'Phủ xanh' không gian mạng bằng dòng thông tin tích cực

Không gian mạng đang trở thành mặt trận tư tưởng trọng yếu trong kỷ nguyên số. Từ thực tiễn các trường đại học ở Thái Nguyên có thể thấy, xây dựng “sức đề kháng số” cho sinh viên là cách “phủ xanh” không gian mạng bằng thông tin tích cực, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Học sinh, sinh viên là nhóm chịu tác động trực tiếp từ không gian mạng. Việc trang bị "sức đề kháng số" giúp các em chủ động nhận diện, chắt lọc thông tin và tự bảo vệ mình trước những luồng tin độc hại.

Từ “đối tượng dễ bị tác động” đến “chủ thể bảo vệ nền tảng tư tưởng”

Chưa bao giờ không gian mạng lại có sức chi phối và tác động sâu sắc, toàn diện đến mọi mặt của đời sống xã hội như hiện nay. Theo các báo cáo về hành vi người dùng số, trung bình mỗi ngày một người trẻ Việt Nam dành từ 5 đến 7 tiếng đồng hồ để truy cập internet. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, mỗi cá nhân đang phải đối mặt với hàng chục nghìn thông tin trôi nổi.

Bên cạnh những giá trị tích cực, môi trường số không biên giới này cũng đang trở thành địa bàn lý tưởng để các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị triệt để lợi dụng, tiến hành phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc lịch sử nhằm chống phá Đảng và Nhà nước.

Nếu như giai đoạn trước, các đối tượng chủ yếu lập ra các website, blog phản động, đăng tải những bài viết dài mang tính tuyên truyền trực diện, giáo điều, thì ngày nay, chiến thuật của chúng đã hoàn toàn thay đổi.

Chúng chuyển hướng tấn công sang các nền tảng mạng xã hội có thuật toán phân phối nội dung mạnh mẽ và sở hữu lượng người dùng trẻ khổng lồ như Facebook, TikTok, YouTube Shorts để phát tán thông tin sai lệch, gieo rắc hoài nghi, tác động đến nhận thức và niềm tin của một bộ phận thanh niên, kích động tâm lý bất mãn và đẩy người trẻ rơi vào trạng thái "nhạt Đảng, khô Đoàn, xa rời chính trị".

Trong bối cảnh phức tạp đó, học sinh, sinh viên là nhóm chịu tác động trực tiếp và nặng nề nhất. Tuy nhiên, đặt trong yêu cầu của Nghị quyết số 35-NQ/TW về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, vấn đề cốt lõi không phải là phong tỏa hay hạn chế người trẻ tiếp cận thông tin, mà là phải xây dựng “sức đề kháng số” để họ tự bảo vệ mình và chủ động lan tỏa các giá trị tốt đẹp.

Sự đồng hành của nhà trường giúp sinh viên Đại học Thái Nguyên không chỉ phát triển năng lực chuyên môn, tự tin hội nhập mà còn được bồi đắp bản lĩnh chính trị vững vàng.

Đại học Thái Nguyên hiện có quy mô đào tạo ổn định khoảng từ 75.000 - 85.000 người/năm. Các trường đại học, cao đẳng thành viên đang sở hữu và vận hành một hệ sinh thái truyền thông số nội bộ có độ phủ sóng rộng lớn.

Thống kê sơ bộ cho thấy, mạng lưới Fanpage chính thức, các kênh YouTube, TikTok của các đơn vị nòng cốt như Trường Đại học Khoa học, Đại học Sư phạm, Đại học CNTT&TT... thu hút hàng trăm nghìn lượt theo dõi thường xuyên.

Đáng chú ý, các trường đại học, cao đẳng thành viên của Đại học Thái Nguyên đã đồng loạt thành lập và phát huy vai trò nòng cốt của Câu lạc bộ Lý luận trẻ. Trao đổi về chiến lược này, đại diện Đoàn Thanh niên Đại học Thái Nguyên từng nhiều lần nhấn mạnh quan điểm: Chúng ta phải trao quyền và biến sinh viên thành chủ thể trực tiếp tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng chính tri thức chuyên ngành, kỹ năng sáng tạo và lợi thế công nghệ của thế hệ mình.

