Ha Coi – Hai Ha bölgesinin eski adı – Doğu Vietnam'daki insanlar için çok tanıdık bir isimdir ve Kuzeydoğu Vietnam'ın tarihini ve kültürünü sevenler için de oldukça etkileyicidir! Ancak son zamanlarda, giderek daha fazla insan Ha Coi isminin anlamını bilmiyor veya orijinal anlamına kıyasla çok önyargılı ve yanlış bir anlayışa sahip. Büyük medeniyetler her zaman nehirlerle ilişkilendirilir ve buna göre, "Ha" kelimesiyle ilişkili eski isimler, keşfedilmeye, çözümlenmeye ve takdir edilmeye değer çok özel yer adlarıdır.
Eski tarihte, Ha Coi adı Çince karakterlerle 河檜 olarak yazılıyordu. Ha (河) nehir veya su anlamına gelirken, Coi (檜) ise herdem yeşil orman ağaçları anlamına gelir. Coi, günümüzde anladığımız anlamda genel olarak ağaçlar anlamına gelmez, ne de birçok yerel tarih anlatımının öne sürdüğü gibi "yoğun bitki örtüsü" anlamına gelir. Geçmişte insanlar, otsu bitkileri belirtmek için Thao (草), sebzeleri belirtmek için Thai (菜) ve odunsu bitkileri belirtmek için Moc (木) karakterlerini kullanıyorlardı... ve Coi (檜) karakterini özellikle yıl boyunca yeşil kalan, mevsimsel olarak yapraklarını dökmeyen herdem yeşil orman ağaçlarını belirtmek için kullanıyorlardı. Bu ağaçların her yaprağı, dökülmeden önce 3 ila 40 yıl arasında dayanabilir; bilimsel terimlerle "herdem yeşil ağaçlar" olarak adlandırdığımız ağaçlar. Ha Coi'nin belirleyici özelliği, çam, köknar ve selvi ağaçları gibi türlerle örneklendirilen, arazinin ve hava koşullarının zorluklarına ve sertliğine dayanabilen yemyeşil güzelliği, canlılığı ve dirençli ruhudur. Bu nedenle, Ha Coi genel olarak "nehir kenarındaki kadim orman", daha dar anlamda "nehir kenarındaki çam ormanı" ve edebi anlamda "verimli, yemyeşil, derin, kalıcı ve dirençli bir toprak" olarak anlaşılabilir. Bu toprakların daha eski adının Ha Mon olduğunu biliyorsak, Ha Coi adının büyük önemini göreceğiz; çünkü eskiler bunun sadece haritada bir nehir veya deniz ağzının konumunun genel bir adı olmadığını, aynı zamanda nehir ve deniz kenarındaki kadim ormanların tamamını kapsayan bir bölge olduğunu vurgulamak istemişlerdir.
Ha Coi – o kadar basit, sevimli ve derin anlamlı bir isim ki, nesiller boyunca anlamı yanlış anlaşıldığı için oldukça sorunlu hale geldi; doğu bölgelerinin tamamı orijinal isimlerini korurken, Ha Coi birkaç kez isim değiştirdi. "Ha" kelimesi basit ve anlaşılması kolay, ancak "Coi" kelimesi sıklıkla yanlış yorumlanıyor. Ha Coi isminin birçok farklı yorumu oldu ve potansiyel olarak bir efsaneye dönüştü. Aslında, yorumun doğru veya yanlış olup olmadığı konusunda çok fazla endişelenmemeliyiz, çünkü her tarihsel bağlamda, yeni bir nesil ismi kendi anlayışına ve niyetine göre yorumlar. Bu bir bilgi ve duygu meselesidir; bazen olayların doğal seyrinde ilerlemesine izin vermek en iyisidir. Dil yaşayan bir dildir ve tarihe göre anlamsal bir yaşama ihtiyaç duyar. Ancak çoğu insanın orijinal anlamı yanlış anladığı kabul edilmelidir. Sıklıkla karşılaştığımız bazı oldukça komik ve önyargılı yorumlar şunlardır:
Ha Coi'nin eskiden yanlışlıkla Ha Cu'nun başka bir adı olduğu düşünülüyordu; bu da nehrin aşağısında veya tepelerin eteğinde anlamına geliyordu. Bu açıklama, bazı Çin lehçelerine aşina olanlar tarafından yapılmıştı. Geçmişte, Güney Çin'den birçok insan dağlar ve ormanlar üzerinden Ha Coi'ye göç ederek orada yaşamaya başlamıştı. Çeşitli lehçeler kullanıyorlardı ve Ha Coi'yi genellikle Ha Cai, Ha Cu vb. olarak yanlış telaffuz ediyorlardı; burayı nehir kenarındaki bir pazar veya yerleşim yeri olarak anlıyorlardı. Yaylalarda yaşadıkları için Ha Coi'yi kolayca bir ova bölgesi olarak algıladılar.
