Kadınlar geleneksel el sanatlarını koruyor.

Fırın yapımından yapışkan pirinç keklerinin hazırlanmasına kadar birçok kadın hâlâ yetenekli elleriyle her gün çalışıyor. Gelir düşük ve satışlar zor olsa da, memleketlerinin eski bir zanaatını korumaya kararlılar.

Kil fırıncılığı sanatının ateşini canlı tutmak.

Sabahın erken saatlerinde, Hon Dat beldesindeki Dau Doi kil fırınları köyüne giden küçük yol, nemli toprak kokusuyla doluydu. Uzaktan, kil karıştırıcılarının tıkırtısı insanların sesleriyle karışıyordu. Uzun fırın sıralarının arasında, Hon Dat beldesinde yaşayan 36 yaşındaki Bayan Tran Thi Buoi, her bir kil fırını titizlikle şekillendiriyordu. Elleri istikrarlı ve kararlı bir şekilde hareket ederek, fırının kenarını mükemmel bir şekilde yuvarlak hale getirmek için düzeltiyordu. Bizimle sohbet etmek için başını kaldırarak, ancak elleri hala yorulmadan çalışırken şunları söyledi: “Kil aynı görünebilir, ancak her parti farklıdır. Buna alışkınım; bazen yakından bakmama gerek yok, sadece dokunuyorum ve fırının şekil alıp almayacağını anlıyorum.”

Bayan Tran Thi Buoi, kil ocağın ağzını şekillendiriyor. Fotoğraf: Bao Tran

20 yılı aşkın süredir bu zanaatla uğraşan Bayan Buoi, adeta buradaki kil fırınlarının yanında büyüdü. Çocukken, kil taşımaktan ve karıştırmaktan kalıplara koymaya kadar ebeveynlerine yardım ettiğini ve zamanla bu işte ustalaştığını anlatıyor. Şimdi, makinelerin yardımıyla kil fırınları yapmak eskisinden daha kolay, ancak en önemli adımlar hala ustaların yetenekli ellerine bağlı. Yetenekli bir işçi olarak, destek ayaklarını (kenarlarını) şekillendirme ve fırının kenarını düzleştirme görevini üstleniyor. Bu aşama, ürünün dengesini, hava geçirmezliğini ve şeklini belirler. Üç ayak da eşit ve sağlam olmalı ki içindekileri stabil bir şekilde destekleyebilsin. Fırının kenarı yuvarlak, pürüzsüz ve eğri olmamalıdır ki pişirme sırasında çatlama ve deformasyon en aza indirilsin…

Geleneksel fırın yapım köyünün, gazlı, elektrikli ve indüksiyonlu ocakların yerini yavaş yavaş almasıyla yok olma riskiyle karşı karşıya kaldığı bir dönem vardı; bu durum birçok kişinin zanaatı bırakıp başka yerlerde iş aramasına neden oldu. Geriye kalanların çoğu, zor zamanlarda sessizce bu mesleğe tutunan Bayan Buoi de dahil olmak üzere kadınlardı. Fırınların biriktiği ama kimsenin satın almadığı bir dönemi hatırlıyor. Üst üste yığılan fırınlar yavaş yavaş nemlenip çatladı. Bazı günler saatlerce oturup onlara bakardı, dokunmaya cesaret edemezdi. “O zamanlar, her şeyin bittiğini, bu mesleğin artık geçerli olmadığını düşünmüştüm. Ama ailem hayatlarını kil fırın yapmaya adamıştı ve ben de bunu bırakmaya dayanamazdım,” diye anlattı Bayan Buoi. En zor günlerde, o ve köydeki diğerleri fırınları teknelere yükleyip kanallar ve su yolları boyunca seyahat ederek satarlardı. Bazı yolculuklar sabahtan akşama kadar sürer, sadece birkaç düzine fırın satarlardı; bu da sadece yakıt masraflarını karşılamaya yeterdi.

Şimdi piyasa yavaş yavaş toparlanıyor ve kil fırınlar, güvenlikleri ve yiyeceklerin lezzetini koruma yetenekleri nedeniyle tercih ediliyor. Eskisi kadar karlı olmasa da, bu işi yapanlar için daha istikrarlı bir gelir sağlıyor. Bayan Buoi, fırın yapımından her gün yaklaşık 400.000 - 500.000 VND kazanıyor.

Her bir yapışkan pirinç keki özenle hazırlanır.

