Ters Bin Getiri Baharı

Hoi Xuan (Quan Hoa) kasabasının bir görünümü. Fotoğraf: Do Luu

1. Hoi Xuan kasabasının Kham mahallesinde, mütevazı kazıklar üzerine kurulmuş evinde, Cao Bang halk sanatçısı Nghia, on yıllarca süren saha çalışmalarıyla aradığı eski eserleri titizlikle topluyor. Yılda iki kez, köy işleriyle, cenazelerle ilgilenmenin ve bambu flüt çalmayı ve Tay etnik yazısını öğretmek için Quan Son ve Muong Lat'a seyahat etmenin yanı sıra, onları temizlemek ve hayranlıkla izlemek için eve dönüyor. Seksen yaşına yaklaşan bu adam için bu, hayatındaki amacı gibi, tarif edilmesi zor bir mutluluk. Karşımda otururken, aynı coşkulu ve sıcakkanlılığını koruyor, tıpkı propaganda alanında çalışan biri gibi, ancak daha derin, daha kapsamlı bir anlayış ve düşünceyle. Hoi Xuan toprakları hakkında tutkuyla ve dikkatle konuşuyor, sanki tam bir tutku ve anlayışla anlatıyormuş gibi.

Bay Nghia'nın Quan Hoa Bölgesi Gazetesi'ne atıfta bulunarak belirttiğine göre, Nisan 1966'dan önce, komünler henüz bölünmemişken, Hoi Xuan'ın idari sınırları günümüzdeki dört komün ve kasabayı kapsıyordu: Hoi Xuan kasabası ve Phu Xuan, Nam Xuan (Quan Hoa) ve Trung Xuan (Quan Son) komünleri. 1987'de, Quan Hoa'nın ilçe merkezi olarak hizmet vermek üzere, Hoi Xuan komününün alanının ve nüfusunun bir kısmı kullanılarak Quan Hoa kasabası kuruldu. Kasım 1996'da Quan Hoa üç bölgeye (Quan Hoa, Quan Son ve Muong Lat) ayrıldıktan sonra, Aralık 2019'da, Parti'nin örgütsel yapıyı sadeleştirme politikasına uygun olarak, Quan Hoa kasabası ve Hoi Xuan komünü yeniden birleştirilerek Hoi Xuan kasabası olarak yeniden adlandırıldı.

Güzel Hồi Xuân (Geri Dönen Bahar) isminin kökenini sorduğumda, yaşlı zanaatkar başını salladı: "Herkesin kendi açıklaması var. Kimileri Fransız sömürge döneminde verildiğini, kimileri de bu topraklarda çok güzel kızlar olduğu için verildiğini söylüyor..." Quan Hóa Bölgesi Gazetesi'ne göre, feodal dönemden beri Quan Hóa bölgesinde Phú Lệ bölgesine bağlı bir Hồi Xuân köyü bulunmaktaydı. Bay Nghĩa'ya göre daha yaygın kabul gören açıklama ise, Múng Mường dağının eteğinde düzenlenen bir bahar festivali sırasında köyün, gongların, davulların ve melodik ezgilerin eşliğinde neşeli şarkılar ve danslarla dolup taştığıdır. Bu sesler geniş alanda ve kayalık dağlarda yankılanarak atmosferi daha da canlı ve neşeli hale getirmiştir. Dağların ve ormanların köyün neşeli müziğine katkıda bulunuyormuş gibi görünmesini garip ve güzel bulan köylüler, bu olguyu bölgeye isim vermek için oybirliğiyle kabul ettiler. Hồi Xuân, "bahar festivalinin yankısının geri dönmesi ve yankılanması" anlamına gelir.

Ters Bin Getiri Baharı Phi Mağarası doğal güzellik alanı, Luong ve Ma nehirlerinin birleşme noktasına yakın konumdadır. Fotoğraf: Do Duc

Na Sai köprüsünde durdum, Ma Nehri'nden esen hafif esintiyi dinledim, Mung Muong'un yemyeşil bitki örtüsünde yansıması parıldıyordu. Bu kadar çok nehir ve dağın olduğu bir yer bulmak kolay değil. Hoi Xuan, her tarafı dağlar ve ormanlarla çevrili, yeşilliklerle dolu bir vadi. Uzakta, Pù Luông sıradağları görkemli bir şekilde uzanıyor ve önümde, heybetli Mung Muong zirvesi heybetli ve hayranlık uyandırıcı bir şekilde yükseliyor. Bu vadinin ortasında, uzak kaynaklarından sürekli akan Luong ve Lo nehirleri, sayısız dağ ve çağlayan arasından kıvrılarak burada Ma Nehri ile buluşuyor ve alüvyal toprakları biriktirerek tepeler ve ovalar oluşturuyor.

Bay Nghia gülerek şunları söyledi: "Burada bol miktarda karides ve balık var ve hazırladığımız her yemek lezzetli ve eşsiz. Eşsiz çünkü üç farklı nehirde yüzüyorlar ve besleniyorlar. Bu üç nehirden gelen balıkların tadı da farklı."

