Nôm yazısına saygı göstermenin bir başka yolu.

Şair Che Lan Vien, *Nguyen Hakkında Daha Çok Düşünmek* adlı kitabında şöyle yazmıştır: “O dile bir katkıda bulundu/ (...)/ Öyle ki, bin yıl boyunca Vietnam dilinin ayı sonsuza dek kalacak.” “O dil” Nom alfabesidir ve Che Lan Vien'in bahsettiği “Vietnam dilinin ayı”, uluslararası edebiyat sahnesinde Vietnam edebiyatının gururu olan büyük şair Nguyen Du'nun başyapıtı *Truyen Kieu*'dur.

Tebrikler. Mürekkep resim. Sanatçı Vo Trinh Bien'in eseri.

Herkesin bildiği gibi, atalarımız Çin karakterlerinin ödünç alınmasına son vermek isteyerek, Vietnam dilinin seslerini temsil etmek için chữ Nôm adı verilen bir yazı sistemi yarattılar. Çin karakterlerini temel alarak, bu karakterleri önek olarak kullanarak chữ Nôm'u, yani Vietnam dilinin fonetik yazısını oluşturdular. Ancak, Vietnamca çok heceli bir dil olduğu için, tek bir Çin karakteri tüm heceleri temsil edemezdi; bu nedenle atalarımız, yeni bir chữ Nôm karakteri oluşturmak için iki Çin karakterini esnek bir şekilde birleştirdiler. Bu yeni chữ Nôm karakteri kısmen sesi, kısmen de anlamı temsil eder. Dahası, bazı durumlarda atalarımız tek bir chữ Nôm sesini temsil etmek için birden fazla Çin karakteri kullandılar. Yukarıdaki analiz, chữ Nôm'un atalarımız tarafından Çin karakterleri temelinde geliştirildiğini göstermektedir. Çin karakterleri, chữ Nôm'un dış kabuğudur. Chữ Nôm'un iç içeriğini temsil edebilmesi için, kesinlikle Çin karakterlerinin dış kabuğuna ihtiyacı vardır. Bu, sonraki nesillerin Çince ve Nôm yazısını aynı gruba ait olarak sınıflandırmasının nedenini açıklıyor. Çünkü Çince karakterleri (dış kabuğu) çıkarırsanız, Nôm yazısının içindeki içeriği göremezsiniz. Başka bir deyişle, Nôm yazısı, anlamı ifade eden Çince karakterlerin dış kabuğu olmadan anlam ifade edemez.

Gelişimi tamamlanmamış ve hâlâ Çin karakterlerine bağımlı olsa da, Nôm alfabesi bir zamanlar Vietnam tarihinde ulusal dil olarak – Vietnam dilinin alfabesi olarak – iz bırakmıştır; bu statüye Çin karakterleri ülkemizde asla ulaşamamıştır. Nôm edebiyatı da Çin edebiyatından üstün olduğunu kanıtlamıştır. Nôm edebiyat geleneği, Nguyễn Trão, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Đoàn Thị Điểm, Nguyenễn Gia Thiều, Nguyenễn Du, Hồ Xuân Hương... gibi birçok harika eserle birlikte birçok seçkin yazar yetiştirmiştir: Nguyễn Trão'nun Quốc âm thi tập, Nguyễn Bỉnh Khiêm's Bạch Vân Quốc ngữ thi tập, Đoàn Thị Điểm's Chinh phụ ngâm (Chinh phụ ngâm'ın çevirisi), Nguyen Gia Thiều'nun Cung'u, Nguyễn Du'nun Truyện Kiều'su, Hồ Xuân Hương'nin Xuân Hương'si thi tập...

Nôm yazısıyla yazılmış edebiyatın hem ideolojik içerik hem de sanatsal değer açısından gelişen zenginliği, ulusal gururun güçlü bir ifadesi ve atalarımızın bağımsız bir medeniyet kurma arzusunun en açık kanıtıdır. Yukarıda bahsedilen Nôm şiir başyapıtları sayesinde, "dilimizin yazısı" olan Nôm yazısı, Vietnamlı edebiyatçılar tarafından yüksek bir statüye yükseltilmiştir. Artık "kaba, okunaksız" bir yazı değil; Nôm, edebi yaratımın bir aracı haline gelmiştir. Birçok Nôm edebiyat eseri, dil sanatının zirvesine ulaşmış ve ulusal edebiyatımız için bir gurur kaynağı olmuştur.

Da Lat'ta yaşayan sanatçı Vo Trinh Bien, Çin-Vietnam ve Vietnam yazı sistemleri arasındaki ikiliğin farkında olarak, Vietnamca karakterleri büyüleyici ve ustaca sanat eserlerine dönüştürerek "Vietnam dilinin yazısına" olan sevgisini ifade etti. Büyük roki kağıtları üzerine, sadece parmak uçları ve mürekkep kullanarak, bu kaligrafik resimler birbiri ardına, büyüleyici bir şekilde ortaya çıkıyor. İşte "anne" karakteri, "kadın" kök harfi ve "güzellik" karakterinden oluşuyor. Vietnamca yazıda "anne" ideografik bir karakterdir ve "anne" güzel bir kadını ifade eder. İşte "aşk" karakteri. Atalarımız "zayıf" (yếu) karakterini üstte, "kadın" kök harfiyle gizlenmiş olarak ve "kadın" karakterini altta "aşk"ı ifade etmek için kullanmışlardır. Vietnamca yazıda "aşk" hem fonetik hem de ideografiktir. "Aşk", bir kadının kalbinde sakladığı duygudur. Atalarımız ayrıca birçok anlam taşıyan "kutlama" karakterini de yarattılar. "Mừng" (sevinmek/kutlamak) karakteri "tâm" (kalp/zihin) ve "minh" (parlak) karakterlerinden oluşur ve birinin kalbi saf ve parlak kaldığında sevinmek gerektiğini ima eder. Birinin aydınlanmış bir bilgeliğe sahip olması durumunda sevinmek gerekir. Bir ulusun bilge bir hükümdara sahip olması durumunda sevinmek gerekir...

Sanatçı Vo Trinh Bien'e göre, yukarıda bahsedilen bireysel Nôm karakterlerinin çizimi, yakın gelecekteki uzun vadeli bir proje için bir prova niteliğinde: büyük şair Nguyen Du'nun başyapıtı olan Kieu Öyküsü'nün tam bir versiyonunun çizimi. Kieu Öyküsü, 3254 lục bát (altı-sekiz) dizeden oluşan Nôm alfabesiyle yazılmış bir anlatı şiiridir. Bu eser, yalnızca Vietnam halkının "Şiir Kitabı" olmakla kalmayıp, aynı zamanda Nguyen Du'nun Nôm alfabesi aracılığıyla Vietnam kimliğinin onaylanmasıdır; bu alfabe, atalarımızın dilsel bağımsızlık özlemini ifade eder. Atalarımız, Nôm alfabesi aracılığıyla bir kez daha bunun Vietnam dilinin alfabesi, Vietnam halkının bilgeliği olduğunu teyit etmişlerdir.

Kaynak: https://baolamdong.vn/van-hoa-nghe-thuat/202505/them-cach-ton-vinh-chu-nom-72b0af9/