Tạo động lực phát triển vùng khó

Giai đoạn 2021-2025, cùng với việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia, đặc biệt là thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Quảng Ninh đã có nhiều cách làm sáng tạo, tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN). Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục tạo động lực mới, mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tiếp theo.

Tuyến đường thôn Cái Gian (xã Ba Chẽ) sau khi được đầu tư mở rộng, khang trang và thuận lợi hơn cho bà con đi lại. Ảnh: Lê Nam

Chuyển biến rõ nét

Với vị trí địa chiến lược quan trọng, Quảng Ninh không chỉ là một trong những cực tăng trưởng kinh tế năng động của khu vực phía Bắc, mà còn giữ vai trò trọng yếu về quốc phòng - an ninh, đối ngoại và bảo vệ môi trường sinh thái. Trong tổng thể phát triển đó, vùng đồng bào DTTS&MN là địa bàn có ý nghĩa đặc biệt, vừa là không gian cư trú lâu đời của các cộng đồng dân tộc, vừa là khu vực chiến lược cần được quan tâm đầu tư đồng bộ, lâu dài và bền vững.

Bước vào giai đoạn 2021-2025, vùng đồng bào DTTS&MN vẫn là nơi tập trung phần lớn hộ nghèo của tỉnh; sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún; thu hút đầu tư gặp nhiều khó khăn; chất lượng nguồn nhân lực, giáo dục, y tế còn hạn chế; chênh lệch phát triển giữa các vùng còn rõ nét. Chính từ thực tiễn đó, Nghị quyết số 06-NQ/TU và các chương trình mục tiêu quốc gia đã trở thành cơ sở quan trọng để tỉnh tập trung nguồn lực, tổ chức lại không gian phát triển và từng bước tháo gỡ những “điểm nghẽn” ở vùng đồng bào DTTS&MN.

Sau 5 năm triển khai, Quảng Ninh đạt nhiều kết quả quan trọng, với phần lớn các chỉ tiêu hoàn thành và vượt kế hoạch. Giai đoạn 2021-2025, tổng nguồn lực thực hiện các chương trình phát triển vùng DTTS&MN đạt trên 120.000 tỷ đồng, trong đó vốn ngoài ngân sách chiếm hơn 80%, thể hiện hiệu quả trong huy động và sử dụng nguồn lực xã hội.

Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN được tỉnh ưu tiên đầu tư theo hướng đồng bộ, liên thông và thiết thực hơn với nhu cầu dân sinh, phát triển sản xuất. Giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh đã hoàn thành 15/15 dự án giao thông động lực kết nối vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo; đồng thời triển khai Đề án cải tạo, nâng cấp giao thông nông thôn giai đoạn 2024-2025, định hướng đến năm 2030 với 73 danh mục công trình, chủ yếu tập trung ở vùng đồng bào DTTS, miền núi, biên giới, hải đảo. Cùng với đó, hạ tầng thông tin, điện, nước, giáo dục, y tế, văn hóa tiếp tục được quan tâm đầu tư; 100% thôn, bản được phủ sóng điện thoại di động, 100% hộ dân sử dụng điện an toàn, tỷ lệ hộ DTTS sử dụng nước hợp vệ sinh đạt 100%...

Nhân dân thôn Bình Công 2, xã Bình Liêu, vui chơi, tập thể thao tại nhà văn hóa thôn.

Riêng năm 2025, các địa phương tiếp tục chủ động rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên và triển khai đầu tư hạ tầng theo kế hoạch chung của tỉnh. Triển khai Kế hoạch số 272/KH-UBND các địa phương cụ thể hóa thành các công trình giao thông, thoát nước và hạ tầng kỹ thuật khu dân cư phù hợp với điều kiện từng địa bàn.

