Tạo không gian phát triển mới từ khu kinh tế số và tri thức tự do

Trong xu thế chuyển đổi số và kinh tế tri thức ngày càng trở thành động lực phát triển chủ đạo, Quảng Ninh đang nghiên cứu xây dựng khu kinh tế số và tri thức tự do nhằm tạo không gian phát triển mới với cơ chế đột phá và mô hình quản trị hiện đại. Đề án được kỳ vọng sẽ mở ra dư địa tăng trưởng mới, thúc đẩy hình thành hệ sinh thái kinh tế số toàn diện và tạo động lực phát triển bền vững cho tỉnh trong giai đoạn tới.

Hình mẫu của khu kinh tế chuyên biệt thế hệ mới

Đề án Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh do Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Công ty Cổ phần Tập đoàn APEC Group xây dựng, với sự tham vấn của các chuyên gia thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC). Đề án hướng tới xây dựng một không gian phát triển động lực, tiên phong trong ứng dụng công nghệ số và kinh tế tri thức tại khu vực Đông Nam Á; đồng thời hình thành mô hình thành phố kinh tế số kiểu mẫu, nơi cho phép thử nghiệm các mô hình quản trị và công nghệ mới chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam.

Mục tiêu của đề án là xây dựng hệ sinh thái công nghệ số đồng bộ, thu hút từ 80-150 doanh nghiệp Big Tech toàn cầu cùng các dự án về thiết kế chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI). Khi đi vào vận hành, khu kinh tế này dự kiến đóng góp từ 8-12% GRDP của tỉnh Quảng Ninh và tạo khoảng 150.000-250.000 việc làm chất lượng cao.

Những điểm nổi bật của Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh. (Ảnh minh hoạ)

Theo định hướng, Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh có quy mô gần 26.400ha, trải rộng trên địa bàn 10 xã, phường gồm: Hoàng Quế, Yên Tử, Đông Mai, Tuần Châu, Việt Hưng, Bãi Cháy, Hoành Bồ, Thống Nhất, Quảng La và Cao Xanh. Không gian khu kinh tế được cấu trúc thành 3 phân khu chức năng có tính liên kết, bổ trợ chặt chẽ, hình thành hệ sinh thái kinh tế số hoàn chỉnh.

Khác với 5 khu kinh tế hiện hữu trên địa bàn tỉnh vốn tập trung vào công nghiệp truyền thống và thương mại biên giới, khu kinh tế mới được định hình trên 4 trụ cột cốt lõi gồm: Công nghệ số tập trung; trung tâm trí tuệ nhân tạo và dữ liệu; trung tâm dữ liệu dự phòng thảm họa cấp châu Á; và khu đô thị giáo dục (Education City). Dự kiến, Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh sẽ ưu tiên thu hút đầu tư vào 5 ngành, lĩnh vực trọng điểm. Trong đó, công nghiệp công nghệ cao được xác định là lĩnh vực mũi nhọn với các ngành sản xuất có hàm lượng khoa học - công nghệ và giá trị gia tăng lớn như: Vi mạch, chip bán dẫn, thiết bị điện tử thế hệ mới; thiết bị bay không người lái (UAV), robot công nghiệp, tự động hóa; thiết bị y tế công nghệ cao, vật liệu mới, công nghệ nano…

Cùng với đó, khu kinh tế sẽ phát triển chuỗi sản xuất công nghệ cao đồng bộ từ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm đến sản xuất, lắp ráp sản phẩm; gắn với mục tiêu thu hút các tập đoàn đa quốc gia và nhà đầu tư chiến lược trong lĩnh vực công nghệ cao.

Khu Công nghiệp Sông Khoai của Quảng Ninh đang có nhiều nhà đầu tư thứ cấp hoạt động ổn định trong ngành công nghiệp chế biến chế tạo.

Ở lĩnh vực công nghệ số, Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh sẽ ưu tiên phát triển các ngành kinh tế số và dịch vụ số, trọng tâm là công nghiệp phần mềm, dịch vụ gia công phần mềm chất lượng cao; trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, blockchain, an ninh mạng, nền tảng số và dịch vụ số xuyên biên giới… Tỉnh sẽ ưu tiên thu hút các doanh nghiệp công nghệ số, doanh nghiệp nền tảng, trung tâm phát triển sản phẩm số phục vụ thị trường trong nước và quốc tế. Qua đó hình thành hệ sinh thái công nghệ số tích hợp nghiên cứu - phát triển - ứng dụng - thương mại hóa sản phẩm.

Tại Khu kinh tế số và tri thức tự do, tỉnh cũng sẽ ưu tiên phát triển không gian giáo dục đào tạo - nghiên cứu - đổi mới sáng tạo, bao gồm: Các cụm đại học quốc tế, cơ sở đào tạo nhân lực công nghệ cao; Viện nghiên cứu, trung tâm R&D (Research & Development - Nghiên cứu và Phát triển), phòng thí nghiệm trọng điểm; các khu nhà ở chuyên gia, đô thị thông minh, dịch vụ chất lượng cao… Từ đó làm tiền đề vững chắc để thu hút các tổ chức giáo dục quốc tế, trung tâm nghiên cứu của doanh nghiệp, các chương trình hợp tác đào tạo nhân lực số, nhân lực AI, bán dẫn và nguồn nhân lực chất lượng cao… đến và tìm kiếm cơ hội đầu tư, làm việc và sinh sống, định cư tại Quảng Ninh.

