Trung Đông: Chiến sự leo thang

Chiến sự leo thang đang đẩy các cuộc đàm phán hòa bình Iran - Mỹ đến bờ vực đổ vỡ, khi Tehran tuyên bố đình chỉ đàm phán và đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz sau khi Israel tăng cường tấn công Lebanon.

Một y tá nhìn qua cửa sổ bị vỡ của Bệnh viện Jabal Amel sau cuộc không kích của Israel tại thành phố Tyre, miền nam Lebanon, vào ngày 2-6 - Ảnh: AP

Ngày 1-6, truyền thông Iran tường thuật Tehran đã đình chỉ các cuộc đàm phán gián tiếp với Washington và tuyên bố sẽ theo đuổi mục tiêu "đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz", sau khi Israel tăng cường các cuộc tấn công tại Lebanon.

Iran khẳng định bất kỳ hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn nào ở một mặt trận cũng đồng nghĩa với việc thỏa thuận ngừng bắn nói chung đã bị phá vỡ.

Nguy cơ mở mặt trận mới

Theo Hãng tin Tasnim, nhóm đàm phán của Iran sẽ ngừng trao đổi thông điệp với Mỹ qua các bên trung gian. Hiện chưa rõ động thái này có đồng nghĩa với việc mọi kênh liên lạc đều bị cắt đứt hay không.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh trên nền tảng X hôm 1-6: "Thỏa thuận giữa Iran và Mỹ rõ ràng là thỏa thuận ngừng bắn trên mọi mặt trận, gồm cả Lebanon. Vi phạm ở một mặt trận đồng nghĩa với vi phạm thỏa thuận ngừng bắn trên tất cả các mặt trận".

Theo Tasnim, Iran và "Mặt trận kháng chiến" - bao gồm các đồng minh Hồi giáo dòng Shiite tại Yemen, Lebanon và Iraq - đã thống nhất một chương trình hành động nhằm phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz và kích hoạt các mặt trận khác, trong đó có eo biển Bab el-Mandeb, nhằm "trừng phạt" Israel và các bên ủng hộ Tel Aviv.

Nếu lực lượng Houthi - đồng minh của Iran tại Yemen - mở thêm mặt trận mới, một trong những mục tiêu dễ bị nhắm tới nhất sẽ là eo biển Bab el-Mandeb ngoài khơi Yemen - tuyến đường biển hẹp kiểm soát tàu thuyền đi tới kênh đào Suez.

Không chỉ tại Lebanon, xung đột Mỹ - Iran cũng leo thang trực tiếp trong những ngày gần đây. Quân đội Mỹ cho biết cuối tuần qua họ đã tấn công các địa điểm radar và máy bay không người lái của Iran gần eo biển Hormuz.

Đáp lại, hôm 1-6, Iran phóng tên lửa vào căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait. Cuối tuần qua các lực lượng trên bộ của Israel cũng đã tiến sâu vào lãnh thổ Lebanon hơn bất kỳ thời điểm nào trong nhiều thập niên, càng làm phức tạp thêm tiến trình đàm phán, bởi Tehran khẳng định việc chấm dứt giao tranh tại Lebanon là một phần nội dung trong thỏa thuận ngừng bắn được công bố hồi tháng 4.

Ông Trump "không quan tâm"

Trong bối cảnh đó, ông Trump lại phát đi những tín hiệu khó đoán. Một mặt ông viết trên mạng xã hội ngày 1-6: "Các cuộc đàm phán với Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn đang tiếp tục với tốc độ nhanh chóng".

Ông Trump cũng cho biết Hezbollah và Israel đã đồng ý ngừng bắn nhau, nhưng ngay sau đó Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố các lực lượng Israel "sẽ tiếp tục hoạt động theo đúng kế hoạch tại miền nam Lebanon".

Mặt khác, khi được phóng viên kênh CNBC hỏi về khả năng Iran chấm dứt đàm phán, ông đáp thẳng: "Thành thật mà nói tôi không quan tâm nếu chúng kết thúc".

Tuy nhiên có nhiều lý do để nghi ngờ ông Trump thật sự thờ ơ đến vậy. Giá xăng tại Mỹ đã tăng vọt kể từ khi cuộc chiến nổ ra, một thành viên cấp cao Tập đoàn dầu khí ExxonMobil gần đây cảnh báo giá nhiên liệu có thể còn tăng thêm.

Trong khi đó các thành viên Đảng Cộng hòa nhận thấy cuộc chiến với Iran ngày càng bị cử tri của họ phản đối.

Suốt ba tháng qua, ông Trump đã dồn tâm sức vào cuộc xung đột này: vạch kế hoạch cho chiến dịch tấn công kéo dài 38 ngày, nỗ lực khai thông eo biển Hormuz, từng tuyên bố rằng "cả một nền văn minh sẽ biến mất trong đêm nay", rồi lại lùi bước để công bố lệnh ngừng bắn cùng việc phong tỏa các cảng biển của Iran bằng hải quân.

Thế nhưng đến ngày 1-6, sau nhiều ngày thương lượng qua trung gian về một thỏa thuận sơ bộ, ông Trump nói rằng mọi việc đang bắt đầu "trở nên rất nhàm chán".

Ông Trump vẫn khẳng định Mỹ đã giáng cho Iran thất bại quân sự nặng nề và có thể buộc Tehran chấp nhận các yêu cầu cốt lõi của Washington - bao gồm chấm dứt chương trình hạt nhân và kiểm soát kho uranium làm giàu.

Iran cũng đưa ra những yêu sách cứng rắn: từ chối phá bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân, yêu cầu giải ngân hàng tỉ USD tài sản bị đóng băng, và nới lỏng đáng kể các biện pháp trừng phạt.

Chia sẻ với báo Washington Post ngày 1-6, một quan chức Iran cho biết ông ít hy vọng về khả năng sắp đạt được thỏa thuận, và rằng việc phía Mỹ bất ngờ sửa đổi các điều khoản vào phút chót trong cuối tuần qua cũng đã làm chậm tiến trình đàm phán.

Các cuộc đàm phán hiện nhằm hướng tới một bản ghi nhớ để gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày và mở đường cho vòng thương lượng mới về chương trình hạt nhân của Iran.

Phó tổng thống Mỹ JD Vance tuần trước cho biết hai bên vẫn đang tranh luận về một số điểm trong câu chữ của văn bản và rằng "khó nói chính xác khi nào hoặc liệu Tổng thống có ký bản ghi nhớ đó hay không".

Iran chưa phản hồi thỏa thuận

Ngày 2-6, Hãng tin Mehr dẫn một nguồn tin thân cận với nhóm đàm phán Iran cho biết Tehran vẫn chưa phản hồi đối với bản thỏa thuận cuối cùng được đề xuất nhằm chấm dứt xung đột với Mỹ, trong khi các cuộc thảo luận về văn bản cuối cùng vẫn đang tiếp diễn tại Tehran.

Nguồn tin cho biết Iran đang xem xét đề xuất này một cách thận trọng, do Tehran cho rằng Washington từng nhiều lần không thực hiện các cam kết của mình.

"Dựa trên những kinh nghiệm trước đây, Iran đang tìm kiếm những lợi ích cụ thể và thực chất" - nguồn tin nói.

Trở lại chủ đề

THANH BÌNH

Nguồn: https://tuoitre.vn/trung-dong-chien-su-leo-thang-20260603002402943.htm