Dijital teknoloji baskıları ve değişen okuma kültürü
Ho Chi Minh şehrinde düzenlenen son seminerlerde ve yayıncılık ağ oluşturma etkinliklerinde, Vietnam, Almanya, Fransa ve Çin'den birçok uzman, yayıncı, çevirmen ve uluslararası kültür kuruluşlarının temsilcileri, dijital ortamda çevrilmiş edebiyatın ve yayıncılık sektörünün karşılaştığı zorluklar hakkında görüşlerini paylaştılar.
Frankfurt Kitap Fuarı (Almanya) Başkan Yardımcısı Claudia Kaiser'e göre, küresel yayıncılık sektörü sadece teknolojide değil, özellikle gençlerin içerik tüketim davranışlarında da derin değişikliklerle karşı karşıya.
Günümüzün en belirgin trendlerinden biri, Avrupa'da, özellikle Almanya'da, genç okuyuculara yaklaşım biçimindeki değişimdir. Birçok genç yetişkin kitap serisi, gençleri okumaya geri döndürmek için tasarım, görseller ve okuma deneyimlerine büyük yatırımlar yapıyor. Claudia Kaiser'e göre, sosyal medyanın ve kısa video platformlarının artan hakimiyeti bağlamında, kitapların formatı genç okuyucuları çekmede çok önemli bir faktör haline gelmiştir.
Bunun yanı sıra, sanal gerçeklik (VR), artırılmış gerçeklik (AR) ve yapay zeka (AI) gibi teknolojilerin gelişimi de yayıncılık sektöründe birçok değişikliğe yol açıyor. Yapay zeka artık içerik yazımı, kitap çevirisi, metin özetleme ve sesli kitaplar için otomatik seslendirme üretimi gibi birçok aşamada yer alıyor.
Ancak Claudia Kaiser'e göre, yapay zekâ fırsatlarının yanı sıra fikri mülkiyet hakları, telif hakları ve teknolojinin etik kullanımıyla ilgili birçok zorluk da ortaya koyuyor. Claudia Kaiser, "Yapay zekâyı nasıl kullanacağımızı öğrenmenin yanı sıra, onu sorumlu bir şekilde nasıl kullanacağımızı anlamak da önemlidir" diyerek, dijital ortamda çocuklar ve genç nesil için yapay zekâ eğitiminin erken başlaması gerektiğini vurguladı.
Bu arada, Thaihabooks Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Nguyen Manh Hung, sesli kitapların ve sözlü kitapların küresel yayıncılık sektöründe güçlü bir trend haline geldiğine inanıyor. Ancak mevcut zorluk, kullanıcıların internette ücretsiz olarak erişmeye alışkın oldukları bir ortamda, kaliteli içerik için ödeme yapma alışkanlığını oluşturmakta yatıyor. Dr. Nguyen Manh Hung'a göre, bu sadece teknolojiyle ilgili bir mesele değil, aynı zamanda telif hakkı bilinci ve dijital ortamda bilginin değeriyle de ilgili.
Teknolojik faktörlerin ötesinde, birçok uzman "yeşil yayıncılığın" gelecekte kitap endüstrisinde önemli bir trend haline geleceğine inanıyor. Baskı malzemelerinden üretim süreçlerine ve dağıtım stratejilerine kadar, yayıncılık sektörü daha sürdürülebilir ve çevre dostu bir yöne doğru dönüşme ihtiyacıyla karşı karşıya.
Ayrıca, kitap ve filmlerin birleşimi de gelecek vadeden bir yön olarak değerlendiriliyor. Uzmanlara göre, gelecekte kitap ve filmler artık iki ayrı alan olmayacak, birbirlerini destekleyerek içerik erişimini genişletecek ve Vietnam edebiyat eserlerini daha genç bir izleyici kitlesine ulaştırmak için daha fazla fırsat yaratacak.
Dijital ortam sadece geleneksel yayıncılığı etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda kitap endüstrisini genç okuyuculara yönelik yaklaşımını değiştirmeye de zorluyor. Ho Chi Minh Şehrinde düzenlenen ilk Fransızca Çizgi Roman Festivali'nde, Fransa'nın Ho Chi Minh Şehri Başkonsolosu Etienne Ranaivoson, günümüz gençlerinin dijital platformlarda içeriği hızlı, görsel ve zengin bir şekilde almaya giderek daha fazla alıştığını belirtti. Bu durum, yayıncılık endüstrisini okuyucuları elde tutmak için edebiyatı, sanatı ve teknolojiyi birleştiren yeni öykü anlatma biçimleri aramaya zorluyor.
Etienne Ranaivoson'a göre, çizgi romanlar artık sadece bir edebi tür değil, dijital çağda giderek önemli bir yaratıcı endüstri haline geliyor. Etienne Ranaivoson, "Burada sadece bir edebi türü kutlamak için değil, aynı zamanda büyük potansiyele sahip bir yaratıcı endüstriyi desteklemek için de bulunuyoruz" diye vurguladı. Bu nedenle, Fransa ve Belçika, genç yeteneklerin yeni yayıncılık ortamına uyum sağlamasına yardımcı olmak için çeşitli eğitim, değişim ve yayıncılık iş birliği faaliyetlerini teşvik ediyor.