Köyün fırın işçilerinin çamurlu ellerini geride bırakarak, Tây Yên beldesinin Xẻo Dinh mezrasında bulunan geleneksel bánh tét (Vietnam yapışkan pirinç keki) yapım köyünü aramaya koyuldum. Xẻo Dinh mezrasının giriş kapısından yaklaşık 1 km uzaklıkta, mutfaklardan yükselen dumanın arasından bánh tét yapım köyü belirdi. Birkaç evin önünde odun yığınları istiflenmiş, muz yaprakları düzgünce dizilmişti. Ocaklarda, bánh tét dolu tencereler fokurdayıp buhar çıkarıyordu. Birkaç kadın bir araya oturmuş, elleriyle kekleri ustaca sarıyor, çalışırken canlı bir şekilde sohbet ediyordu.

Bu kişiler arasında, Bayan Nguyen Hong Van, mahallenin en yetenekli bánh chưng sarıcısı olarak anılıyor. Çok az kişi, bu bánh chưng tenceresinin başında oturmadan önce, erken çıkıp geç dönen bir tırnak teknisyeni olarak çalıştığını biliyor. Evliliği sona erdiğinde, çocuklarını tek başına büyütmek için eve döndü. "O zamanlar tek düşündüğüm şey, çocuklarıma bakmak için nasıl para kazanacağımdı. Ama sürekli uzakta çalışmak bir seçenek değildi, bu yüzden geri döndüm ve teyzelerimden ve büyükannelerimden bánh chưng sarmayı öğrendim," diye anlattı Bayan Van.

İlk zamanlarda Bayan Van pirinci yeterince sıkı sarmadığı için kekler dağılır ve yapışkan pirinç lapası olurdu. Bazı partiler çöpe atılmak zorunda kaldı. Geceleri yatağında çocuğunun öksürüğünü dinlerken, doğru mesleği seçip seçmediğini merak ederdi. Ama yine de ocağın başında otururdu. Günü çok erken başlardı. Ertesi sabah satacak bir parti kek elde etmek için, yapışkan pirinci ıslatmaktan, fasulyeleri yıkamaya, hindistan cevizini rendelemeye, muz yapraklarını yıkamaya, ipi ayırmaya kadar her şeyi bir gün önceden hazırlaması gerekiyordu... Günümüzde birçok yer önceden işlenmiş malzemeler kullanıyor ve pişirme süresini kısaltarak kekler yapıyor, ancak Bayan Van hala geleneksel yöntemi tercih ediyor. "Buradaki yapışkan pirinç kekleri hala eski usulde yapılıyor. Kabukları soyulmamış fasulyeleri iple bağlayıp 8 saat pişiriyoruz. Daha uzun sürüyor ve daha zahmetli, ama kekler lezzetli ve eski lezzetini koruyor," dedi Bayan Van.

Şu anda Bayan Van, günde yaklaşık 70 adet yapışkan pirinç keki (banh tet) pişiriyor ve tanesi 30.000 ila 40.000 VND arasında fiyatlandırılıyor. Tatillerde ve Tet (Ay Yeni Yılı) döneminde bu sayı günde 300-400 keke çıkıyor. Giderleri düştükten sonra Bayan Van ayda 15 milyon VND'nin üzerinde kazanıyor. Son yıllarda Bayan Van, banh tet'i internet üzerinden satmaya başladı. Başlangıçta sadece Facebook ve Zalo'da birkaç fotoğraf yayınladı, ardından yavaş yavaş Rach Gia, Ho Chi Minh Şehri, Dong Nai ve diğer yerlerden müşterilerden siparişler almaya başladı. Bayan Van şöyle anlatıyor: "Bir keresinde kekleri paketledikten sonra, kamyonlara yüklenip yüzlerce kilometre uzağa gönderildiğini görünce çok mutlu oldum. Birçok yere satıyor olsam da, memleketimin lezzetinin uzaklara ulaşabilmesi için büyükannemin tarifini takip ederek eski usulde yapmaya kararlıyım."

Yaşanan iniş çıkışlara rağmen, bu kadınlar elleri toprakla kirlenmiş halde mesleklerine sıkıca bağlı kaldılar, uykusuz geceler geçirerek ateşleri beslediler ve bu geleneksel mesleğin yıllar boyunca gelişmeye devam etmesini sağladılar.

BAO TRAN

Kaynak: https://baoangiang.com.vn/phu-nu-giu-nghe-truyen-thong-a481880.html