâm tư, tình cảm và khát vọng của một thế hệ đã sống và chiến đấu vì hòa bình Tổ quốc.

Không gian trưng bày “Thư thời chiến” tại Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam. Ảnh: Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam

Trong không gian tĩnh lặng của Bảo tàng Lịch sử quân sự Việt Nam, có một góc trưng bày đặc biệt mang tên “Thư thời chiến”. Ở đó, không có tiếng nổ, không có ánh thép lạnh, chỉ có những tờ giấy đã ngả màu thời gian, nét chữ run run và vết mực nhòe đi theo năm tháng nhưng đây chính là nơi khiến người xem dừng lại, trầm ngâm lâu nhất. Bởi sau mỗi bức thư là một câu chuyện, một hoàn cảnh đầy xúc động mà ở đó, tình yêu, lý tưởng và ý chí chiến đấu của người lính luôn ngời sáng.

Bên trong khu vực triển lãm, những bức thư không chỉ được trưng bày mà còn được đóng khung treo ngay ngắn theo cùng tư liệu lịch sử từng giai đoạn. Có lá thư nhỏ bé đến mức chỉ vừa gọn trong lòng bàn tay. Từng dòng chữ gói ghém bao nỗi niềm sâu kín của người lính - có khi là nỗi nhớ, có khi là lời dặn dò, cũng có khi là những điều chưa kịp nói hết.

Những cánh thư gửi từ chiến hào

Trong số những bức thư được lưu giữ, có những lá thư từ tiền tuyến gửi về hậu phương đã trở thành dấu ấn đặc biệt, tiêu biểu như bức thư của liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm gửi cho người yêu khi đang làm nhiệm vụ điều trị cho các thương, bệnh binh tại trạm xá Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

Bức thư được chị viết ngày 17-3-1969, gửi tới người yêu là anh Khương Thế Hưng - Chính trị viên Tiểu đoàn 48, tỉnh đội Quảng Ngãi. Từng nét chữ đều đặn, rõ ràng như chính con người chị, mềm mại, dịu dàng và luôn kiên định với mục tiêu mà mình đã chọn.

Trích đoạn bức thư của liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm gửi anh Khương Thế Hưng khi đang làm nhiệm vụ tại trạm xá Đức Phổ, Quảng Ngãi. Ảnh: Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam 

Bức thư có đoạn: “Đừng trách tôi nghe đồng chí! Tiếng súng chiến thắng đang nổ giòn trên khắp các chiến trường, chiến thắng ấy có công sức của anh, những người chiến sĩ giải phóng và có chút xíu của em người ở hậu phương. Em nghe rồi nhưng vẫn có lúc nào đó giữa hai tràng tiếng nổ em nghe tiếng thì thầm của trái tim… Mong anh được bình an và khỏe, mãi mãi là người giải phóng quân cầm súng mà tâm hồn không phải chỉ có lửa đạn…?

Trong từng câu chữ, người đọc dễ dàng nhận ra một Đặng Thùy Trâm rất khác với hình dung về một bác sĩ nơi chiến trường. Không chỉ có sự kiên cường, dấn thân mà còn là một tâm hồn phụ nữ đầy nhạy cảm. Chị trách - nhưng là trách khéo. Chị giận - nhưng là giận trong thương yêu. Ẩn sau những dòng viết có phần hờn dỗi là một tình cảm sâu thẳm, da diết nhưng bị dồn nén giữa hoàn cảnh khốc liệt nơi chiến trường.

Ít ai biết rằng, sau này, khi Đặng Thùy Trâm hy sinh vào tháng 6-1972, người nhận thư - anh Khương Thế Hưng đã kẹp lại bức thư trong cuốn sổ ghi chép của mình như một kỷ vật không thể rời xa. Nhiều năm sau, anh qua đời vào ngày 13-11-1999 vì những vết thương chiến tranh tái phát. Bức thư cùng những kỷ niệm được trao lại cho gia đình gìn giữ. Mãi đến năm 2009, lá thư ấy mới một lần nữa “trở về”, không chỉ với người thân, mà với cả công chúng.

