Thúc đẩy đổi mới sáng tạo nâng tầm nông sản

Ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong chế biến, bảo quản được xem là 'chìa khóa' nâng cao giá trị nông sản Quảng Ngãi, giảm tổn thất sau thu hoạch.

Quảng Ngãi có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp với hàng loạt sản phẩm đặc trưng như quế Trà Bồng, sâm Ngọc Linh, cà phê xứ lạnh, các loại dược liệu cùng nhiều mặt hàng thủy, hải sản giá trị cao. Tuy nhiên, khâu chế biến và bảo quản sau thu hoạch vẫn chưa phát huy tương xứng tiềm năng sẵn có.

Hiện nay, công nghệ chế biến sâu trên địa bàn còn phát triển chậm, tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch vẫn ở mức cao, trong khi giá trị gia tăng của nhiều nông sản còn thấp. Không ít sản phẩm chủ lực chủ yếu tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô nên sức cạnh tranh trên thị trường chưa mạnh.

Phó Giám đốc Sở NN-MT Quảng Ngãi Nguyễn Quang Trung cho rằng, quá trình đổi mới trong chế biến nông sản hiện vẫn vướng nhiều “điểm nghẽn”. Trong đó, nổi bật là năng lực chế biến sâu còn hạn chế; hạ tầng logistics thiếu đồng bộ; liên kết “bốn nhà” chưa bền vững; chi phí đầu tư công nghệ cao vượt quá khả năng của nhiều nông dân và hợp tác xã.

Chế biến sâu đang mở thêm dư địa tăng giá trị cho nhiều nông sản đặc trưng của Quảng Ngãi. Ảnh: V.H.

Theo ông Trung, để tháo gỡ những nút thắt này, tỉnh cần ưu tiên nguồn lực cho chuyển giao công nghệ bảo quản sau thu hoạch, công nghệ chiết xuất dược liệu tiên tiến; đồng thời có chính sách ưu đãi thuế, phí để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ và chế biến sâu. Cùng với đó là hỗ trợ xây dựng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và nhãn hiệu tập thể cho các sản phẩm chủ lực.

Từ thực tiễn sản xuất, ông Nguyễn Trung Hiếu, đại diện HTX Chè sạch Đông Trường Sơn (xã Kon Plông) cho biết, hợp tác xã đã phát triển 120 ha chè cao cấp trong giai đoạn 2020 - 2025 và từng bước ứng dụng công nghệ chế biến sâu như sấy lạnh, sấy thăng hoa.

Nhờ áp dụng công nghệ, sản phẩm giữ được hương vị và dưỡng chất tốt hơn, đồng thời tích hợp mã QR và blockchain để truy xuất toàn bộ quy trình sản xuất. Theo ông Hiếu, hiệu quả kinh tế của mô hình tăng khoảng 30% so với phương thức chế biến truyền thống.

Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Thị Vân Anh nhận định Quảng Ngãi sở hữu nhiều nông sản đã có thương hiệu như tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng, song phần lớn vẫn tiêu thụ ở dạng thô nên giá trị mang lại chưa cao. Riêng với quế Trà Bồng, các sản phẩm chế biến sâu hiện còn khá ít.

Theo bà Vân Anh, địa phương cần tập trung đầu tư vào các dòng sản phẩm giá trị gia tăng từ những nông sản đặc trưng. Trong đó, quế có thể phát triển thêm tinh dầu và các sản phẩm chiết xuất; tỏi, hành tím có thể chế biến thành tinh dầu, bột gia vị sấy lạnh hoặc hành tím đen lên men.

Phần lớn quế Trà Bồng hiện vẫn tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô nên giá trị gia tăng chưa cao. Ảnh: V.H.

Đối với các loại dược liệu miền núi như sâm Ngọc Linh, đẳng sâm hay sa nhân, bà cho rằng cần hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ sấy lạnh, sấy phun hoặc sấy thăng hoa nhằm giữ màu sắc và hoạt chất quý. Riêng mắc ca nên phát triển theo hướng ép lạnh dầu để bảo toàn giá trị dinh dưỡng thay vì sấy nhiệt như hiện nay.

Giám đốc Sở KH-CN Quảng Ngãi Phan Văn Hiếu cho rằng, chế biến và bảo quản sau thu hoạch chính là khâu then chốt để nâng cao giá trị nông sản. Tuy nhiên, việc đưa các kết quả nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo vào thực tiễn vẫn còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương. Theo ông Hiếu, Quảng Ngãi cần những giải pháp công nghệ mới có khả năng ứng dụng cao để tạo đột phá cho ngành nông nghiệp trong thời gian tới.

Ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào chế biến, bảo quản sau thu hoạch không chỉ giúp giảm tổn thất mà còn mở ra dư địa nâng cao giá trị cho nông sản Quảng Ngãi. Những hạn chế về công nghệ, logistics và liên kết sản xuất cần được tháo gỡ để các sản phẩm đặc trưng của Quảng Ngãi sẽ có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nâng sức cạnh tranh và tạo động lực cho nông nghiệp phát triển theo hướng hiện đại, bền vững..

Nguồn: https://nongsanviet.nongnghiepmoitruong.vn/thuc-day-doi-moi-sang-tao-nang-tam-nong-san-d812104.html