Sơn La đề nghị gỡ khó cho cà phê

Trước áp lực thực thi EUDR, Sơn La đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu, xác định nguồn gốc đất trồng và xây dựng cơ chế phối hợp.

Chiều 12/1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm việc với UBND tỉnh Sơn La về tình trạng trồng cà phê trên đất lâm nghiệp và khả năng đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Cuộc họp tập trung vào chênh lệch dữ liệu rừng, tốc độ mở rộng diện tích cà phê và các giải pháp kỹ thuật, thể chế để tháo gỡ ách tắc cho xuất khẩu.

Cuộc họp diễn ra tại trụ sở Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Bảo Thắng.

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam hiện được EU xếp vào nhóm rủi ro thấp đối với mặt hàng cà phê, với tỷ lệ kiểm tra dự kiến khoảng 1%. Tuy nhiên, ngay cả EU cũng đang trong quá trình hoàn thiện hệ thống quản trị và cơ sở dữ liệu để triển khai EUDR thống nhất.

Điều này khiến các quốc gia sản xuất cần chuẩn bị kỹ lưỡng, đặc biệt ở khâu dữ liệu và truy xuất nguồn gốc.

Vấn đề này thể hiện rõ tại Sơn La. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thành Công cho biết, diện tích cà phê của tỉnh tăng nhanh thời gian qua, đặc biệt từ năm 2022 khi giá cà phê liên tục lập mặt bằng cao mới. Đến hết năm 2025, tổng diện tích cà phê toàn tỉnh ước đạt 33.628 ha, tăng 44,25% so với 2024, tương đương tăng thêm 10.316 ha chỉ trong 1 năm. Diện tích cho thu hoạch đạt 19.951 ha, sản lượng cà phê nhân khoảng 37.724 tấn.

Theo ông Công, diện tích trồng mới tập trung lớn tại các địa bàn phía nam và tây nam của tỉnh. Riêng Sốp Cộp tăng 4.176 ha, Mai Sơn tăng 2.666 ha, Thuận Châu tăng 1.607 ha, Sông Mã mở rộng thêm 772 ha.

Do tăng trưởng nóng, trong thời gian ngắn nên một phần diện tích trồng mới chưa được cập nhật dữ liệu đầy đủ, đối chiếu với mốc 31/12/2020 mà EUDR đặt ra. Điều này gây khó khăn cho công tác quản lý và truy xuất nguồn gốc nông sản chủ lực này.

Trước thực tế đó, lãnh đạo tỉnh Sơn La đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cục chuyên môn quan tâm, giúp đỡ địa phương trong việc chuẩn hóa cơ sở dữ liệu vùng trồng cà phê. Ngoài ra, Sơn La cũng định hướng xây dựng các vùng trồng cà phê đạt chuẩn, gắn với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu để tổ chức truy xuất nguồn gốc theo chuỗi, đáp ứng yêu cầu của thị trường EU và các thị trường cao cấp khác.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La. Ảnh: Bảo Thắng.

Chia sẻ khó khăn với Sơn La, Cục trưởng Lâm nghiệp và Kiểm lâm Trần Quang Bảo cho biết bản đồ của Trung tâm Nghiên cứu chung châu Âu (JRC) khi đối chiếu với dữ liệu rừng của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam vẫn tồn tại sai số. Rà soát cho thấy, nhiều vùng trồng cà phê tại Việt Nam vẫn lệch hàng chục nghìn hecta so với số liệu của EU.

Vừa qua, Cục đã triển khai nghiên cứu, khảo sát tại xã Nậm Lầu (Sơn La) cho thấy, diện tích cà phê theo thống kê khoảng 1.900 ha, song qua giải đoán ảnh viễn thám, diện tích thực tế đã lên hơn 4.000 ha, phần lớn là trồng dưới 3 năm.