Điển hình như tại Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông, sinh viên không chỉ được học code hay thiết kế, sinh viên được trang bị kiến thức về đạo đức truyền thông số, văn hóa ứng xử trên môi trường mạng. Từ đó sử dụng chính công nghệ để thiết kế hàng trăm infographic, video motion graphic phản bác tin giả mỗi năm, tạo ra một màng lọc thông tin sạch ngay từ cơ sở.

Từ đấu tranh phản bác đến kiến tạo dòng thông tin tích cực

Thực tiễn cho thấy, chỉ đấu tranh phản bác bằng các biện pháp kỹ thuật hay hành chính là chưa đủ. Một thông tin sai sự thật có thể bị gỡ bỏ, nhưng "khoảng trống thông tin" mà nó để lại trong nhận thức xã hội vẫn tồn tại.

Nếu không được lấp đầy bằng những thông tin chính thống, tích cực, các luồng thông tin xuyên tạc khác sẽ tiếp tục len lỏi và tác động đến người tiếp nhận. Từ thực tiễn đó, nhiều cơ sở giáo dục ở Thái Nguyên đang chuyển từ tư duy "phòng thủ thông tin" sang chủ động kiến tạo niềm tin, lấy cái đẹp dẹp cái xấu.

Trường Đại học Khoa học - điểm sáng với các mô hình truyền thông sáng tạo, khuyến khích sinh viên chuyển từ vị thế người tiếp nhận sang chủ thể kiến tạo dòng thông tin chủ lưu tích cực.

Một trong những minh chứng rõ nét là Cuộc thi truyền thông The Next Journalist do Trường Đại học Khoa học (Đại học Thái Nguyên) tổ chức năm 2026. Thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều, sinh viên được hóa thân thành những người làm báo trẻ, trực tiếp xây dựng các sản phẩm truyền thông đa phương tiện phản ánh những vấn đề của đời sống xã hội và thế hệ mình.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Trà My, Phó Viện trưởng Viện Báo chí - Truyền thông và Khoa học liên ngành, Trường Đại học Khoa học, sinh viên được khuyến khích tham gia Cuộc thi ngay từ năm thứ nhất như một hình thức rèn luyện tư duy nghề nghiệp gắn với trách nhiệm xã hội. Để bảo đảm tính chuyên môn, Nhà trường mời các nhà báo giàu kinh nghiệm tham gia hội đồng chuyên môn, đồng hành cùng sinh viên trong quá trình thực hiện tác phẩm.

Giá trị của Cuộc thi không nằm ở kỹ thuật sản xuất sản phẩm truyền thông mà ở cách người trẻ lựa chọn đề tài và tiếp cận vấn đề bằng tư duy trách nhiệm.

Nhiều nhóm sinh viên đã khai thác các chủ đề thiết thực như trí tuệ nhân tạo trong học tập, kỹ năng quản lý tài chính cá nhân, nhận diện tin giả trên không gian mạng, sức khỏe tinh thần hay định hướng nghề nghiệp. Qua đó, sinh viên từng bước hình thành năng lực phát hiện vấn đề, kiểm chứng thông tin và tiếp cận hiện thực một cách khách quan.

Từ góc độ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, giá trị lớn nhất của những mô hình như The Next Journalist không chỉ nằm ở việc đào tạo kỹ năng truyền thông.

Quan trọng hơn, đó là quá trình giúp sinh viên hình thành năng lực nhận diện thông tin, kiểm chứng nguồn tin và chủ động tạo ra các sản phẩm truyền thông tích cực. Khi người trẻ biết kể những câu chuyện chân thực, nhân văn bằng ngôn ngữ của thời đại số, họ đang trực tiếp góp phần xây dựng dòng thông tin chủ lưu lành mạnh, tạo "sức đề kháng" trước các luồng thông tin sai trái, độc hại trên không gian mạng.