Ha Coi adı eskiden sadece nehir boyunca birçok taş değirmenin bulunduğu bir yer olarak açıklanırdı. Bu, muhtemelen 1979'dan sonra Ha Coi'yi ziyaret edenlerin (halk arasında "Yeni Ekonomik Bölge sakinleri" olarak bilinenlerin) bakış açısıydı. Ha Coi nehri boyunca balıkçıların, teknelerin su yalıtımında kullanılmak üzere kireç yapmak için eski taş değirmenlerde istiridye kabuklarını (kalsine kireçtaşına benzeyecek şekilde ısıtılmış) dövmelerini görmekten çok etkilenmişlerdi. Ayrıca, nehir boyunca, Çinliler tarafından geride bırakılan ve su gücüyle pirinç öğütmek için kullanılan devasa taş değirmenlerin kalıntılarına da rastlanıyordu – bunlara Çincede "may ngan" deniyordu. Bu eşsiz değirmenler (delta bölgesinde bulunanlardan farklı olarak), yeni neslin Ha Coi adını yorumlarken kalıcı bir izlenim bırakmış olabilir.
Ha Coi adı, görünüşte bilimsel bir şekilde, Ha ve Coi nehirlerinin birleşme noktasına yakın hem Ha Şelalesi hem de Coi Şelalesi'nin bulunmasıyla da açıklanmıştır. Gerçekte, Ha ve Coi nehirlerinin birleşme noktasına yakın Ha ve Coi şelaleleri gerçekten de vardır, ancak Ha Şelalesi adındaki Ha (蚵) karakteri, şelalenin kayalarına yapışmış birçok midye kabuğu olduğunu belirtmek için "solucan" anlamına gelen radikali içerirken, Coi Şelalesi adındaki Coi (𥖩) karakteri ise nehrin ortasında, çakıllarla çevrili, doğal bir değirmen taşına benzeyen büyük, içbükey bir girdabı belirtmek için "taş" anlamına gelen radikali içerir. Öte yandan, Ha Coi adında Ha (河) karakteri "su" anlamına gelen radikali ve Coi (檜) karakteri "ağaç" anlamına gelen radikali içerir. Bunlar sadece eş sesli kelimelerdir; Çince karakterler farklı yazılır ve anlamları da farklıdır.
Bu yanlış yorumların her biri, Ha Coi'nin diğer yerlere kıyasla bazı ayırt edici özelliklerini ortaya koymasına rağmen, asıl amaçlandığı gibi nehir boyunca uzanan kadim orman olan Ha Coi'nin en kapsamlı coğrafi ve ekolojik özelliklerini yansıtmaktan uzaktır. Ayrıca, eski Ha Coi adının ima ettiği derin edebi anlamdan da yoksundurlar ve Ha Coi'nin eski öğretmenlerinin öğrencilerine her zaman vurguladığı Nom yazısındaki anlamıyla hiçbir bağlantıları yoktur.
Quang Ha Lisesi'nin eski Müdür Yardımcısı Bayan Nguyen Bich Tram, babası Bay Nguyen The Ky'nin çocuklarına küçük yaşlardan itibaren aşıladığı "Ha Coi" isminin etkisini şöyle anlatıyor: “Babam, Fransız sömürge döneminde Batı eğitimi alarak büyümüş entelektüel sınıfa mensuptu. Fransızcası çok iyiydi, modern ve ilerici fikirleri vardı, ancak aynı zamanda geleneksel kültürel değerlere de özellikle önem verirdi. Gençliğinde My Son köy tapınağındaki bir öğretmenden hem Çince hem de Nom alfabesi öğrenmiş ve Konfüçyüsçülük konusunda derin bilgiye sahipti. "Ha Coi" isminin Nom alfabesindeki anlamını hatırlamayacağımızdan korkarak, "My" ve "Coi" karakterlerini büyük harflerle "My Son - Ha Coi" olarak yazdı ve bize düzenli olarak öğretmek için astı. Daha sonra, biz büyüyüp babamız için yeni bir ev yaptırdığımızda, bu iki karakteri evin giriş kapısının hemen önündeki büyük üçgen duvarına da kabartma olarak işlettirdi. My Son, köyün adıdır, "Ha Coi, memleketimizin adıdır. Nom alfabesiyle yazılan 'Son' ve 'Ha' karakterleri Çince'deki karakterlere benzer ve hatırlaması oldukça kolaydır; dağ ve nehir anlamına gelirler. Ama karakterler..." "'My' ve 'Cối' isimlerinin o kadar derin anlamları vardır ki, biz gençler olarak bu çok çizgili resimsel karakterleri sık sık karıştırırdık. Babam, Çince karakterlerle yazıldığında 'Cối'nin 'yazma' anlamına gelen radikali, 'My'nin ise 'göz' anlamına gelen radikali olduğunu, ancak Nom alfabesiyle yazıldığında 'Cối'nin 'güneş' anlamına gelen radikali, 'My'nin ise 'ay' anlamına gelen radikali olduğunu defalarca vurgulamıştı." Bu harflerin vuruşları oldukça benzerdir, ancak Nôm yazısıyla yazıldığında, Konfüçyüs bilginleri kelimelerle oynamak ve Hà Cối – My Sơn isimlerinin güneş ve ay gibi sonsuza dek kalıcı olmasını dilemek istemişlerdir. Birçok tarihi çalkantı yaşamış olan Hà Cối gibi bir sınır bölgesi için bu mesaj son derece önemlidir."
