Về Tà Lạnh nghe nhịp tằm tang

Tà Lạnh trong tiếng Thái có nghĩa là mảnh đất khô hanh nơi đầu sông, đầu suối. Là bản làng mang đậm nét đặc trưng của văn hóa Thái ở xã Quỳ Châu, chị em ở Tà Lạnh vì thế lớn lên cùng những luống dâu xanh rờn, khung cửi và những nong kén vàng ươm.

Báo Nghệ An•30/01/2026

Giữa sự biến đổi của nhịp sống hiện đại, nghề xưa vẫn còn đó. Nhưng để nghề phát triển hơn, các dự án hỗ trợ xây dựng mô hình trồng dâu - nuôi tằm thuộc Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã tạo luồng sinh khí mới trên mảnh đất này.

img_3441(1).jpg — Chị em bản Tà Lạnh bên những nong kén vàng ươm – thành quả từ mô hình trồng dâu, nuôi tằm đang tiếp thêm sinh khí cho nghề truyền thống của đồng bào Thái nơi vùng đất này. Ảnh: Thanh Quỳnh

Chúng tôi về với Tà Lạnh trong những ngày cuối năm. Trời se lạnh nhưng nắng vẫn đủ hong khô những sợi tơ vàng óng được bà con phơi trước hiên nhà.

Bên khung cửi đã gắn bó với mình từ thuở thiếu thời, chị Lữ Thị Kim (SN 1974) thoăn thoắt đưa những sợi tơ qua nan vải với đôi tay nhanh nhẹn, dứt khoát. Chị yêu mến nghề dệt vải biết bao, bởi nó là điểm tựa để chị gồng gánh nuôi con sau 20 năm chồng mất. Cuộc sống khó khăn nhưng bù lại, chị có đôi bàn tay khéo léo nhất nhì bản. Những tấm vải thổ cẩm từ tơ tằm của chị thật tinh xảo, sống động.

img_3513(1).jpg — Chị Lữ Thị Kim (bên phải, hàng đầu) cùng chị em bản Tà Lạnh tiếp nối nghề trồng dâu, nuôi tằm của bản làng. Ảnh: Thanh Quỳnh

Nâng niu trên tay chiếc váy Thái với hoa văn tinh tế, đậm sắc màu núi rừng, chị cười tươi bộc bạch, nếu như trước đây việc nuôi tằm không đủ nguồn nguyên liệu để dệt vải, thì nay chị có thể yên tâm mua tơ từ các hộ trồng dâu, nuôi tằm ngay trong bản.

Những hộ dân ấy là những chị em tiên phong tham gia vào mô hình trồng dâu, nuôi tằm do UBND xã triển khai từ năm 2023.

img_3567(1).jpg — Đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ Tà Lạnh bên khung cửi. Ảnh: Thanh Quỳnh

Để tiếp thêm sinh khí cho nghề dệt thổ cẩm địa phương, hơn 2 năm qua, cấp ủy, chính quyền địa phương và các cấp hội phụ nữ đã đồng hành cùng các chị em thực hiện tốt "Tiểu dự án hỗ trợ xây dựng mô hình trồng dâu - nuôi tằm thuộc Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi năm 2023".

Dự án được triển khai với tổng kinh phí hơn 170 triệu đồng. Trong đó, hơn 61 triệu đồng để hỗ trợ giống cây dâu. Ngoài ra, các hộ còn được hỗ trợ phân bón, dây thép gai để bảo vệ mô hình và được tập huấn chuyển giao kỹ thuật làm sao để cây dâu phát triển đạt hiệu quả cao.

img_3574(1).jpg — Với hoa văn đặc sắc, chất lượng tơ tằm bảo đảm, những tấm vải thổ cẩm của bản Tà Lạnh ngày càng được khách hàng trong và ngoài tỉnh quan tâm. Ảnh: Thanh Quỳnh

Tiểu dự án là động lực tiếp thêm niềm vui cho chị em ở Tà Lạnh. Bởi đây là mảnh đất có nghề dệt truyền thống lâu đời, bản có hơn 100 hộ dân thì có tới 93% là đồng bào Thái. Vậy nhưng hiện nay chỉ còn gần 15% các hộ còn giữ nghề. Khi mô hình đi vào hoạt động đã giúp chị em được hỗ trợ giống cây dâu kèm theo phân bón, con tằm giống, dây thép gai để bảo vệ mô hình.

Để đồng hành cùng chị em trong khâu đầu ra, UBND xã và các cấp hội phụ nữ trên địa bàn sẽ liên hệ các tổ chức, doanh nghiệp, làng nghề thổ cẩm để tiêu thụ sản phẩm dưới hai hình thức chính: Đó là bán kén, bán tơ hoặc bán vải thành phẩm sau khi dệt.

img_3417(1).jpg — Những sợi tơ vàng óng được chị em khéo léo kéo ra từ những kén tằm. Ảnh: Thanh Quỳnh

Ước tính, mỗi năm bà con trồng dâu nuôi tằm thu hoạch 8-9 lứa kén, mang lại nguồn thu nhập cao gấp 5-6 lần trồng lúa, ngô trên rẫy, trở thành động lực để bà con tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống.

Dù cuối năm 2025 dự án đã khép lại, song nguyện vọng được tiếp tục hỗ trợ để nghề truyền thống phát triển bền vững vẫn là mong mỏi chung của bà con Tà Lạnh.

img_3494(1).jpg — Trời se lạnh nhưng nắng còn đủ ấm để hong khô những dải tơ mềm mại. Ảnh: Thanh Quỳnh

b5e4a69f3330bf6ee621-1-(1).jpg — Những triền dâu xanh ngát của chị em bản Tà Lạnh, góp phần cung ứng nguyên liệu cho nghề trồng dâu, nuôi tằm truyền thống. Ảnh: Thanh Quỳnh

Từ mong mỏi ấy, chị em trong bản tiếp tục nỗ lực nhân rộng các vườn dâu, cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm trồng dâu, nuôi tằm, động viên, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Rời Tà Lạnh khi những nong kén cuối ngày đã được bà con xếp gọn trước hiên nhà, hương dâu non còn phảng phất trong gió chiều. Phải chăng sau mỗi nong kén không chỉ là câu chuyện về cuộc sống mưu sinh, mà còn là ước vọng về một tương lai tươi sáng được dệt nên từ chính những giá trị truyền thống của quê hương mình...