Tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu:

Làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, trong đó Việt Nam nổi lên như điểm đến hấp dẫn, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp trong nước.

Tuy nhiên, khoảng cách về công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn xanh vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi doanh nghiệp phải nhanh chóng nâng cấp để trở thành mắt xích trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ hội lớn từ làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng

Tại hội thảo “Xu hướng và giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu” diễn ra chiều 26-5, nhiều chuyên gia nhận định chuỗi cung ứng toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái sắp xếp sâu rộng dưới tác động của biến động địa chính trị, cạnh tranh chiến lược và yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững.

Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: Đỗ Nga

Ông Lê Hoàng Tài, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương cho biết, các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, dịch chuyển sản xuất về gần thị trường tiêu thụ và chuyển dịch chuỗi giá trị sang các quốc gia có sự đồng điệu về chính sách.

Trong làn sóng dịch chuyển này, Việt Nam đang nổi lên như điểm đến hấp dẫn nhờ duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết và thực thi.

“Chúng ta đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển từ một mắt xích gia công đơn thuần thành trung tâm sản xuất và cung ứng có giá trị gia tăng cao trong mạng lưới toàn cầu”, ông Tài nêu.

Đồng quan điểm, bà Vương Thị Oanh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, thương mại toàn cầu hiện không còn đặt ưu tiên chi phí thấp mà chuyển sang đề cao an toàn chuỗi cung ứng, khả năng chống chịu và phát triển bền vững.

Việc các tập đoàn lớn như Apple, Samsung, Intel, Foxconn hay Pegatron tiếp tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam đang kéo theo nhu cầu nội địa hóa nguồn cung ngày càng lớn.

Đây được xem là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam thoát khỏi vai trò gia công đơn giản và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất của các tập đoàn đa quốc gia.

Không chỉ mở rộng thị trường, việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu còn tạo áp lực buộc doanh nghiệp trong nước tiếp cận các mô hình quản trị hiện đại nhằm nâng cấp năng lực sản xuất theo chuẩn quốc tế.

Tuy nhiên, cơ hội càng lớn thì sức ép sàng lọc càng mạnh. Theo ông Lê Hoàng Tài, để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn khắt khe liên quan tới môi trường, xã hội, quản trị doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số.

Trong khi đó, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam vẫn tồn tại khoảng cách khá lớn so với yêu cầu của các tập đoàn đa quốc gia. Hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị dữ liệu và hạ tầng logistics đang trở thành rào cản khiến doanh nghiệp khó bứt phá.

Các đại biểu, doanh nghiệp tham gia hội thảo. Ảnh: Đỗ Nga

Theo bà Vương Thị Oanh, tỷ lệ nội địa hóa ở nhiều ngành như điện tử, ô tô hay cơ khí chính xác vẫn còn thấp. Phần lớn doanh nghiệp nội địa mới chỉ tham gia ở các công đoạn giá trị gia tăng thấp như bao bì, linh kiện đơn giản hoặc gia công cơ bản.

Đáng chú ý, áp lực từ các tiêu chuẩn xanh đang ngày càng lớn. Các quy định như cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM) hay tiêu chuẩn ESG… đã trở thành điều kiện bắt buộc tại nhiều thị trường lớn như châu Âu và Bắc Mỹ.

“Bất kỳ doanh nghiệp nào chậm chân trong việc lấy "tấm hộ chiếu xanh" sẽ có nguy cơ bị loại khỏi danh mục nhà cung ứng toàn cầu”, bà Oanh cảnh báo.

Ngoài áp lực môi trường, chuyển đổi số cũng trở thành điều kiện sống còn. Chuỗi cung ứng hiện đại vận hành dựa trên dữ liệu lớn và kết nối thời gian thực. Nếu doanh nghiệp vẫn duy trì mô hình quản trị thủ công, không thể kết nối với hệ thống của đối tác FDI thì nguy cơ bị loại khỏi chuỗi là rất rõ ràng.

Ông Nguyễn Cao Đức, Phó Viện trưởng - Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ cho rằng, các cú sốc địa chính trị hiện nay đã làm thay đổi cấu trúc vận hành của chuỗi cung ứng toàn cầu. Các nền kinh tế lớn đang đồng thời thúc đẩy các chiến lược mới nhằm tái phân bổ sản xuất theo hướng an toàn hơn.

Xu hướng dịch chuyển đang mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam, song phần lớn doanh nghiệp mới chỉ dịch chuyển khâu lắp ráp, trong khi các công đoạn lõi như chip, linh kiện cốt lõi hay công nghệ nền tảng vẫn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc.

Cần tập trung nâng chuẩn công nghệ và quản trị

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, điều quan trọng không chỉ là tham gia được vào chuỗi cung ứng mà còn phải từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Để thu hẹp khoảng cách năng lực, bà Vương Thị Oanh cho rằng doanh nghiệp cần nhanh chóng chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế, coi chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là khoản đầu tư mang tính sống còn thay vì chi phí ngắn hạn.

Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, doanh nghiệp cần sớm xây dựng lộ trình ESG, đầu tư công nghệ, tự động hóa và tăng cường liên kết thay vì hoạt động đơn lẻ, manh mún.

“Chỉ khi hình thành được các liên minh doanh nghiệp đủ quy mô, đủ năng lực công nghệ và tài chính, doanh nghiệp Việt Nam mới có thể đáp ứng các đơn hàng lớn từ các tập đoàn đa quốc gia”, bà Oanh nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Cao Đức cũng cho rằng yêu cầu về ESG, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc hiện không còn là xu hướng mà đã trở thành tiêu chuẩn bắt buộc tại nhiều thị trường lớn.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh thương mại số phát triển mạnh, dữ liệu số và chuyển đổi số sẽ trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những doanh nghiệp không tận dụng được công nghệ và dữ liệu sẽ gặp nhiều khó khăn khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo khuyến nghị của ông Đức, doanh nghiệp Việt Nam nên từng bước tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu trước, sau đó nâng dần vị thế thông qua đầu tư vào nghiên cứu phát triển (R&D), xây dựng thương hiệu, nâng cao quản trị doanh nghiệp và chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia tiếp tục mở rộng đầu tư tại Việt Nam, doanh nghiệp nội địa nếu tận dụng tốt cơ hội chuyển đổi công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn xanh... hoàn toàn có thể trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu thay vì chỉ dừng ở vai trò gia công như trước đây.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/tai-cau-truc-chuoi-cung-ung-toan-cau-co-hoi-nao-cho-doanh-nghiep-viet-972196.html