Ông Trump hứng chỉ trích

Ông Trump từng chấp nhận làm mất lòng phe phản chiến trong đảng Cộng hòa để khởi động chiến sự. Giờ đây, ông có nguy cơ khiến cả phe ủng hộ chiến sự cũng quay lưng.

Theo CNN, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nhiều lần tuyên bố thỏa thuận với Iran đang ở rất gần. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều dự đoán của ông quá lạc quan, đánh giá sai tình hình thực tế.

Vì vậy, không ngạc nhiên khi những tuyên bố mới nhất của ông Trump về việc sắp đạt được thỏa thuận khung với Iran tiếp tục vấp phải hoài nghi bên trong nước Mỹ.

Cả phe diều hâu ủng hộ chiến sự trong đảng Cộng hòa, lẫn phe phản chiến thuộc đảng Cộng hòa và đảng Dân chủ, hiện đều chỉ trích ông Trump vì đủ thứ lý do.

Những vấn đề quan trọng nhất buộc phải để lại... sau cùng

Để Mỹ và Iran có khả năng đạt được thỏa thuận khung nhằm mở lại eo biển Hormuz, các vấn đề then chốt như kho dự trữ hạt nhân, hoạt động làm giàu uranium và chương trình tên lửa của Iran sẽ thảo luận sau.

Điểm tích cực nhất đối với cộng đồng quốc tế lúc này là nguy cơ xung đột vượt tầm kiểm soát đang giảm xuống, eo biển Hormuz có khả năng được mở lại.

Nếu eo biển Hormuz được mở lại, các trợ lý của ông Trump cho biết Washington sẽ bước sang giai đoạn hai, nối lại đàm phán nghiêm túc với Iran về các vấn đề cốt lõi từng dẫn tới chiến tranh.

Thực tế cho thấy ông Trump đã thay đổi lập trường khá nhiều, nhưng các quyết định khó khăn nhất vẫn còn chờ ông ở phía trước. Hai vấn đề lớn chưa được giải quyết là cách Mỹ xử lý yêu cầu của Iran, về việc giải phóng tài sản bị phong tỏa và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Tehran. Đây là hai vấn đề sẽ gây đau đầu lớn cho ông Trump, nếu muốn rút chân khỏi chiến sự Iran.

Sức ép “bốn phương, tám hướng” đổ dồn về ông Trump

Trong chính trường Mỹ, chiến sự Iran đang bị chi phối bởi những quan điểm mâu thuẫn gay gắt. Trong gần như mọi tình huống, ông Trump đều khó giành được chiến thắng xét về mặt chính trị.

Ông Trump đang chịu áp lực lớn và phải hứng bão chỉ trích vì chiến sự Iran. Ảnh: Reuters.

Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Mỹ phản đối cuộc chiến. Điều này khiến ông phải đối mặt làn sóng phản ứng dữ dội xuyên suốt quá trình vận hành chiến sự.

Nếu ông ra lệnh tiến hành đợt tấn công mới nhằm vào Iran, sự phản đối sẽ còn lớn hơn, vì có nguy cơ gây leo thang xung đột, sa lầy chiến sự và tổn thất kinh tế nghiêm trọng.

Dù vậy, những chi tiết ban đầu của thỏa thuận tiềm năng giữa Mỹ và Iran cho thấy các điều khoản khó có thể giúp ông Trump “biến thất bại thành chiến thắng”.

Chẳng hạn, việc Washington đồng ý giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa của Iran và dần dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, để đổi lấy việc Tehran mở lại eo biển Hormuz, cho thấy sau cùng, Mỹ đã phải thừa nhận đòn bẩy của Iran.

Các điều khoản đang được bàn thảo khác rất xa yêu cầu “đầu hàng vô điều kiện” mà ông Trump từng đưa ra với Iran hồi tháng 3. Tuy nhiên, ông Trump hiện cần tìm kiếm lối thoát cho chiến sự, giữa lúc giá xăng tăng, tỷ lệ ủng hộ sụt giảm và sự hậu thuẫn từ đảng Cộng hòa suy yếu. Chính trong lúc nỗ lực tìm lối thoát, ông Trump lại tiếp tục hứng chịu thêm hàng loạt chỉ trích.

