Phát huy giá trị "Cây di sản"

ĐNO - Vượt ra ngoài tấm bằng công nhận, những gốc đại thụ trăm năm đang kể câu chuyện lịch sử hào hùng và văn hóa bản địa đặc sắc. Từ bóng mát cây rỏi mật đến rừng sưa rực rỡ ở đồng bằng hay rừng đỗ quyên cổ xưa vùng biên giới, di sản xanh đã trở thành cầu nối cảm xúc, đánh thức tiềm năng du lịch bền vững. Đây chính là cách cộng đồng hôm nay tri ân và giữ gìn nguồn sống cho mai sau.

Khách Tây thích thú khi nghe thuyết minh về cây rỏi mật di sản của làng Thạch Tân. Ảnh: HỒ QUÂN

Chuyện làng qua cây di sản

Trong hành trình khám phá Địa đạo Kỳ Anh (khối phố Thạch Tân, phường Bàn Thạch), điểm dừng chân cuối cùng của ông Smith - một du khách đến từ Đan Mạch - là cây rỏi mật, Cây di sản của làng. Là một người yêu thiên nhiên, ông lặng lẽ đứng dưới bóng đại thụ, tay chạm vào lớp vỏ dày sần sùi và chăm chú lắng nghe lời thuyết minh. Sự tò mò ban đầu nhanh chóng chuyển thành ngạc nhiên xen lẫn thích thú khi ông biết cây đã hơn 500 năm tuổi, được trồng từ những ngày đầu lập làng Thạch Tân. Cây rỏi mật trở thành một phần của điểm tham quan không chỉ bởi giá trị niên đại hay danh hiệu “Cây di sản”, mà còn vì sự gắn bó mật thiết với lịch sử kháng chiến hào hùng của quân dân địa phương.

“Dù lời thuyết minh ngắn gọn, tôi vẫn cảm nhận sâu sắc vai trò của 'nhân chứng' này trong chiến tranh. Cây như một đài quan sát giúp người dân theo dõi quân thù để kịp thời báo động cho những người đang ẩn nấp dưới hầm ngầm. Giữa mưa bom bão đạn, cây vẫn hiên ngang đứng vững, tựa như tinh thần bất khuất của con người nơi đây”, ông Smith chia sẻ.

Du khách chụp ảnh lưu niệm với cây rỏi mật di sản. Ảnh: HỒ QUÂN

Ông Huỳnh Kim Ta, Tổ trưởng Tổ dân phố Thạch Tân, kiêm hướng dẫn viên tại Địa đạo Kỳ Anh cho biết, việc cây rỏi mật được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam công nhận là Cây di sản vào cuối năm 2024 đã mang lại niềm tự hào lớn lao cho cộng đồng. Danh hiệu này càng tôn vinh truyền thống cách mạng của Thạch Tân – ngôi làng tuy chỉ có 27 hộ trong kháng chiến nhưng là quê hương của 203 liệt sĩ và 59 Mẹ Việt Nam anh hùng. Chính bề dày lịch sử ấy đã nâng tầm giá trị cho "di sản xanh" này.

“Từ khi nằm trong tuyến tham quan địa đạo, cây rỏi mật được biết đến rộng rãi hơn. Du khách đặc biệt yêu thích việc dừng chân dưới bóng mát để ghi lại những khoảnh khắc kỷ niệm. Ý thức được điều đó, bà con trong làng luôn tự giác giữ gìn vệ sinh, phát quang bụi rậm quanh gốc để tạo không gian thoáng đãng, mang đến trải nghiệm tốt nhất cho khách tham quan”, ông Ta cho biết.

Vun tạo di sản tương lai

Tại làng sinh thái Hương Trà (phường Hương Trà), quần thể 12 cây giáng hương Ấn (thường gọi là cây sưa) đã có tuổi đời hơn hai thế kỷ. Năm 2024, 9 cây trong số đó chính thức được Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam vinh danh là Cây di sản Việt Nam. Quần thể này hiện đang che chở cho hơn 100 gốc sưa khác, tạo nên một "con đường hoa" thơ mộng, quyến rũ bước chân du khách.

Cây sưa di sản đơm hoa rực rỡ vào tháng 4 hằng năm. Ảnh: HỒ QUÂN

Suốt nhiều năm qua, chính quyền địa phương không ngừng nỗ lực xây dựng điểm đến làng sinh thái Hương Trà thông qua các lễ hội hoa sưa và phong trào trồng cây bảo vệ môi trường. Đến nay, hơn 2.000 gốc sưa đã được trồng dọc các trục lộ chính phía Nam thành phố. Sắc hoa sưa tinh khôi cũng được các phường Hương Trà, Tam Kỳ, Quảng Phú và Bàn Thạch chọn làm biểu tượng đặc trưng của địa phương.