Thoạt nhìn, việc để sinh viên tự do lựa chọn các đề tài về tâm lý, cảm xúc hay những vấn đề đời sống thường nhật dường như không liên quan trực tiếp đến công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Tuy nhiên, đây lại là cách tiếp cận mang ý nghĩa phòng ngừa từ sớm, từ xa. Ở hạng mục Podcast, tác phẩm “Nếu cả đời không rực rỡ thì sao?” của nhóm sinh viên Phạm Như Ngọc và Bùi Nam Dương (Báo chí K22), hay “Nỗi lo nào đang dần bão hòa sự nhiệt huyết của một người trẻ?” của Nguyễn Minh Châu (Báo chí K23B) đã đề cập đến những áp lực vô hình mà nhiều sinh viên đang phải đối mặt.

Thông qua những chia sẻ chân thành và góc nhìn tích cực, các tác phẩm góp phần khuyến khích người trẻ biết chấp nhận những khác biệt của bản thân, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên và xây dựng lối sống có trách nhiệm với chính mình cũng như cộng đồng.

Bên cạnh việc vun đắp sức mạnh nội tâm cho người trẻ, nhiều tác phẩm còn hướng đến việc bồi đắp tình yêu quê hương, đất nước và trách nhiệm xã hội. Video Hồ Ghềnh Chè - Bình yên nơi trái tim của nhóm sinh viên Đặng Hoàng Phương Thảo, Đỗ Hồng Lê và Nguyễn Thị Vân Minh đã giới thiệu vẻ đẹp thiên nhiên, văn hóa và nhịp sống của Thái Nguyên bằng ngôn ngữ truyền thông hiện đại, gần gũi với giới trẻ...

Điều đáng ghi nhận là các tác phẩm không lựa chọn cách tuyên truyền khô cứng hay áp đặt thông điệp. Thay vào đó, những giá trị tích cực được lan tỏa thông qua các câu chuyện chân thực, gần gũi với đời sống.

Khi sinh viên tự mình cầm máy quay, viết kịch bản, thu thập dữ liệu và kể những câu chuyện về con người, quê hương và thế hệ mình bằng ngôn ngữ của thời đại số, họ đang trực tiếp tham gia kiến tạo dòng thông tin chủ lưu tích cực. Đây cũng chính là một trong những phương thức hiệu quả để “phủ xanh” không gian mạng, góp phần củng cố niềm tin xã hội và tăng cường sức đề kháng trước các thông tin sai lệch, độc hại.

Xây dựng hệ sinh thái số học đường - giải pháp căn cơ và bền vững

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Đối với các cơ sở giáo dục đại học, nhiệm vụ này chỉ phát huy hiệu quả khi được triển khai trong một hệ sinh thái số đồng bộ, nơi thông tin chính thống, hoạt động giáo dục và sự tham gia chủ động của người học được kết nối chặt chẽ.

Sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật công nghiệp (Đại học Thái Nguyên) trong giờ thực hành. Làm chủ công nghệ, vững vàng tri thức là nền tảng quan trọng để thế hệ trẻ tự tin bảo vệ trận địa tư tưởng trong kỷ nguyên số.

Trước hết, các nhà trường cần xây dựng môi trường thông tin minh bạch, kịp thời và đáng tin cậy. Trong bối cảnh tin giả lan truyền với tốc độ nhanh, việc cung cấp thông tin chính xác ngay từ đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Mỗi cổng thông tin điện tử, fanpage hay kênh truyền thông chính thức của nhà trường vừa là nguồn thông tin xác thực, vừa góp phần định hướng nhận thức và dư luận trong môi trường số.