Trên nền tảng hạ tầng từng bước được hoàn thiện, cơ cấu kinh tế khu vực DTTS&MN chuyển dịch theo hướng tích cực, giảm dần tỷ trọng nông, lâm, thủy sản trong GRDP, đồng thời nâng cao giá trị sản xuất thông qua tổ chức lại sản xuất và phát triển kinh tế hàng hóa. Kinh tế lâm nghiệp tiếp tục được xác định là trụ cột tại nhiều địa bàn; giai đoạn 2021-2025, diện tích trồng rừng tập trung đạt trên 85.900ha, công tác giao đất, giao rừng được đẩy mạnh, từng bước nâng cao hiệu quả quản lý và giá trị kinh tế từ rừng. Cùng với đó, chương trình OCOP tiếp tục được triển khai sâu rộng, góp phần hình thành các sản phẩm đặc trưng, thúc đẩy liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.

Tỉnh đã hoàn thành trước 3 năm mục tiêu giảm nghèo bền vững. Tính đến cuối năm 2025, Quảng Ninh không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng giai đoạn 2021-2025 theo quy định của Chính phủ. Những kết quả đó cho thấy hiệu quả bước đầu của việc chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo sinh kế, tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa, từng bước nâng cao tính chủ động của người dân và hiệu quả phát triển ở cơ sở.

Sản xuất miến dong tại Công ty CP Thương mại và Dịch vụ Bình Liêu. Ảnh: Nguyễn Huế

Yêu cầu mới cho phát triển bền vững

Quảng Ninh có diện tích tự nhiên hơn 6.206km², trong đó 93,85% là đất liền và 6,15% là diện tích các xã đảo; địa hình trung du, miền núi, ven biển với diện tích rừng và đất rừng chiếm trên 70%. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế lâm nghiệp, kinh tế xanh và du lịch sinh thái.

Toàn tỉnh hiện có 54 đơn vị hành chính cấp cơ sở, trong đó có 13 xã, đặc khu miền núi và 21 địa bàn thuộc vùng DTTS&MN khu vực I giai đoạn 2025-2030, cùng 49 thôn, bản, khu phố vùng DTTS&MN. Không gian này chiếm hơn 85% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, gắn với các khu vực trọng yếu về quốc phòng - an ninh và bảo vệ biên giới quốc gia.

Tính đến ngày 30/11/2025, toàn tỉnh có 400.894 hộ với trên 1,46 triệu người; trong đó đồng bào DTTS có 46.763 hộ, gần 177.000 người, chiếm 12,07% dân số toàn tỉnh.

Mặc dù đã đạt được kết quả quan trọng, song khu vực DTTS&MN vẫn là vùng lõi nghèo, công tác giảm nghèo chưa thực sự bền vững. Bước sang giai đoạn mới, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở giảm nghèo mà chuyển sang phát triển bền vững, thu hẹp thực chất khoảng cách phát triển.

Thực tế cho thấy, sinh kế của một bộ phận người dân còn thiếu ổn định; chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế; năng lực cạnh tranh của sản phẩm chưa cao; nguy cơ tái nghèo vẫn tiềm ẩn. Đây là những vấn đề đặt ra yêu cầu phải có giải pháp đồng bộ, căn cơ trong thời gian tới.

Trong bối cảnh đó, việc tạo động lực phát triển cần tập trung vào các nội dung trọng tâm như hoàn thiện cơ chế, chính sách đặc thù; phát triển kinh tế xanh, nhất là kinh tế lâm nghiệp và du lịch cộng đồng; đẩy mạnh chuyển đổi số; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; đồng thời bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.

Hiện nay, Quảng Ninh đang khẩn trương hoàn thiện Đề án thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn tỉnh, trong đó xác định rõ các mục tiêu, lộ trình và ưu tiên nguồn lực. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục triển khai hiệu quả các chương trình, giữ vững kết quả đã đạt được và từng bước nâng cao chất lượng phát triển vùng đồng bào DTTS&MN trong giai đoạn tới.

Trần Thanh

Nguồn: https://baoquangninh.vn/tao-dong-luc-phat-trien-vung-kho-3402853.html