Niềm tin, nỗi nhớ từ hậu phương

Nếu những lá thư từ tiền tuyến phản ánh cuộc sống chiến đấu, sinh hoạt nơi chiến trường, thì những dòng thư từ hậu phương lại âm thầm trở thành điểm tựa tinh thần cho người lính. Không có tiếng súng, không có khói lửa, nhưng trong từng câu chữ là nỗi nhớ, sự chờ đợi và niềm tin bền bỉ gửi theo từng cánh thư.

Trong không gian trưng bày triển lãm, có lá thư chỉ gói gọn trong một tờ giấy cũ, nằm ngay ngắn sau lớp kính, đó là thư của bà Phan Thị Vượng gửi con trai là Phan Đình Sỹ - Chiến sĩ thông tin thuộc Tiểu đoàn 16, Trung đoàn 54, Sư đoàn 320.

Lá thư được viết ngày 12-2-1974, sau hơn hai năm bà không nhận được tin tức của con. Từng nét mực xanh trải đều hai mặt giấy, giản dị nhưng đầy ắp tình thương của một người mẹ nơi hậu phương. Bức thư mở đầu bằng những điều rất đỗi quen thuộc: “Trước nhất, mẹ chúc con mạnh khỏe, công tác tiến bộ… đánh thắng giặc Mỹ để con về sum họp với gia đình, cho mẹ khỏi thương, khỏi nhớ con…”.

 

 

Xúc động lá thư người mẹ - bà Phan Thị Vượng viết cho con trai sau hơn hai năm không nhận được tin con. Ảnh: Bảo tàng lịch sử Quân sự Việt Nam 

Từng câu chữ giản đơn như lời nói thường ngày, nhưng ẩn chứa nỗi nhớ thương dồn nén theo năm tháng. Người mẹ kể cho con nghe chuyện gia đình, chuyện các em đã lớn, chuyện quê hương đã có điện, cuộc sống dần đổi thay. Những chi tiết tưởng chừng nhỏ bé ấy lại mang ý nghĩa rất lớn đối với người lính nơi xa, đó là dấu hiệu của sự ổn định, của một hậu phương đang dần tốt lên, để họ yên tâm chiến đấu.

Ẩn sau những lời kể mộc mạc là nỗi lo lắng khôn nguôi: “Mẹ không biết địa chỉ của con mấy năm trời ruột gan mẹ như nung, bây giờ tuy xa con nhưng nhận được thư con mẹ rất mừng và mẹ hứa với con dù bận gì mẹ cũng năng viết thư cho con…”.

Suốt nhiều năm không có địa chỉ của con, bà sống trong tâm trạng “ruột gan như nung nấu”. Nhưng cũng chính trong nỗi lo ấy, người mẹ chọn cách động viên con vững tâm chiến đấu và hứa sẽ thường xuyên viết thư hỏi thăm con nơi chiến hào.

Bức thư khép lại bằng một chi tiết rất đời thường: “Mẹ để phần mấy bát chè ở cối xay đấy”. Câu văn như lời dặn dò đầy thân thương của người mẹ, mang theo hy vọng về một ngày mai khi con hoàn thành nhiệm vụ với Tổ quốc, trở về quây quần bên gia đình.

Rời khỏi không gian trưng bày, dư âm của những lá thư vẫn còn đọng lại trong tâm trí. Giữa nhịp sống hiện đại hôm nay, những dòng chữ giản dị ấy vẫn khiến người đọc xúc động, gợi lại ký ức về một thời gian khó nơi biết bao anh hùng đã mãi mãi nằm xuống giữa chiến trường đỏ lửa.

Nguồn: https://www.qdnd.vn/van-hoa/doi-song/nhung-la-thu-song-mai-voi-thoi-gian-1032968