Günümüzde uluslararası belgelerde, Çince kullanılıyorsa, Ha Coi adı genellikle eskiden olduğu gibi geleneksel Çince karakterler (河檜) yerine basitleştirilmiş Çince karakterlerle (河桧) yazılmaktadır. Bu nedenle, modern Çince öğrenen gençler, Çince telaffuzdaki eşseslilik nedeniyle "Coi" karakterinin anlamını kolayca "Hoi" olarak yanlış anlayarak Ha Coi adının anlamını çarpıtmaktadırlar. Bazı tarihi kalıntılar veya dini metinler Ha Coi adını Çince karakterlerle kaydetmektedir, ancak bunlar restore edilmiş kalıntılardır ve metinler modern Çince karakterlerle yazılmıştır; bu nedenle sonraki nesiller önceki nesillerin daha derin anlamını tam olarak anlayamamakta ve bu da Ha Coi adının yanlış anlaşılmasına yol açmaktadır. Eski tarihe baktığımızda, Ha Mon ilçesine bağlı Ha Coi beldesinin adı, Gia Long döneminde (yaklaşık 1810-1819) "19. Yüzyıl Başlarında Vietnam'daki Köyler ve Beldeler Listesi" adlı kitapta geçiyor ve Çince karakterlerle 河檜 olarak yazılmıştı; birçok yerel belgenin iddia ettiği gibi 1888'den daha eski bir tarihe dayanmıyor. Tarihsel olarak, Ha Coi adı bir nehir ve bir köyün adından bir ilçeye, ardından da bir bölgeye evrilmiştir. 150 yılı aşkın bir varoluşun ardından, 4 Haziran 1969'da Ha Coi ilçesi, Dam Ha ilçesiyle birleşerek Quang Ha ilçesini oluşturmuştur. 16 Ocak 1979'da Ha Coi kasabasının adı Quang Ha kasabası olarak değiştirilmiştir. Bu isim değişikliği farklı dönemlerdeki tarihi koşullardan kaynaklanmış olabilir, ancak Ha Coi halkı açısından büyük bir üzüntü kaynağıdır. Bugün sadece Ha Coi nehri orijinal adını korumaktadır. Daha sonra köprüye Ha Coi Köprüsü adı da verildi ve daha yakın zamanlarda Ha Coi Köprüsü 1 ve Ha Coi Köprüsü 2 de eklendi.
Son beş yıldır, "Ha Coi Antik Büyüsü" adlı bir sosyal medya grubu, insanlara memleketlerinin antik adının anlamını hatırlatırken, aynı zamanda Yeni Kırsal Kalkınma programı kapsamındaki köylerin ve mezraların kamusal alanlarına veya yol kenarlarına çam ağaçları dikmek için topluluk etkinlikleri düzenliyor ve hatta Ha Coi nehri boyunca Don Cao yamaçlarına tamamen çam ağaçları dikiyor. "Ha Coi Antik Cazibesi" grubunun üç yöneticisinden biri olan Bay Bui Bang Dung şunları paylaştı: "Ha Coi sadece eski bir yer adı değil, aynı zamanda birçok tarihi olayla, birçok jeolojik bilimsel terimle, birçok kültürel kimlik öyküsüyle ve birçok yerel ekolojik türle ilişkilendirilen bir isimdir. Bu nedenle, grubumuzun yönetim ekibi, insanların vatanlarını daha iyi anlamaları ve sevmeleri için Ha Coi adının anlamını yaymak istiyor. Ha Coi Nehri kıyılarına birçok çam ağacı dikmek, tarihi Don Cao tepesine büyük bir çam korusu dikmek gibi birçok uygulamalı etkinlik düzenleyerek, insanlara Ha Coi'nin nehir kenarındaki bir çam ormanı, yemyeşil bir ekosistem ve dirençli bir ruh olduğunu hatırlatmaya çalışıyoruz."
Bence Mong Cai şehri bir gün komşu bölgeleri de içine alacak şekilde genişlerse, Ha Coi'nin adı şehrin büyük bir bölgesinin, ana bir yolun veya önemli bir kültürel simgenin adıyla değiştirilebilir! Yer adları sadece bir bölgenin adı değil, aynı zamanda vatanın gelenekleri ve kimliğiyle bağlantılı birçok toplumsal duyguyu da temsil eder.
Kaynak
Yorum (0)