2. Belki de dağların nehirlerle buluştuğu, yemyeşil bitki örtüsüne ve bol balık ve karidese sahip bir yerde bulunmasından dolayı, bu topraklar uzun zamandır eski insanlar tarafından iskan edilmiştir. Sanatçı Cao Bang Nghia'nın anlattığı Muong Ca Da hakkındaki hikayeler, belirsiz ve uhrevi olsa da, büyüleyici ayrıntılarla doludur.

Hikaye şöyle devam eder: Çok uzun zaman önce, bu topraklara Muong Hung, Muong Huong denirdi (köy reisinin iki kızının adından esinlenerek). Deniz kralı onlara biri bronz boynuzlu, diğeri demir boynuzlu iki manda hediye etti. Mandalar hangi yöne doğru koşarsa, diğer tüm mandalar ve sığırlar da o yöne doğru koşardı. Çok geçmeden, köy reisi ormanı dolduran mandalara, tarlaları dolduran ineklere, ölçüsüz miktarda paraya ve dağıtacak kadar giysi ve kumaşa sahip oldu. Zenginlik ve lüks içinde yaşamaktan bıkan köy reisi, yoksullaşmanın yollarını aramak için köyleri dolaştı.

Cho köyü halkının tavsiyesi üzerine Bay Hung ve Bayan Huong, balık ağlarını sunağın üzerine atıp balık tutuyormuş gibi yaptılar. Bay Hung'un eli bir kıymık tarafından delinerek kızardı, şişti ve son derece acı verici hale geldi; hiçbir ilaç iyileştiremedi. Falcının tavsiyesine isteksizce uyarak, deniz kralının kendisine verdiği iki mandayı da ev ruhlarına kurban etti. O günden sonra, daha önce köylerine gelen mandalar aniden ortadan kayboldu. Bay Hung ve Bayan Huong hızla yoksullaştı, yiyecek manyokları veya giyecek kıyafetleri bile kalmadı. Tarlaları sararırken ve köyleri ıssızlaşırken, ıssız ormanlarda ve dağlarda amaçsızca dolaştılar.

Ters Bin Getiri Baharı

Cao Bang halk sanatçısı Nghia, topladığı eserlerin yanında duruyor. Fotoğraf: Do Duc

Daha sonra, Lord Giới'nin dev ordusu olarak bilinen bir grup insan, iki nehrin birleştiği bu topraklara gelip tarım yapmaya başladı. Doğanın lütfuyla tarlalar ve çiftlikler kısa sürede gelişti, evler çoğaldı ve canlılık kazandı. Ancak, lideri olmayan, toplumu yönetecek birinin bulunmadığı bir köyde her şey gecikti, aksadı ve üstler ile astlar arasında anlaşmazlık ve çatışma çıktı.

Bir gün, Ma Nehri kıyısına bir ceset vurdu. Aynı anda, bir karga sürüsü havada uçarak cesedi gagalamaya başladı. Bir süre sonra, ölü adam kıpırdandı ve hayata döndü. Meraklanan köylüler, olaya tanık olmak ve hayata dönen adama saygı göstermek için Ma Nehri kıyılarına akın ettiler. Daha sonra onu köylerine geri götürdüler ve köyün kurucusu olarak onurlandırdılar. O günden itibaren köylüler uyum içinde yaşadılar, tarlalarını ekip biçtiler ve vahşi hayvanlarla ve sellerle mücadele etmek için birlikte çalıştılar. Hayat giderek daha müreffeh hale geldi ve köy şarkılar ve kahkahalarla doldu. Kargaların kurtardığı köy anlamına gelen Ca Da köyünün adı bu hikâyeden gelmektedir. Ca Da halkı nehirde yetenekli balıkçılar ve ormanda avcılardı, ancak kargaları her zaman iyilikseverleri olarak gördüler ve asla öldürmediler.

15. yüzyılda, Ming istilacılarını püskürttükten sonra, General Lo Kham Ban'a Kral Le tarafından hem sınırı güvence altına almak hem de barışı sağlamak için bu bölgeye yerleşme izni verildi. O zamandan itibaren Muong Ca Da giderek daha kalabalık ve hareketli bir yer haline geldi. Generale duydukları minnettarlıktan dolayı köylüler onun onuruna bir tapınak inşa ettiler ve burada yıl boyunca tütsü yakılıyor; ayrıca köye onun adını verdiler. Kham ve Ban mahalleleri bunun bir kanıtıdır.

Eski öyküler fantastiktir, gerçek mi yoksa yalan mı oldukları belirsizdir. Bu bölge halkının efsanevi bir aura ile örtülmesi, topraklarını ve insanlarını idealize edip yüceltmesi için gereken tek şey, büyüklük sevgisiydi. Bay Cao Bang Nghia için bu ihtişam ve zengin karakter, festivallerde, ritüellerde, nakışlarda ve çivit boyamasında da bulunur... Ve atalarının bu değerlerini korumak için, gençliğinden yaşlılığına kadar sayısız zorluğa katlandı, tepeleri ve dereleri aştı, saha çalışmaları yaptı ve bilgi topladı.

