เรียนรู้เกี่ยวกับชื่อ Đồ Bàn และ Chà Bàn

ซากพระราชวังหลวงในจังหวัดบิ่ญดิ่ญ

ชื่อ "ป้อมปราการฮวางเต๋อ" มีที่มาตั้งแต่สมัยราชวงศ์เตย์เซิน เมื่อสองพี่น้องตระกูลเหงียน วันญัก เข้ายึดครองและบูรณะป้อมปราการเก่าเพื่อตั้งเป็นเมืองหลวง และประกาศตั้งชื่อว่า "ป้อมปราการฮวางเต๋อ" ชื่อป้อมปราการเก่านี้เขียนด้วยอักษรจีนว่า 闍槃 ซึ่งแปลเป็นภาษาเวียดนามได้ว่า โดบัน หรือ ชาบัน

เมืองโดบันเป็นที่รู้จักจากบทกวีในหนังสือรวมบทกวีชื่อ Dieu Tan (1937) ของเชอ หลานเวียน เช่นบทกวีที่ว่า "เมืองโดบันได้หยุดร่ำไห้แล้ว / ในหมอกลึกลับ จงฟังให้ดี" (รอคอยหญิงชาวจาม) รวมถึงผลงานวรรณกรรมและศิลปะในยุคต่อมาด้วย

อย่างไรก็ตาม ตามที่หวงซวนฮั่นกล่าวไว้ โดบันเป็นคำที่เขียนผิดจากชาบัน "แทงห์พัทเธ ​​เมืองหลวงของอาณาจักรจามปาในสมัยนั้น ตั้งอยู่ในบริเวณจังหวัดบิ่ญดิ่ญในปัจจุบัน ชื่อของอาณาจักรจามปาในสมัยนั้นคือวิชัย ต่อมาเรียกว่าชาบัน ซึ่งเรามักเขียนผิดเป็นโดบัน"

การตรวจสอบหนังสือเวอร์ชันภาษาจีน Đế Viết sử ký toàn thư, Phủ biên tạp lục, Đồng Khánh địa dư chí และ Đế Nam nhất thống chí เผยให้เห็นว่าชื่อของเมืองนี้เขียนในลักษณะเดียวกัน โดยใช้ตัวอักษรจีนตัวเดียวกัน 闍槃ความแตกต่างระหว่าง Chà Bàn และ Đồ Bàn จะปรากฏชัดเมื่อแปลเป็นอักษร Quốc ngữ ของเวียดนามเท่านั้น

เหตุผลที่ตัวอักษร 闍 ออกเสียงได้สองแบบก็เพราะพจนานุกรมภาษาจีนสมัยใหม่บันทึกไว้ว่า /dū/ หรือ /shé/ ในสำเนียงจีน-เวียดนาม 闍 ออกเสียงว่า /đồ/ ซึ่งหมายถึงชานชาลาบนประตูเมือง และออกเสียงว่า /xà/ หรือ /chà/ เมื่อใช้ในการถอดเสียงภาษาสันสกฤต เช่น คำว่า ācārya ในภาษาสันสกฤตที่ถอดเสียงเป็นภาษาจีนว่า 阿闍梨 ซึ่งออกเสียงว่า a-xà-lê (ครูสอนพุทธศาสนา)

ซากพระราชวังหลวงในจังหวัดบิ่ญดิ่ญ

การประเมินของ Hoang Xuan Han สอดคล้องกับรูปแบบการเขียนของนักวิชาการชาวฝรั่งเศสในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 เช่นกัน ในงานวิจัยของ Louis Finot (1904) เมื่อกล่าวถึง "จังหวัดสำคัญ" ของจามปา ผู้เขียนได้กล่าวถึงวิชัยไว้ดังนี้: "วิชัยน่าจะตรงกับจังหวัดบิ่ญดิ่ญ และเมืองที่มีชื่อนี้ก็คือชาบันอย่างแน่นอน" (วิชัยน่าจะตรงกับจังหวัดบิ่ญดิ่ญ และเมืองที่มีชื่อนี้ก็คือชาบันอย่างแน่นอน)

นักวิชาการชาวฝรั่งเศสคงได้อ่านเอกสารทางประวัติศาสตร์ที่เขียนด้วยอักษรจีนซึ่งมีตัวอักษร 闍槃 อยู่ แต่เมื่อถอดความลงในอักษรละติน พวกเขาเขียนว่า "Cha-ban" ไม่ใช่ "Đồ bàn" อย่างที่นักแปลภาษาเวียดนามเขียนไว้

เป็นไปได้ว่าในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 ภาษาถิ่นยังคงมีการออกเสียงว่า "ฉาบาน" ซึ่งเป็นรูปย่อของชื่อวิชัย (ปรากฏในจารึกจามปา ก่อนศตวรรษที่ 15 ซึ่งหมายถึงภูมิภาคหนึ่งของจามปา ตรงกับจังหวัดบิ่ญดิ่ญในปัจจุบัน) คำว่า "วิชัย" ถูกย่อเป็น "ชัย" ออกเสียงว่า /ฉา-ยะ/ และค่อยๆ เปลี่ยนเป็น "ฉาบาน" ในภาษาเวียดนามช่วงศตวรรษที่ 20

ปัจจุบัน นักโบราณคดีได้ค้นพบอย่างน้อยสองแห่งในจังหวัดบิ่ญดิ่ญ ที่มีซากป้อมปราการโบราณสมัยจามปา ซึ่งทั้งสองแห่งตั้งอยู่ในบริเวณที่ปัจจุบันคือเมืองอันญอน นอกจากแหล่งที่ปัจจุบันรู้จักกันในชื่อป้อมปราการฮวางเด ซึ่งตั้งอยู่ในตำบลญอนเฮา (ทางเหนือของแม่น้ำคอน) แล้ว ยังมีอีกแหล่งหนึ่งที่เรียกว่าป้อมปราการชา ซึ่งตั้งอยู่ในตำบลญอนล็อก (ทางใต้ของแม่น้ำคอน)

เราเชื่อว่าป้อมปราการทั้งสองแห่งนี้ถูกสร้างและใช้งานในช่วงเวลาที่แตกต่างกันในประวัติศาสตร์ของอาณาจักรจามปา การระบุช่วงเวลาที่ใช้งานที่แน่นอนของแต่ละป้อมปราการนั้นต้องอาศัยหลักฐานเพิ่มเติม อย่างไรก็ตาม ป้อมปราการทั้งสองแห่งนี้ได้รับการตีความว่าเป็น "ป้อมปราการชะบ้าน" ซึ่งหมายถึงป้อมปราการในภูมิภาคชะบ้าน (วิชัย) โดยทั่วไป

ที่มา: https://baoquangnam.vn/tim-hieu-danh-xung-do-ban-cha-ban-3143357.html