Edebi çeviride telif hakkı ve insan kaynakları sorunu.
Ho Chi Minh Şehri Yazarlar Birliği Başkanı Bayan Trinh Bich Ngan'a göre, son yaklaşık 60 yılda Çin'de yalnızca 150 kadar Vietnam edebiyat eseri tercüme edilip yayımlandı; bunlar arasında *Truyen Kieu*, *So Do* ve *Chi Pheo* gibi bazı temsili eserler de yer alıyor.
Ancak bu kitapların çoğu artık Çin kitap pazarında yaygın olarak bulunmuyor. Bayan Ngan, şu anda en büyük eksikliğin profesyonel edebiyat çevirmenlerinin yetersizliğinden kaynaklandığına inanıyor. Yine de Vietnam, insan kaynakları eğitiminden uzun vadeli geliştirme stratejilerine kadar edebiyat çevirisi alanına sistematik yatırımlar yapma konusunda henüz ilerleme kaydetmedi.
"Birçok ülke on yıllar önce profesyonel edebiyat çevirmenleri yetiştirmişken, Vietnam'da bu alanda hem insan kaynakları hem de uzun vadeli bir gelişim yönü hâlâ eksik," diye belirtti Bayan Trinh Bich Ngan.
Yayıncı ve çevirmen bakış açısıyla, Chi Kültür Anonim Şirketi (Chibooks) Direktörü Nguyen Le Chi, Vietnam kitaplarını yurt dışına götürmenin sadece telif hakkıyla ilgili ticari bir faaliyet olmadığını, aynı zamanda Vietnam kültürünü, yaşam tarzını ve kimliğini uluslararası okuyuculara taşıma yolculuğu olduğunu düşünüyor.
Bayan Le Chi'ye göre, edebi çevirideki en büyük zorluk sadece çevirinin kendisinde değil, aynı zamanda eserin kültürel ruhunu ve derinliğini de aktarmakta yatıyor. "En zor şey, kelimelerin içindeki kültürel özü ve derin anlamı nasıl aktaracağımızdır. Çevirinin edebi içeriği tam olarak yansıtıp yansıtmadığını kontrol etmek için Vietnamca konusunda uzmanlara danışmamız gerekiyor," diye belirtti Bayan Le Chi.
Bu konuyla ilgili olarak, Guangxi Bilim ve Teknoloji Yayınevi (Çin) Telif Hakları Departmanı Başkan Yardımcısı Sayın Ha Khai Tuan, çeviri kalitesinin yanı sıra dijital ortamda telif hakkı korumasının da yayıncılık sektörü için büyük bir zorluk haline geldiğini belirtti. Sayın Ha Khai Tuan'a göre, telif hakkı ihlaliyle mücadele yalnızca düzenleyici kurumlara bağlı kalamaz, yayıncılardan ve platform operatörlerinden okuyucuların farkındalığına kadar birçok tarafın iş birliğini gerektirir.
Bu arada, Bayan Nguyen Le Chi, Vietnam'da telif hakkı ihlalinin oldukça yaygın olduğunu, ancak birçok kişinin korsan kitap indirmenin veya izinsiz eserleri internette paylaşmanın da telif hakkı ihlali teşkil ettiğinin tam olarak farkında olmadığını belirtti.
Bayan Chi'ye göre, bir kitap yayınlamak önemli miktarda zaman, emek ve masraf gerektiriyor. Telif hakkı ihlali devam ederse, yalnızca yayıncılar etkilenmekle kalmayacak, yazarların kendileri de yaratma motivasyonlarını kaybedebilirler. "Zarar uzun sürelidir. Yayıncılar artık kitap üretmek istemezse ve yazarlar cesaretlerini kaybedip yazmaya devam etmek istemezlerse, yaratıcılık kuruyacaktır," diye belirtti Bayan Nguyen Le Chi.
Yapay zekâ, dijital telif hakkı ve uluslararası telif hakkı değişimleri hakkındaki öykülerden de anlaşılacağı üzere, çevrilmiş edebiyat teknolojik çağda önemli değişikliklerle karşı karşıya. İçerik tek bir tıklamayla çevrilip yayılabildiğinde, çevirmenlerin, editörlerin ve yayıncıların rolleri, eserin kültürel derinliğini korumada giderek daha önemli hale geliyor. Günümüzde çevrilmiş edebiyat için zorluk sadece çeviri değil; Vietnam eserlerinin benzersiz kültürel kimliklerini koruyarak daha geniş bir kitleye ulaşmasını sağlamaktır.
Kaynak: https://bvhttdl.gov.vn/van-hoc-dich-truoc-thach-thuc-moi-truong-so.htm
Yorum (0)