Cùng với đó, vai trò của đội ngũ giảng viên cần được phát huy mạnh mẽ hơn. Trong thời đại số, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn định hướng phương pháp tiếp cận tri thức, giúp sinh viên hình thành tư duy phản biện, kỹ năng kiểm chứng thông tin và khả năng nhận diện các thủ đoạn xuyên tạc trên không gian mạng. Đây chính là lớp "miễn dịch nhận thức" có ý nghĩa nền tảng đối với người học.

Thực tiễn từ Cuộc thi The Next Journalist của Trường Đại học Khoa học cho thấy vai trò quan trọng của sự dẫn dắt chuyên môn. Bên cạnh việc đánh giá chất lượng tác phẩm, Hội đồng giám khảo tập trung phân tích những hạn chế phổ biến như thiếu dữ liệu, thiếu kiểm chứng nguồn tin hoặc nhầm lẫn giữa sản phẩm báo chí với nội dung mạng xã hội mang tính cảm xúc.

Những góp ý ấy giúp sinh viên hiểu rằng trách nhiệm của người làm truyền thông không dừng lại ở việc thu hút người xem mà còn nằm ở tính chính xác, khách quan và giá trị xã hội của thông tin được lan tỏa.

Một thành tố quan trọng khác của hệ sinh thái số học đường là tạo điều kiện để sinh viên tham gia sáng tạo nội dung tích cực. Các cuộc thi truyền thông, diễn đàn học thuật, câu lạc bộ lý luận trẻ và hoạt động trải nghiệm thực tiễn trở thành môi trường để sinh viên rèn luyện kỹ năng số, nâng cao trách nhiệm công dân và lan tỏa các giá trị tích cực.

Xây dựng "sức đề kháng số" cho thế hệ trẻ không phải là câu chuyện của riêng ngành giáo dục hay công tác tuyên truyền. Đó là quá trình bồi đắp bản lĩnh chính trị, tư duy phản biện, kỹ năng số và trách nhiệm công dân trong môi trường mạng.

Khi người trẻ được tiếp cận thông tin chính thống, được trang bị phương pháp nhận diện, kiểm chứng thông tin và có cơ hội tham gia sáng tạo những sản phẩm truyền thông tích cực, họ sẽ từng bước chuyển từ người tiếp nhận thông tin sang người kiến tạo giá trị.

Xây dựng hệ sinh thái số học đường đồng bộ, an toàn tại Đại học Thái Nguyên là giải pháp căn cơ, bền vững để "phủ xanh" không gian mạng từ sớm, từ xa.

Từ những kinh nghiệm được đúc kết tại các trường đại học, cao đẳng ở Thái Nguyên, có thể nhận diện ba trụ cột quan trọng trong xây dựng sức đề kháng số cho sinh viên: nguồn thông tin chính thống từ nhà trường và các cơ quan chức năng; sự định hướng của đội ngũ giảng viên, các tổ chức Đoàn - Hội; cùng năng lực chủ động sáng tạo, lan tỏa thông tin tích cực của chính người học.

Ba trụ cột này gắn kết chặt chẽ, tạo thành nền tảng bền vững để hình thành môi trường học đường lành mạnh trên không gian mạng.

Cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại số, xét đến cùng, là cuộc đấu tranh vì niềm tin. Niềm tin ấy không được tạo dựng bằng những khẩu hiệu áp đặt mà được bồi đắp từ nhận thức đúng đắn, những thông tin xác thực và các giá trị tốt đẹp được lan tỏa mỗi ngày.

Khi ngày càng nhiều sinh viên chủ động kể những câu chuyện tử tế về quê hương, đất nước và thế hệ mình bằng ngôn ngữ của thời đại số, quá trình "phủ xanh" không gian mạng bằng dòng thông tin tích cực sẽ trở thành một dòng chảy tự nhiên và bền vững. Đó cũng là nền tảng để giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng từ sớm, từ xa và từ chính thế hệ sẽ làm chủ tương lai đất nước.

Nguồn: https://baothainguyen.vn/chinh-tri/202605/phu-xanh-khong-gian-mang-bang-dong-thong-tin-tich-cuc-af11b4d/