Bu görüşler, yakın zamanda Dak Lak Müzesi'nde düzenlenen ve Dak Lak eyaletinin gong kültürü mirasının korunması ve tanıtımına yönelik 20 yıllık çalışmaları (2005-2025) özetleyen, 2030'a yönelik hedefleri de içeren konferansta delegeler tarafından dile getirilen içten düşüncelerdi.
Son 20 yılda, yaşamın her alanındaki değişikliklerle birlikte, gongların sosyo-kültürel işlevi de kademeli olarak dönüşüme uğradı. Yaşam döngüsü ritüelleri, ürün döngüleri, su kaynakları, tarlalar, uzun evler vb. ile yakından ilişkili olmaktan çıkan gonglar, kutsal mekanlardan yavaş yavaş uzaklaşarak kültürel alışverişlerde, festivallerde ve turizm etkinliklerinde daha yaygın hale geldi.
Araştırmacılar, bu değişimin hem fırsatlar hem de zorluklar sunduğuna dikkat çekiyor. Fırsat, gong müziğinin artık daha fazla "sahneye" sahip olması ve bu sayede hem yurt içinde hem de yurt dışında daha geniş kitlelere ulaşabilmesidir. Ancak zorluk, gong müziğinin yalnızca turistler için sahnede icra edilmesi ve yerel inançlar, gelenekler ve bilgiler temelinden sapılması durumunda, "kutsallığının" -gong kültürünün manevi özünün- kolayca aşınmasıdır.
 |
| Tân An ilçesi, Kmrơng A köyü gençlik gong topluluğu. |
Bu bakış açısından, Dr. Luong Thanh Son (Dak Lak Müzesi eski Direktörü), halk bilgisinin hayati rolünü vurguluyor. Halk bilgisini, gong müziğinin kültürel alanını bir arada tutan ve sürdürülebilir bir şekilde korunmasını sağlayan yapıştırıcıya benzetiyor: her bir gong setinin kökeni, malzemeleri ve yapısı hakkındaki bilgilerden; çalma ve akort tekniklerine; her törenin ritüellerine; uzun evler, su kaynakları, tarlalar ve mezarlıklarla ilgili gelenek ve inançlara kadar… Gongları akort etmeyi bilen, eski gong parçalarını ezberleyen ve geleneksel ritüellerde ustalaşanlar, kültürel bilginin “yaşayan kütüphaneleri”dir.
2024 envanterine göre, eyalette 1.603 adet gong takımı bulunmaktadır; bunlar arasında 1.178 Ede gong takımı, 219 M'nong gong takımı, 118 J'rai gong takımı ve 88 diğer takım yer almaktadır. Özellikle, çeşitli kültürel mirası koruyan 3.749 zanaatkar ve gong çalmayı, vurmayı ve akort etmeyi bilen 1.015 genç zanaatkar bulunmaktadır; bunlardan 948'i gong çalmayı öğretmeyi bilmektedir.
Görünüşte büyük bir zanaatkâr gücü var, ancak yüzeyin altında önemli endişeler mevcut: Prestijli devlet unvanları alan zanaatkâr sayısı, gerçek katkılarına kıyasla hala çok az, yaşlı zanaatkârların sayısı ise gün geçtikçe azalıyor.
Bu pratik deneyime dayanarak, Dr. Luong Thanh Son, halk bilgisinin belgelenmesi, dijitalleştirilmesi ve sistematize edilmesinin acil bir görev olarak ele alınmasını; zanaatkarlar için özel bir teşvik mekanizmasının kurulmasını; gonglar hakkındaki bilgilerin okullardaki yerel tarih eğitimine ve müfredat dışı etkinliklere dahil edilmesini; ve bu mirasın sadece sahnede veya müzelerde değil, toplum içinde de daha fazla sergilenebileceği alanların yaratılmasını önerdi.
Başka bir bakış açısıyla, yazar Niê Thanh Mai (Dak Lak Edebiyat ve Sanat Derneği Başkanı), sanatçıların ve yazarların gelenek ile modernite arasında bir köprü görevi gördüğünden bahsetti. Destanların, uzun şiirlerin ve halk masallarının araştırılması ve derlenmesi; edebi, müzikal, sanatsal, tiyatro ve fotoğraf çalışmaları aracılığıyla, gong imgesi bir ilham kaynağı haline gelmiş ve mirasın festivallerle "sınırlı" kalmamasına, çağdaş yaratıcılık alanına girmesine yardımcı olmuştur.
