Giảm phát thải gắn với sinh kế nông dân
Đầu vụ hè thu 2026, cánh đồng cặp bên cầu Lộ Lớn (ấp 2, xã Vĩnh Viễn, TP Cần Thơ) tiếng động cơ máy sạ cụm vang đều trên nền ruộng đã được chuẩn bị kỹ - hình ảnh khác với tập quán gieo sạ truyền thống lâu nay. Đây là phần mở đầu của hội thảo trình diễn máy sạ cụm trong mô hình liên kết sản xuất lúa ứng dụng kỹ thuật xử lý rơm rạ và bao tiêu sản phẩm do UBND xã Vĩnh Viễn phối hợp cùng các doanh nghiệp tổ chức, thu hút đông đảo nông dân, các hợp tác xã tham dự.
UBND xã Vĩnh Viễn phối hợp cùng các doanh nghiệp tổ chức hội thảo trình diễn máy sạ cụm trong mô hình liên kết sản xuất lúa ứng dụng kỹ thuật xử lý rơm rạ và bao tiêu sản phẩm. Ảnh: Trung Chánh.
Là địa phương có diện tích sản xuất lúa mỗi vụ trên 4.000ha, tuy nhiên trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp liên tục tăng, chi phí sản xuất ngày càng cao, trong khi thị trường tiêu thụ biến động khó lường, người trồng lúa buộc phải thay đổi cách làm nếu muốn duy trì hiệu quả kinh tế.
Theo ông Võ Xuân Tân, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Viễn, giảm phát thải không còn là câu chuyện về môi trường mà đã gắn trực tiếp với sinh kế nông dân. Muốn hạt gạo tăng giá trị, phải thay đổi phương thức sản xuất, hướng tới tiết giảm chi phí, tăng hiệu quả và đáp ứng xu hướng nông nghiệp xanh.
Giải pháp đầu tiên được đưa ra là cơ giới hóa khâu gieo sạ bằng máy sạ cụm. Qua trình diễn thực tế, máy cho thấy khả năng gieo đồng đều, đúng khoảng cách, kiểm soát lượng giống hiệu quả hơn nhiều so với phương thức sạ lan. Nếu trước đây nông dân thường gieo sạ với lượng giống lên đến trên 150kg/ha thì giải pháp này giúp giảm xuống còn khoảng 60 - 70kg/ha.
Việc giảm lượng giống không chỉ giúp tiết kiệm chi phí đầu vào mà còn tạo độ thông thoáng cho ruộng lúa, hạn chế sâu bệnh phát sinh. Khi cây lúa phát triển khỏe hơn, nhu cầu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng giảm theo, qua đó giảm chi phí đáng kể cho nông dân.
Sạ cụm bằng máy giúp giảm lượng lúa giống, không chỉ tiết kiệm chi phí đầu vào mà còn tạo độ thông thoáng cho ruộng lúa, hạn chế sâu bệnh phát sinh. Ảnh: Trung Chánh.
Bà Đào Thị Như Hè, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sài Gòn Kim Hồng cho biết, máy sạ cụm (công nghệ Hàn Quốc) đã được doanh nghiệp đưa vào Việt Nam từ năm 2019 và từng bước phối hợp với các địa phương xây dựng mô hình trình diễn. Mục tiêu giúp bà con trực tiếp quan sát hiệu quả, từ đó mạnh dạn thay đổi tập quán canh tác.
Một giải pháp khác được đánh giá rất quan trọng là xử lý rơm rạ sau thu hoạch theo hướng tuần hoàn, sinh học. Đây là mắt xích then chốt trong mục tiêu giảm phát thải của ngành lúa gạo hiện nay. Trước gieo sạ khoảng 20 ngày, rơm rạ sau khi thu hoạch lúa đông xuân được xử lý bằng máy xới vùi kết hợp phun chế phẩm vi sinh để đẩy nhanh quá trình phân hủy. Rơm rạ trở thành nguồn hữu cơ trả lại cho đất thay cho tập quán đốt đồng gây phát sinh khói bụi và khí nhà kính.
Ông Võ Trung Lập, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn cho biết, giải pháp cơ giới làm đất kết hợp vi sinh giúp cắt nguồn sâu bệnh tồn dư trên gốc rạ, thúc đẩy phân hủy nhanh, cải thiện chất lượng đất canh tác. Đặc biệt, nếu xử lý trong điều kiện đất khô sẽ hạn chế phát thải hơn nhiều so với để rơm rạ phân hủy trong môi trường ngập nước.
Sự kết hợp giữa cơ giới hóa gieo sạ và xử lý phụ phẩm nông nghiệp đang hình thành chuỗi giải pháp kỹ thuật đồng bộ, giúp người trồng lúa vừa tiết giảm chi phí, vừa hướng đến sản xuất thân thiện với môi trường.