Một trong những lĩnh vực trọng tâm được tỉnh chú trọng cho Khu kinh tế số và tri thức tự do là việc xây dựng Trung tâm dữ liệu dự phòng (DR) châu Á: Phát triển hạ tầng số chiến lược cấp vùng và quốc tế (trọng tâm là: Trung tâm dữ liệu dự phòng (Disaster Recovery - DR) quy mô lớn; Trung tâm điện toán đám mây, lưu trữ dữ liệu và bảo mật thông tin; Dịch vụ duy trì, khôi phục hệ thống dữ liệu cho doanh nghiệp, tổ chức trong nước và khu vực châu Á). Ưu tiên thu hút các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp viễn thông và các nhà cung cấp dịch vụ cloud toàn cầu. Gắn phát triển trung tâm dữ liệu với yêu cầu bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin và sử dụng năng lượng xanh, bền vững.

Công nhân Nhà máy Jinko Solar tại Quảng Ninh vận hành hệ thống dây chuyền sản xuất tự động hoá.

Cùng với đó, hiện thực hoá định hướng được nhấn mạnh tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, trong mô hình Khu kinh tế kiểu mới của mình, Quảng Ninh cũng dành nguồn lực lớn ưu tiên phát triển Trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp công nghệ, trọng tâm gồm: Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo (startup hub); Vườn ươm doanh nghiệp, không gian làm việc chung (co-working space); Quỹ đầu tư mạo hiểm, trung tâm chuyển giao công nghệ, thương mại hóa sản phẩm… Khu vực này sẽ ưu tiên phát triển các lĩnh vực đổi mới sáng tạo gắn với lợi thế của tỉnh như: Logistics thông minh, du lịch số, công nghiệp văn hóa số, công nghệ biển và năng lượng tái tạo. Tổ chức thí điểm các cơ chế sandbox cho doanh nghiệp công nghệ thử nghiệm mô hình kinh doanh mới, sản phẩm mới trong khuôn khổ quản lý phù hợp.

Chia sẻ về định hướng xây dựng Khu kinh tế số và tri thức tự do, đồng chí Trương Mạnh Hùng, Trưởng Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh, cho biết: Những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh đã tập trung đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số; đồng thời không ngừng cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút nhiều dự án công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt giữa các địa phương và khu vực, việc hình thành một khu kinh tế với mô hình phát triển mới, dựa trên nền tảng công nghệ số và kinh tế tri thức được kỳ vọng sẽ mở ra không gian tăng trưởng mới cho tỉnh.

Tạo dựng thể chế đủ sức hấp dẫn, cạnh tranh

Trưởng Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Trương Mạnh Hùng cũng chia sẻ: Khu kinh tế số và tri thức tự do của Quảng Ninh được kỳ vọng sẽ không chỉ là nơi sản xuất vật chất, mà còn là nơi "sản xuất chính sách" thông qua các cơ chế sandbox, cho phép thử nghiệm các mô hình quản trị và công nghệ mới chưa có tiền lệ tại Việt Nam. Ngoài các cơ chế, chính sách theo quy định của pháp luật hiện hành về khu kinh tế, công nghiệp công nghệ số, công nghệ cao, Ban Quản lý khu kinh tế đề xuất áp dụng thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù vượt trội, đủ sức cạnh tranh, hấp dẫn để thu hút các tập đoàn, nhà đầu tư lớn, các chuyên gia, kỹ sư, nhân tài công nghệ, nhân lực công nghệ số trong và ngoài nước đến đầu tư, sinh sống và làm việc.

Cách tiếp cận “thể chế đi trước - hạ tầng theo sau” được kỳ vọng sẽ tạo môi trường cạnh tranh quốc tế, thu hút các tập đoàn công nghệ và chuyên gia hàng đầu. Đồng thời, việc thúc đẩy liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và nhà đầu tư sẽ hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững, bảo đảm sự phát triển lâu dài của khu kinh tế.

Các doanh nghiệp công nghệ của tỉnh Quảng Ninh tham gia trưng bày, giới thiệu sản phẩm tại Diễn đàn Khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia lần thứ 7 được tổ chức tại Quảng Ninh vào tháng 9/2025.