Hükümetin kültürel endüstrilerin gelişimini büyümenin temel direği olarak belirlemesiyle birlikte, Dak Lak, kültürü ve kültürel turizmi öncelikli konular olarak ele alan 2025-2030 dönemi için bir strateji oluşturuyor. Konferanstaki tartışmalardan ortak bir anlayış ortaya çıktı: Doğru şekilde değerlendirilirse, gong müziğinin kültürel alanı sadece "dağların manevi sesi" değil, aynı zamanda kültürel endüstriler, topluluk turizmi ve bu mirası yaşatanlar için sürdürülebilir geçim kaynakları açısından da hayati bir kaynaktır.
 |
| Cư M'gar beldesine bağlı Kon H'ring köyündeki Xê Đăng topluluğunun Yeni Pirinç Sunma Töreni'nde kullanılan gonglar ve davullar. |
Gong kültürü mirasının korunmasına ilişkin istatistiklerin ardında hâlâ birçok endişe bulunmaktadır. Delegeler, bu mirasın koruyucusu olan toplulukların "marjinalleştirilmesi" eğiliminden defalarca bahsetmişlerdir. Bu yeni bir uyarı değil, ancak her zaman geçerliliğini korumaktadır.
Araştırmacı Linh Nga Niê Kđăm (Dak Lak Edebiyat ve Sanat Derneği eski Başkanı), dini inançlardaki değişimlerin, tarımsal ekonomik yapıdaki kaymaların, işçi göçünün, dijital teknolojinin patlamasının ve modern müziğin cazibesinin, geleneksel müzik aletlerinin icrası için ortamı hızla daralttığına dikkat çekiyor. Gençlerin bir kesiminin artık atalarından miras kalan değerlere ayıracak zamanı veya ilgisi kalmazken, okullardaki etnik kültür eğitimi büyük ölçüde teorik kalıyor ve deneyimsel öğrenmeden yoksun.
Çeşitli programlar ve projeler kapsamında birçok gong topluluğu ve kulübü kurulmuş olsa da, fon eksikliği ve özverili bireylerin yokluğu nedeniyle, bunlar yalnızca ara sıra faaliyet gösterdikten sonra yavaş yavaş dağılıyorlar. Eğer kültürel miras yönetimi "devlet tarafından yönetilen" bir yaklaşımı desteklemeye devam ederse ve festivaller ve kutlamalar yalnızca yüzeysel kalırsa, gong ve davul seslerinin "tiyatrolaştırıldığı", mirasın köken aldığı dini mekân ve geleneksel yaşamdan koptuğu bir senaryoya kolayca yol açabilir.
Köyden bir zanaatkârın yüreğiyle, Bay Y Bay Kbuor (Kumrong A köyü muhtarı, Tan An mahallesi Halk Sanatları Kulübü Başkanı), birçok gencin modern hayata kapıldığını görmekten endişe duyuyor; ateş başında ve gonglarla geçirilen geceler giderek azalıyor. Bay Y Bay, “Korkarım bir gün gonglar müzelerde atıl kalacak, eskisi gibi ateş başında ve tarlalarda yankılanmayacak…” dedi ve yetkililerin her düzeyde köye daha fazla kaliteli gong takımı sağlamaya, gençler için düzenli eğitim sınıfları düzenlemeye ve zanaatkârların gong geleneğini korumaya ve gelecek nesillere aktarmaya bağlı kalmaları için koşullar yaratmaya devam etmelerini umduğunu belirtti. Ona göre, ancak gençler gonglara ve pirinç şarabına geri döndürülüp atalarının ruhunu anlayıp gurur duyduklarında, gongların sesi köyün yaşamında gerçekten “canlanacak”.
Kültür araştırmacılarının bilimsel bakış açısından zanaatkarların seslerine kadar uzanan bu kaygılar, korumanın nihai amacının sadece gong sesini kayıtlarda, müzelerde veya sahnede tutmak değil, gong sesinin yankılanmaya devam etmesini ve günümüz köylerindeki yeni yaşam ritmiyle uyum sağlamasını sağlamak olduğunu bir kez daha teyit etmektedir…
Kaynak: https://baodaklak.vn/van-hoa-du-lich-van-hoc-nghe-thuat/202511/de-tieng-chieng-hoa-nhip-song-moi-b250126/
Yorum (0)