Thắp luồng sinh khí mới cho nghệ thuật truyền thống

VHO - Lần đầu tiên, tuồng, chèo và cải lương cùng hội tụ trên một sân khấu trong “Chương trình tạp kỹ: Bí mật triều đại phép thuật”, tạo nên cuộc đối thoại đặc biệt giữa ba loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc.

 Chương trình do Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam phối hợp cùng dự án Hạ Hồi - tập thể gồm nhiều người trẻ yêu nghệ thuật truyền thống thực hiện. Không chỉ mang đến trải nghiệm nghệ thuật mới mẻ cho khán giả, chương trình còn đánh dấu nỗ lực tìm kiếm những mô hình phát triển phù hợp cho sân khấu truyền thống trong bối cảnh công nghiệp văn hóa.

Sau đêm diễn thành công vào tối 30.5, chương trình sẽ tiếp tục phục vụ khán giả vào các tối 6, 13 và 20.6.2026, tại Rạp Hồng Hà (số 51A Đường Thành, Hà Nội).

Lần đầu tiên, ba loại hình nghệ thuật truyền thống tuồng, chèo, cải lương cùng xuất hiện trong một chương trình

Tinh hoa sân khấu Việt chung một nhịp

Được định hướng như một thương hiệu, Chương trình tạp kỹ xây dựng không gian biểu diễn tổng hợp, nơi nhiều loại hình nghệ thuật cùng hiện diện trong một cấu trúc dàn dựng thống nhất. Thay vì giới thiệu từng bộ môn riêng lẻ, ê-kíp lựa chọn cách đặt các loại hình nghệ thuật truyền thống vào cùng một mạch kể chuyện, tạo nên sự kết nối và đối thoại giữa các giá trị truyền thống.

Với mùa đầu tiên mang chủ đề Bí mật triều đại phép thuật, chương trình lựa chọn tuồng, chèo và cải lương làm ba trụ cột nghệ thuật.

Mỗi loại hình đại diện cho một hệ mỹ học riêng của sân khấu truyền thống Việt Nam: tuồng nổi bật với tính ước lệ và chất anh hùng ca; chèo mang đậm tinh thần dân gian, hóm hỉnh và gần gũi; trong khi cải lương chinh phục người xem bằng chiều sâu cảm xúc và chất trữ tình đặc trưng.

Ba loại hình được đặt trong cùng một cấu trúc dàn dựng, có sự liên kết về nội dung và cảm xúc. Sự đan xen giữa các ngôn ngữ biểu đạt giúp chương trình mở rộng biên độ thưởng thức, dẫn dắt khán giả qua nhiều sắc thái nghệ thuật khác nhau.

Cách tiếp cận này không chỉ làm nổi bật bản sắc riêng của từng loại hình mà còn cho thấy khả năng đối thoại, tương tác và cộng hưởng của sân khấu truyền thống trong không gian biểu diễn đương đại.

"Ôn Đình chém Tá" là một trích đoạn mẫu mực và kinh điển của nghệ thuật tuồng

Trong chương trình, nhiều trích đoạn kinh điển và giàu giá trị nghệ thuật của tuồng, chèo, cải lương được lựa chọn giới thiệu tới công chúng. 

Mang đậm tinh thần bi tráng của nghệ thuật tuồng, trích đoạn Ôn Đình chém Tá đưa khán giả bước vào một không gian sân khấu giàu kịch tính và tính biểu tượng. Trên nền tiếng trống trận dồn dập, từng động tác hình thể, ánh mắt, bộ pháp hay đường roi đều được thể hiện chuẩn xác, góp phần khắc họa khí phách hiên ngang và lòng trung nghĩa của nhân vật. 

Qua nghệ thuật ước lệ và cách điệu đặc trưng, những lớp diễn căng thẳng được đẩy lên cao trào, tạo nên thế giới sân khấu vừa chân thực, vừa siêu thực. Không cần đến kỹ xảo hiện đại, chính kỹ thuật biểu diễn điêu luyện cùng nội lực của nghệ sĩ đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, làm nổi bật vẻ đẹp hào hùng và sức sống bền bỉ của nghệ thuật tuồng.

Trích đoạn chèo "Phù thủy sợ ma"

Trái ngược với không khí bi tráng của tuồng, trích đoạn chèo Phù thủy sợ ma mang đến sắc màu hóm hỉnh, dí dỏm đặc trưng của nghệ thuật chèo. 

Thông qua hình tượng thầy phù thủy với những điệu bộ cường điệu, ánh mắt tinh quái và lối diễn giàu tính hài, tác phẩm mở ra một không gian sân khấu đậm chất dân gian, gần gũi nhưng không kém phần sâu sắc. 

Điểm nhấn của tiết mục nằm ở khả năng tung hứng linh hoạt của nghệ sĩ cùng màn biểu diễn trống đầy ngẫu hứng, tạo nên những tràng cười sảng khoái cho khán giả. Ẩn sau tiếng cười là góc nhìn châm biếm đối với thói mê tín dị đoan và những kẻ lợi dụng niềm tin tâm linh để trục lợi. Ngắn gọn nhưng giàu sức biểu đạt, trích đoạn cho thấy vẻ đẹp hóm hỉnh, thông minh và giàu tính phản biện của nghệ thuật chèo truyền thống.