Mục tiêu của Mỹ hiện nay là phải sớm mở lại eo biển Hormuz. Ảnh: New York Times.

Phe diều hâu ủng hộ chiến sự Iran trong đảng Cộng hòa hiện chỉ trích ông Trump vì lo ngại ông sắp nhượng bộ.

Thượng nghị sĩ Roger Wicker, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cảnh báo “mọi thành quả từ chiến dịch có thể sắp trở nên vô nghĩa”. Ông cho rằng nỗ lực kết thúc chiến sự Iran là đúng đắn, nhưng việc tìm kiếm thỏa thuận lúc này có thể tạo ra “hình ảnh nước Mỹ yếu thế”.

Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cũng cảnh báo việc Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz sẽ làm thay đổi cán cân quyền lực tại khu vực.

Thượng nghị sĩ Ted Cruz nhận xét: “Nếu kết quả cuối cùng là một Iran tồn tại như cũ, nay lại có thêm hàng tỷ USD và kiểm soát eo biển Hormuz trên thực tế, đó là sai lầm thảm họa”.

Cựu Giám đốc CIA kiêm cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo cho rằng thỏa thuận mà ông Trump đang hướng đến cũng giống kiểu thỏa thuận mà chính quyền ông Obama từng ký với Iran.

Tình hình trở nên căng thẳng tới mức các cố vấn của ông Trump bắt đầu phải phản công trực diện những tiếng nói chỉ trích.

Người phát ngôn Nhà Trắng Steven Cheung đáp trả ông Pompeo rằng cựu ngoại trưởng “không hiểu mình đang nói gì” và nên “im lặng để các chuyên gia làm việc”.

Cố vấn chính trị Alex Bruesewitz đáp trả ông Ted Cruz: “Không ai hỏi ý kiến ông đâu. Đừng phá đám”.

Nhưng những nhà đàm phán kỳ cựu vốn phản đối chiến sự cũng bày tỏ lo ngại về thỏa thuận.

“Đây là hậu quả khi cuộc chiến được phát động thiếu tính toán biến thành thỏa thuận hòa bình bất đắc dĩ và đầy khiếm khuyết”, ông Aaron David Miller, chuyên gia Mỹ từng phụ trách đàm phán các vấn đề Trung Đông, hiện làm việc tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định.

Ông Miller cho rằng các mục tiêu ban đầu không thể đạt được đã bị từ bỏ, nhưng Washington hiện cũng có rất ít đòn bẩy để đạt hai mục tiêu quan trọng: Hạn chế năng lực hạt nhân của Iran và đảm bảo eo biển Hormuz được mở.

Những lập luận này là có cơ sở. Tuy nhiên, việc tiếp tục chiến sự lúc này cũng không chắc mang lại cơ hội khả quan hơn cho chính quyền ông Trump.

Theo các nguồn nắm rõ thông tin tình báo Mỹ, Iran đã tái thiết năng lực quân sự trong thời gian ngừng bắn. Điều này đồng nghĩa nếu chiến tranh tái diễn, Iran có thể đáp trả dữ dội hơn, thiệt hại sẽ trầm trọng hơn.

Nỗ lực mở lại eo biển Hormuz bằng sức mạnh quân sự cũng rất nguy hiểm và còn đòi hỏi sự hiện diện quân sự kéo dài.

Chính quyền ông Trump đang đàm phán với Iran trong bối cảnh đầy áp lực. Ảnh: Reuters.

Phe Dân chủ vốn chỉ trích ông Trump vì phát động chiến sự, vì cách vận hành chiến sự, giờ chỉ trích thêm cả cách ông kết thúc chiến sự.

Thượng nghị sĩ Cory Booker bày tỏ lo ngại về trình tự của thỏa thuận, theo đó Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz trước, còn thảo luận về vấn đề hạt nhân sẽ được giải quyết sau.

“Điều khiến tôi phẫn nộ là Tổng thống nói ông ấy phát động chiến dịch này để xử lý chương trình hạt nhân của Iran. Nhưng thỏa thuận đang hướng đến chưa thể giải quyết ngay vấn đề đó. Ông Trump đã bị lợi dụng ngay từ đầu, khi đưa nước Mỹ bước vào cuộc chiến này”, ông Booker nói.

Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen cảnh báo thỏa thuận được đề xuất có thể đưa tình hình “trở lại trạng thái trước chiến tranh và thậm chí còn tệ hơn”. “Tôi nghĩ cuộc chiến này vốn đã là một sai lầm. Khi đã đào hố quá sâu, điều cần làm là ngừng đào sâu thêm. Và có vẻ cuối cùng chúng ta cũng đã nhận ra điều đó”, ông Hollen nói, đồng thời thừa nhận Mỹ đang không còn lựa chọn khác.

Đường phố Tehran trong lệnh ngừng bắn. Ảnh: New York Times.

Phía Mỹ từng khẳng định sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào, nếu không thống nhất cách giải quyết vấn đề hạt nhân ngay từ đầu.

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ cuối cùng đã xuống thang, một phần vì cần mở lại eo biển Hormuz, một phần vì họ nhận ra sự phức tạp của việc đàm phán về chương trình hạt nhân quy mô lớn của Iran.

Nhiệm vụ này từng khiến chính quyền ông Obama mất gần hai năm đàm phán mới tạo ra được bản thỏa thuận dài 160 trang.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã lên tiếng bác bỏ các chỉ trích nhằm vào thỏa thuận đang được xúc tiến.

“Những ý kiến cho rằng thỏa thuận hiện tại có thể khiến Iran trở nên tham vọng hơn là ngớ ngẩn. Lúc này, eo biển phải được mở lại ngay lập tức, sau đó chúng tôi sẽ bước vào các cuộc đàm phán tiến hành nghiêm túc theo những nguyên tắc đã thống nhất, về hoạt động làm giàu uranium, lượng uranium đã làm giàu cấp độ cao và cam kết của Iran về vũ khí hạt nhân”, ông Rubio nói.

Dù vậy, ông Trump dường như cũng đang lắng nghe những ý kiến lo ngại về thỏa thuận. Ông viết trên mạng xã hội ngày 25/5: “Tôi đã chỉ thị cho các đại diện của mình không vội vàng đạt được thỏa thuận vì thời gian đang đứng về phía chúng ta”.

Tuy nhiên, ngày càng rõ rằng ông Trump và đội ngũ đàm phán của ông đang trong thế khó. Họ từng nói cuộc chiến sẽ kéo dài khoảng một tháng, nhưng hiện cuộc chiến đã bước sang tháng thứ ba. Quan trọng hơn, Iran không cho thấy dấu hiệu bị lay chuyển trước những lời đe dọa hay đòn gây sức ép của Mỹ.

Điều đó khiến ông Trump gần như chỉ còn hai lựa chọn: Nối lại tấn công quân sự, nhưng đây là điều ông không mong muốn; hoặc chấp nhận bước vào cuộc chiến tiêu hao, xem bên nào chùn bước trước sau những tổn thất kinh tế vì eo biển Hormuz.

Quả thực, việc rút khỏi cuộc chiến cũng không dễ dàng. Ông Trump từng chấp nhận làm mất lòng phe phản chiến trong đảng Cộng hòa để khởi động chiến sự. Giờ đây, ông có nguy cơ khiến cả phe ủng hộ chiến sự cũng cảm thấy thất vọng.

Ông Trump hẳn đã nhận ra bước vào một cuộc chiến đã khó, bước ra còn khó hơn. Ảnh: Reuters.

Khi ngày càng nhiều chi tiết của thỏa thuận được công bố, ông Trump sắp phải đối mặt hai câu hỏi then chốt.

Thứ nhất, liệu thỏa thuận mới có chặt chẽ hơn thỏa thuận từng đạt được dưới thời cựu Tổng thống Obama hay không.

Thứ hai, sau tất cả những gì ông Trump đã thực hiện với Iran, sau cùng, Mỹ có ở vị thế tốt hơn trong quan hệ với Iran hay không.

Việc những câu hỏi này cho tới giờ vẫn còn bỏ ngỏ cho thấy thế khó của ông Trump: Tiếp tục chiến tranh thì dễ sa lầy; nhưng kết thúc cuộc chiến bằng những điều khoản như hiện tại cũng có nguy cơ gây tranh cãi lớn.

Trong khi đó, khả năng đàm phán thỏa thuận khung sụp đổ vẫn có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Nguồn: https://znews.vn/ong-trump-hung-chi-trich-post1654255.html