Trên cơ sở đó, Cục đề xuất giải pháp nền tảng dữ liệu trực tuyến và quy trình xác minh vùng cà phê bằng cách chồng xếp bản đồ vùng trồng với bản đồ ranh giới rừng tại mốc 31/12/2020 (theo quy định của EUDR). Vùng trồng nằm hoàn toàn ngoài ranh giới rừng là đủ điều kiện xuất khẩu. Vùng trồng nằm trong hoặc giao cắt ranh giới rừng cần kiểm chứng và bổ sung giải trình.

"Hệ thống của EU hiện được dùng làm tham chiếu trong việc đánh giá nguy cơ mất rừng. Do đó, Việt Nam sẽ tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu để cung cấp bằng chứng cho EU theo hướng tăng độ chính xác, sát thực tiễn", ông Bảo nhấn mạnh.

Đồng tình với quan điểm này, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Huỳnh Tấn Đạt thừa nhận, nếu mỗi bên sử dụng một bộ số liệu hoặc mốc khác nhau, việc chứng minh sẽ rất khó khăn. Do đó, ông đề nghị địa phương chuẩn hóa dữ liệu trước; đồng thời triển khai cấp chứng nhận cho lô hàng đạt chuẩn, truy xuất nguồn gốc theo chuỗi liên kết từ vùng trồng đến nhà xuất khẩu.

Bên cạnh đó, cần có chế tài xử lý đủ mạnh, tránh dừng ở tập huấn hay hướng dẫn chung chung, bởi hình ảnh cà phê Sơn La ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín cà phê Việt Nam và mặt bằng giá xuất khẩu. Do địa phương không thể tự giải quyết toàn bộ vấn đề, ông đề xuất xây dựng kế hoạch hành động tổng thể, đồng thời hình thành cơ chế phối hợp với EU thông qua một tổ công tác, trong đó đề xuất bổ sung Sơn La vào nhóm làm việc chung.

Ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật. Ảnh: Bảo Thắng.

Phó Cục trưởng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nguyễn Quốc Mạnh bổ sung, rằng giá cà phê đã liên tục tăng trong khoảng 4 năm gần đây, kéo theo diện tích cà phê cả nước tăng nhanh, hiện đạt khoảng 750.000 ha. Riêng Sơn La tăng khoảng 10.000 ha.

Trong đề án phát triển cây công nghiệp chủ lực, quy mô định hướng cà phê khoảng 650.000 ha, như vậy đang dư khoảng 100.000 ha so với quy hoạch. Diện tích cà phê đã được truy xuất nguồn gốc hoàn toàn mới đạt khoảng 150.000 ha, chủ yếu ở Tây Nguyên. Còn khu vực miền núi phía bắc và Bắc Trung Bộ còn hạn chế.

Năm 2026, Cục dự kiến phối hợp mở rộng diện tích có thể truy xuất nguồn gốc thêm khoảng 400.000 ha để hỗ trợ địa phương. "Với những diện tích không đảm bảo nguồn gốc, cần hỗ trợ người dân chuyển đổi sinh kế", ông Mạnh đề nghị.

Tổng kết các ý kiến, Vụ trưởng Nguyễn Đỗ Anh Tuấn nêu ý kiến đề xuất chọn Sơn La làm địa phương thí điểm với cây cà phê để xử lý các vấn đề liên quan tới EUDR. Đồng thời, phấn đấu đến giữa năm 2026 sẽ tiến hành rà soát trên phạm vi toàn quốc mức độ sẵn sàng đáp ứng EUDR của các nhóm ngành hàng.

Với riêng cà phê Sơn La, ông Tuấn thống nhất một số vấn đề then chốt gồm, dữ liệu bản đồ ranh giới rừng để phân vùng rủi ro; khung chế tài xử phạt; bổ sung cây cà phê vào hệ thống truy xuất nguồn gốc của Bộ; giải pháp chuyển đổi sinh kế; và cơ chế ưu tiên ngân sách cho cây trồng chủ lực.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/son-la-de-nghi-go-kho-cho-ca-phe-d793374.html