Theo Đề án, ngoài việc được hưởng đầy đủ các cơ chế chính sách ưu đãi đối với khu kinh tế theo quy định của pháp luật, sẽ có thêm các cơ chế đặc thù, vượt trội được cấp có thẩm quyền cho phép thí điểm, qua đó từng bước hình thành không gian phát triển động lực, dẫn đầu trong ứng dụng công nghệ số và kinh tế tri thức tại khu vực Đông Nam Á; hướng tới xây dựng một thành phố kinh tế số kiểu mẫu, góp phần đưa Việt Nam trở thành trung tâm công nghệ vươn tầm khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đối với các chính sách thuộc thẩm quyền cấp tỉnh, Quảng Ninh đề xuất 9 chính sách cụ thể nhằm tập trung đẩy mạnh phân cấp, phân quyền toàn diện cho tỉnh Quảng Ninh tạo đột phá trong thu hút đầu tư và phát triển hạ tầng công nghệ cao. Trong đó, về quản lý hành chính và quy hoạch, đề xuất UBND tỉnh được trao quyền quyết định thành lập, mở rộng ranh giới khu kinh tế và trực tiếp phê duyệt điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung theo quy trình rút gọn; Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước tương đương mô hình Khu công nghệ cao với cơ chế "một cửa" toàn diện. Về hạ tầng năng lượng, cơ chế "điều chỉnh cập nhật" cho phép bổ sung nhanh các dự án nguồn và lưới điện vào quy hoạch, trong đó Chủ tịch UBND tỉnh có thẩm quyền phê duyệt phương án phát triển mạng lưới cấp điện nội tỉnh.

Đặc biệt, về đất đai và giải phóng mặt bằng, đề xuất HĐND tỉnh được quyền quyết định thu hồi đất cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, bao gồm dự án PPP và dự án theo chỉ đạo của Trung ương; đồng thời cho phép tạm giao đất để khởi công ngay công trình và sử dụng ngân sách địa phương thực hiện bồi thường, GPMB độc lập để giao đất sạch không qua đấu giá cho các ngành nghề ưu tiên. Để gia tăng lợi thế cạnh tranh, Quảng Ninh cũng đề xuất được chủ động quyết định các chính sách an sinh xã hội, hỗ trợ nhà ở, viện phí cho chuyên gia, lao động chất lượng cao và áp dụng mức trợ giá điện lên tới 30-50% cho các dự án thuộc ngành nghề ưu đãi đầu tư từ nguồn ngân sách địa phương.

Các thành viên Hội đồng Tư vấn cấp tỉnh về KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho ý kiến góp ý vào Đề án Khu kinh tế số và tri thức tự do Quảng Ninh.

Cùng với đó, Quảng Ninh cũng xây dựng nhóm cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư gồm 8 chính sách cụ thể được thiết kế đề xuất ưu đãi vượt trội nhằm tối ưu hóa hiệu quả tài chính và giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư chiến lược. Trong đó đáng chú ý là những chính sách thiết thực về nguồn lực đất đai và thủ tục; chính sách ưu đãi thuế và tài chính; chính sách ưu đãi trong hoạt động xuất, nhập khẩu… Một điểm nhấn đột phá nữa được tỉnh đề xuất là cơ chế bảo lãnh doanh thu tối thiểu (MRG) áp dụng cho các dự án PPP hạ tầng dữ liệu, năng lượng và R&D.

Ở nhóm cơ chế, chính sách hỗ trợ đầu tư, tỉnh cũng xây dựng dự kiến 7 chính sách cụ thể xác lập các khung khổ pháp lý mang tính thí điểm và đột phá nhằm tối ưu hóa môi trường vận hành cho các dự án công nghệ cao và thu hút nhân tài quốc tế. Trong đó, chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng chiến lược được bổ sung các lĩnh vực PPP đặc thù như trung tâm dữ liệu, cáp quang biển, năng lượng tái tạo và hệ thống xử lý hóa chất bán dẫn với quy trình lựa chọn nhà đầu tư đặc biệt, cho phép thực hiện đồng thời các thủ tục quy hoạch, khởi công và chấp thuận chủ trương đầu tư mà không cần giấy phép xây dựng trước. Về kinh tế số và giao dịch, khu kinh tế cho phép thử nghiệm có kiểm soát việc giao dịch, chuyển đổi giữa tài sản mã hóa và tiền pháp định, đồng thời cho phép doanh nghiệp trả lương và thanh toán dịch vụ bằng ngoại tệ hoặc tài sản số được công nhận. Đặc biệt, chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao được đẩy mạnh thông qua việc miễn thị thực, cấp thẻ tạm trú 10 năm và miễn giấy phép lao động cho các nhà đầu tư, chuyên gia, giảng viên quốc tế và thân nhân của họ; sinh viên quốc tế cũng được hưởng các ưu đãi về thị thực và quyền làm việc bán thời gian…

Một góc đô thị Quảng Ninh nhìn từ trên cao.

Việc xây dựng Đề án này khẳng định quyết tâm của Quảng Ninh trong việc thay đổi tư duy và phương thức phát triển. Thay vì dựa vào khai thác tài nguyên thiên nhiên hữu hạn, tỉnh đang hướng tới mục tiêu phát triển dựa trên nguồn tài nguyên vô hạn là dữ liệu số và tri thức nhân loại. Đây là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh", lấy công nghệ số làm động lực chính để nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh của nền kinh tế Quảng Ninh trong kỷ nguyên mới.

Song Hà

Nguồn: https://baoquangninh.vn/tao-khong-gian-phat-trien-moi-tu-khu-kinh-te-so-va-tri-thuc-tu-do-3407420.html