3. 15 yıldan fazla bir süre önce, yetenekli ama aynı zamanda nostaljik bir kişilik olan Cao Bang Nghia'yı, Quan Hoa Bölgesi Parti Komitesi Propaganda Dairesi Başkanı olduğu dönemde tanıdım. Bu bölgede, geleneksel kültürü derinden anlayan ve önemseyen bir kişidir. Sadece çeşitli yerel halk gösterilerinde yetenekli olmakla kalmayıp, kürek flütü, bambu flütü ve ağız armonikası gibi birçok geleneksel müzik aletini de ustalıkla çalabiliyor ve geleneksel şarkılar ve ilahiler seslendirebiliyor. Birkaç yıl önce, Ha Nam Ninh, Ha Van Thuong gibi deneyimli "kıdemli" isimlerle birlikte "Thanh Hoa'daki eski Tay yazısının araştırılması, toplanması, derlenmesi, yazı tiplerinin oluşturulması ve dijitalleştirilmesi; Thanh Hoa'da Tayca-Vietnamca sözlüğün araştırılması ve derlenmesi" projesini yürüttü. Bu proje daha sonra 2020 yılında Thanh Hoa Bilim ve Teknoloji Ödülü'ne layık görüldü ve şu anda Thanh Hoa'daki Tay etnik azınlığı arasında eğitimde yaygın olarak uygulanmaktadır. Ayrıca, eski Ca Da bölgesinin efsanelerini, hikayelerini ve büyülü sözlerini yeniden yaratmak için bağımsız olarak eski belgeleri araştırdı ve topladı. Ona göre, bu, tarih, kültür ve Thanh Hoa eyaletindeki Tay etnik halkının zengin manevi yaşamı açısından muazzam bir değere sahip, geniş bir halk kültürü hazinesidir.

Ters Bin Getiri Baharı

Ca Da Muong festivali sırasında ordunun komutanı General Lo Kham Ban'ı taşıyan tahtın geçit töreni. Fotoğraf: Do Duc.

Dediği gibi, efsaneler ve hikayelerden bahsetmeye gerek bile yok, Ca Da Muong bölgesindeki şamanik ilahiler çok zengin ve çeşitlidir. Her ritüelin kendine özgü bir şamanik ilahisi vardır; örneğin, ruh çağırma töreni için şamanik ilahi, cenaze şamanik ilahisi, ev yapımı için çatı kaldırma şamanik ilahisi ve ardından köy koruyucu tanrısı ve toprak tanrısı için şamanik ilahiler... Her ilahinin genellikle kafiyesi ve ritmi vardır, bazen yavaş ve sakin, bazen doruk noktasına ulaşan, bazen melodik, olayın bağlamına ve mekanına uygun, hatırlanması ve anlaşılması kolay, tıpkı Kinh halkının halk şarkıları ve atasözleri gibi. Şamanik ilahiler, Xin Muong töreni, Cha Chieng festivali gibi Ca Da Muong'un eski Tay halkının ritüel ve törenlerinde geçmişe açılan eşsiz bir yol gibidir... "Şamanik ilahiler, Ca Da Muong bölgesinin ruhunun ve kimliğinin bir parçasıdır. Bunu anladığım için, onları yaratmak için çaba sarf ettim. Umarım genç nesil biraz öğrenir," diye belirtti Bay Nghia.

Bugün bile, festivallerde, toplantılarda ve sınıflarda, yaşlı zanaatkârların özenle dualar ve ritüeller okuduğunu veya genç nesle geleneksel flüt, mızıka ve Tay alfabesi hakkında ders verdiğini, bu mirasın geçmişte kalmamasını umduğunu görmek mümkün. Cao Bang Nghia, sanki memleketinin topraklarına ve insanlarına karşı muazzam bir sevgi besliyormuş gibi, aynı coşku ve tutkuyla çalışmalarına devam ediyor.

İlkbaharın sonlarında, yukarı akıntıdaki sular ipek gibi nazikçe akar. Sabahın erken saatlerindeki siste sallanan bir teknede ilerlerken, gözlerim binlerce yıllık sarkıtlarıyla sakin Phi Mağarası'na, ardından da Ma Nehri'nin geniş birleşme noktasına takıldı. Bu birleşme noktasından kısa bir mesafe aşağıda, görkemli Lo Nehri'nin buluşma noktasına ulaştım. Kıyılar boyunca hareketli, canlı bir kasaba uzanıyordu. Ara sıra uzaktan bir tapınak çanı çalıyordu ve köy ve topluluk kuruluşunun kadim dönemine ait soyut görüntülere dalıyordum. İki nehrin birleşme noktasındaki su, binlerce yıllık alüvyal tortu biriktirerek Phi Mağarası'nı, Ong Pagodası'nı, Ba Mağarası'nı, General Kham Ban'ın dikili taşını ve hatta ilkbaharın canlı, renkli festivallerini şekillendirmişti.

Do Duc'un notları

Kaynak: https://baothanhhoa.vn/nguoc-ngan-hoi-xuan-245465.htm