Bà Đào Thị Như Hè, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sài Gòn Kim Hồng trình bày về ưu điểm của máy sạ cụm - giải pháp giúp nông dân sản xuất lúa giảm phát thải. Trung Chánh.
Liên kết sản xuất quyết định tính bền vững
Nếu kỹ thuật là nền tảng thì liên kết sản xuất là yếu tố quyết định tính bền vững của mô hình. Thực tế cho thấy nông dân chỉ mạnh dạn thay đổi khi nhìn thấy hiệu quả kinh tế rõ ràng và đầu ra ổn định. Đại diện Công ty cổ phần Trồng trọt 175 cam kết thu mua toàn bộ sản lượng lúa trong vùng liên kết với giá cao hơn so với giá thị trường tại thời điểm thu hoạch. Cam kết này tạo động lực rất lớn cho nông dân tham gia mô hình.
Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về quy trình sản xuất. Người dân phải tuân thủ kỹ thuật đồng bộ, sử dụng chế phẩm vi sinh xử lý rơm rạ đúng quy định, thực hiện quy trình canh tác theo tiêu chuẩn đã thống nhất để bảo đảm chất lượng lúa.
Đây chính là thay đổi quan trọng trong tư duy sản xuất lúa hiện nay. Từ chỗ sản xuất theo kinh nghiệm cá nhân, mạnh ai nấy làm, nông dân chuyển sang canh tác theo quy trình chung, gắn với yêu cầu thị trường và truy xuất nguồn gốc, chất lượng.
Thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL đến năm 2030, xã Vĩnh Viễn đã xây dựng kế hoạch triển khai trên diện tích hơn 1.500ha. Hiện địa phương đã tổ chức 7 vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp với tổng diện tích gần 750ha. Song song đó là các chương trình đào tạo kỹ thuật cho nông dân và hợp tác xã nhằm từng bước nâng cao năng lực tổ chức sản xuất.
Trước khi gieo sạ khoảng 20 ngày, rơm rạ sau khi thu hoạch lúa đông xuân được xử lý bằng máy xới vùi kết hợp phun chế phẩm vi sinh để đẩy nhanh quá trình phân hủy, tạo nguồn hữu cơ trả lại cho đất. Ảnh: Trung Chánh.
Các nội dung chuyển giao tập trung vào quy trình “1 phải 5 giảm”, tưới ngập - khô xen kẽ, quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM), tận dụng phụ phẩm nông nghiệp theo kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn sản xuất nông nghiệp bền vững.
Nhiều hợp tác xã tại địa phương được chọn tham gia Đề án như Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ ấp 12 xã Vĩnh Viễn, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Vĩnh Tiến, Hợp tác xã Thương mại Dịch vụ nông nghiệp Tấn Tú. Đây là lực lượng quan trọng trong việc tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hơn.
Bên cạnh kỹ thuật và tổ chức sản xuất, địa phương cũng chú trọng phát triển hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp như nâng cấp hệ thống thủy lợi, cải thiện giao thông nội đồng, kết nối logistics và từng bước ứng dụng năng lượng xanh.
Ở góc độ doanh nghiệp, việc đồng hành với nông dân không chỉ dừng ở bán thiết bị hay chuyển giao công nghệ mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái sản xuất lúa hoàn chỉnh. Từ máy gieo sạ, máy thu hoạch, máy làm đất đa năng kết hợp thiết bị xử lý rơm rạ đến chế phẩm sinh học đều được kết nối thành chuỗi đồng bộ.
Từ cánh đồng trình diễn ở Vĩnh Viễn, có thể thấy hướng đi sản xuất lúa xanh không còn là khái niệm xa vời. Khi lợi ích kinh tế song hành cùng lợi ích môi trường, mô hình này hoàn toàn có cơ sở để nhân rộng, góp phần đưa sản xuất lúa vùng ĐBSCL phát triển bền vững hơn, tạo ra thương hiệu gạo Việt xanh, giảm phát thải cho tiêu dùng và xuất khẩu.
Thực tế cho thấy sản xuất lúa giảm phát thải không thể thực hiện bằng giải pháp đơn lẻ mà cần sự tham gia đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Khi bài toán kỹ thuật được giải bằng công nghệ, bài toán môi trường được giải bằng kinh tế tuần hoàn và bài toán đầu ra được giải bằng liên kết tiêu thụ, hạt gạo sẽ có thêm giá trị.
Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/bo-giai-phap-giup-nong-dan-san-xuat-lua-giam-phat-thai-d812112.html
Bình luận (0)