[VIDEO] - Ông Nguyễn Xuân Quang, tổ dân phố Hương Trà Tây, phường Hương Trà chia sẻ về niềm tự hào của người dân địa phương đối cây sưa di sản:

Ông Nguyễn Văn Em, Tổ trưởng tổ dân phố Hương Trà Tây, nhận định: Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, sự tồn tại của quần thể di sản ngay giữa lòng phố thị là minh chứng rõ nét cho thương hiệu thành phố xanh, sinh thái. Nếu công tác bảo tồn được thực hiện tốt, tương lai sẽ có thêm hàng trăm "ứng viên" đủ tiêu chuẩn trở thành cây di sản.

“Đối với người dân Hương Trà, cây sưa không chỉ giữ đất, giữ làng mà còn là tài sản vô giá gắn bó với bao thế hệ, là nỗi nhớ đau đáu của những người con xa quê. Dù mùa hoa nở hay lúc lá rụng, sưa đều mang một vẻ đẹp riêng biệt. Tôi hy vọng địa phương sẽ tiếp tục khai thác tiềm năng du lịch để thương hiệu cây sưa Hương Trà ngày càng vươn xa”, ông Em bộc bạch.

Du khách thích thú khi chụp ảnh lưu niệm dưới gốc cây sưa di sản. Ảnh: HỒ QUÂN

Tính từ năm 2010, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam đã công nhận hơn 8.500 cây di sản trên phạm vi 34 tỉnh, thành. Đặc biệt, tại hai xã biên giới Tây Giang và Hùng Sơn, có tới 2.557 cây được vinh danh, bao gồm 959 cây lim xanh, 1.146 cây pơ mu, 435 cây đỗ quyên, 16 cây đa và 1 cây giổi. Đáng chú ý, các quần thể này đều nằm sâu trong những cánh rừng nguyên sinh, nơi có hàng nghìn cây cùng chủng loại với tuổi đời hàng trăm năm.

Cốt lõi để các quần thể này được công nhận chính là văn hóa giữ rừng đặc sắc của đồng bào Cơ Tu. Hằng năm, chính quyền địa phương vẫn duy trì lễ hội tạ ơn rừng và các phong trào trồng cây trong cộng đồng. Việc kết hợp giữa giá trị tự nhiên, đa dạng sinh học với bản sắc văn hóa bản địa đã tạo tiền đề phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm độc đáo.

Sinh kế của người dân dưới tán rừng cũng được đảm bảo thông qua chính sách giao khoán bảo vệ rừng, giúp họ có nguồn thu từ dịch vụ môi trường. Bên cạnh đó, các mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng hay trồng rừng lấy gỗ làm nhà cũng giúp bà con ổn định cuộc sống và gắn bó hơn với đại ngàn.

Những gốc lim di sản được đánh số và bảo vệ nghiêm ngặt. Ảnh: HỒ QUÂN

Già làng Clâu Blao (thôn Vòng, xã Hùng Sơn) chia sẻ: “Với người Cơ Tu, sở hữu những cánh rừng di sản là niềm tự hào lớn lao, song hành cùng trách nhiệm bảo tồn. Chúng tôi luôn răn dạy con cháu phải nối tiếp truyền thống, yêu và giữ rừng như giữ chính nguồn sống của mình, để rừng mãi chở che và ban tặng cuộc sống ấm no”.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đặng Huy Huỳnh, Chủ tịch Hội đồng Cây di sản Việt Nam, mỗi cây di sản được vinh danh đều là một "chứng nhân" sống động của lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng địa phương. Ông đánh giá cao việc từ khi danh hiệu này ra đời vào năm 2010, nhiều cộng đồng và chính quyền đã chủ động đăng ký xét duyệt. Đây là yếu tố then chốt để phát huy giá trị di sản, gắn liền với công tác bảo tồn và khai thác tiềm năng nghiên cứu, phát triển du lịch bền vững.

[VIDEO] - Độc đáo rừng đổ quyên di sản ở xã biên giới Hùng Sơn:

Nguồn: https://baodanang.vn/phat-huy-gia-tri-cay-di-san-3318292.html