Trích đoạn cải lương "Khát vọng Đắc Kỷ"

Bên cạnh sắc màu dân gian hóm hỉnh của chèo, trích đoạn cải lương kinh điển Khát vọng Đắc Kỷ mang đến một không gian cảm xúc hoàn toàn khác, nơi những giằng xé nội tâm, khát vọng quyền lực và bi kịch của lòng người được đẩy lên cao trào. 

Trên sân khấu, Đắc Kỷ hiện lên vừa quyến rũ, kiêu hãnh, vừa chất chứa những mâu thuẫn sâu kín giữa tình yêu và tham vọng. Qua những làn điệu cải lương giàu cảm xúc, nghệ sĩ từng bước khắc họa chân dung một người phụ nữ sẵn sàng đánh đổi tất cả để theo đuổi quyền lực. Sức hấp dẫn của trích đoạn không chỉ nằm ở câu chuyện kịch tính mà còn ở khả năng diễn tả chiều sâu tâm lý nhân vật thông qua giọng ca, ánh mắt và ngôn ngữ hình thể, tạo nên những dư âm day dứt về danh vọng, tình yêu và những lựa chọn của con người.

Chương trình nhận được sự quan tâm của nhiều bạn trẻ

Không chỉ được thưởng thức những trích đoạn sân khấu đặc sắc, khán giả còn có cơ hội cảm nhận vẻ đẹp của âm nhạc truyền thống qua bản hòa tấu Chiêu ban Tẩu mã của NSƯT Lê Trần Vinh sáng tác, do dàn nhạc sống của Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam biểu diễn.

Tác phẩm là sự kết hợp tinh tế giữa chất liệu âm nhạc cung đình và tiết tấu sôi động của các bản Tẩu mã (phi ngựa). Trên nền tiếng trống dồn dập và những lớp nhạc đan xen, tác phẩm tái hiện không khí hào hùng, khẩn trương của những đoàn quân ra trận, đồng thời phô diễn vẻ đẹp phong phú của nhạc cụ truyền thống Việt Nam. 

Mỗi loại hình tỏa sáng bằng bản sắc riêng

NSND Lê Tuấn Cường - Giám đốc Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, Chỉ đạo nghệ thuật chương trình cho biết, việc đưa tuồng, chèo và cải lương cùng xuất hiện trên một sân khấu không nhằm xóa nhòa ranh giới giữa các loại hình mà để tôn vinh những giá trị đặc sắc của từng bộ môn. 

Mỗi loại hình đều sở hữu hệ mỹ học, ngôn ngữ biểu đạt và bản sắc riêng, vì vậy ê-kíp đã lựa chọn những trích đoạn tiêu biểu nhất để giới thiệu tới công chúng trong một cấu trúc dàn dựng thống nhất.

NSND Lê Tuấn Cường nhấn mạnh, trải qua nhiều thế hệ, nghệ thuật truyền thống vẫn luôn hiện diện bền bỉ trong đời sống văn hóa dân tộc, trở thành một phần quan trọng trong dòng chảy lịch sử và bản sắc Việt Nam. Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước ngày càng quan tâm đến phát triển văn hóa, những mô hình sáng tạo như chương trình được kỳ vọng sẽ góp phần đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng đương đại, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Theo bạn Bùi Yến Linh, Trưởng nhóm Truyền thông Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam, Trưởng Ban tổ chức chương trình, Chương trình tạp kỹ: Bí mật triều đại phép thuật được xây dựng với mong muốn đưa sân khấu truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ. 

Thông qua việc đặt tuồng, chèo và cải lương trong cùng một không gian biểu diễn, ê-kíp kỳ vọng khán giả có cơ hội nhận diện rõ hơn những đặc trưng riêng của từng loại hình, đồng thời cảm nhận được sự phong phú của di sản sân khấu Việt Nam. Đây cũng là nỗ lực tìm kiếm những phương thức thể hiện mới, phù hợp với nhịp sống đương đại nhưng vẫn tôn trọng các giá trị cốt lõi của nghệ thuật truyền thống.

Trong mùa diễn đầu tiên, chương trình mở ra một thế giới giàu màu sắc huyền ảo, nơi những màn biến hóa liên tiếp dẫn dắt khán giả bước vào hành trình khám phá đầy bất ngờ.

Càng đi sâu vào câu chuyện, ranh giới giữa thực và ảo càng trở nên mong manh, kéo theo hàng loạt bí ẩn chưa có lời giải. Những nút thắt được tạo dựng liên tục khiến người xem không ngừng đặt câu hỏi về bản chất của sự thật và những bí mật đang ẩn giấu phía sau triều đại phép thuật.

Nguồn: https://baovanhoa.vn/nghe-thuat/thap-luong-sinh-khi-moi-cho-nghe-thuat-truyen-thong-233114.html