Powered by Techcity

Nét độc đáo trong kiến trúc nhà sàn của người Nùng

Cùng với nhiều tín ngưỡng văn hóa độc đáo, kiến trúc nhà ở, đặc biệt là nhà sàn của đồng bào Nùng ở Cao Bằng là điểm nhấn thu hút du khách đến tham quan. Nhà sàn không chỉ là nơi ở, sinh hoạt thường ngày mà còn là hình ảnh đặc trưng, sợi dây vô hình kết nối văn hóa truyền thống với đời sống hiện đại, thể hiện tín ngưỡng, phong tục, tập quán và điều kiện sinh hoạt, sản xuất… được nhân dân địa phương lưu giữ.

Nhà ở là công trình văn hóa, đồng thời là nơi hội tụ nét sinh hoạt văn hóa của gia đình và cũng là hình ảnh thu nhỏ của văn hóa dân tộc. Ngược dòng lịch sử, khi xã hội chỉ thu nhỏ trong phạm vi làng, bản thì mọi sinh hoạt gia đình, giao tiếp cộng đồng cùng những mối liên hệ của con người với thế giới tự nhiên chủ yếu diễn ra trong ngôi nhà sàn. Chính vì vậy, nhà ở hay nhà sàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối bà con dân tộc Nùng. 

Trước khi xây dựng nhà ở, đồng bào dân tộc Nùng rất quan tâm vấn đề xem tuổi làm nhà. Tuổi làm nhà tốt nhất là tuổi của chồng hoặc một trong những đứa con của chủ nhà. Người được tuổi làm nhà phải đứng tên và có mặt trong mọi thủ tục cần thiết liên quan đến làm nhà và những khâu quan trọng trong quá trình dựng nhà như: động thổ (san nền), đặt móng (dựng cột), đổ tràn (đặt thượng lương, lợp nhà); nếu vợ hoặc chồng không được tuổi làm nhà thì những giờ động thổ, đặt móng và đổ trần, người đó cần lánh mặt, đi làm việc khác.

Xóm Dìa Trên, xã Phúc Sen (Quảng Hòa) là nơi còn lưu giữ nhiều nếp nhà sàn.
Xóm Dìa Trên, xã Phúc Sen (Quảng Hòa) là nơi còn lưu giữ nhiều nếp nhà sàn.

Sau khi chọn được tuổi, đồng bào Nùng sẽ xem miếng đất, chọn hướng nhà, người Nùng thường có câu “Đảy kin dòm mò mả, thoong thả dòm tỉ rườn”, nghĩa là làm ăn được là nhờ mồ mả, được yên ổn là nhờ đất làm nhà. Đồng bào thường đặt thế nhà đó trong toàn cảnh thế đất và cảnh quan xung quanh, bao gồm hướng phía trước nhà, “điểm tựa” phía sau nhà và thế đất ở bên sườn nhà. Hướng nhà tốt là phải nhìn được xa, phải có một đỉnh núi cao ở tầm xa làm đích.

Ngôi nhà truyền thống là ngôi nhà sàn, lợp ngói máng, dưới gầm sàn là chuồng gia cầm, thậm chí cả gia súc. Nguyên liệu để làm nhà là gỗ, tre, ngói, là những vật liệu người Nùng tự chế tác. Cột, kèo, xà được làm bằng gỗ tốt nhất, phổ biến nhất là gỗ nghiến, gỗ đinh… Bộ khung này được coi là “vĩnh cửu”, trải qua thời gian không mối, không mọt, không mục. Tuy nhiên, tùy vào điều kiện tự nhiên của từng vùng mà nguyên vật liệu làm nhà có phần khác nhau. Một số vùng dựng nhà sàn với khung gỗ nhưng vách lại trát bằng đất. 

Kỹ thuật làm nhà của đồng bào Nùng chủ yếu là thủ công, thông qua các phương pháp cưa cắt, bào, đục lỗ, ghép mộng, chốt đinh gỗ và cột nhà kê trên đá tảng. Về thiết kế mặt bằng, nhà đồng bào Nùng có chiều sâu lớn hơn chiều rộng, theo công thức thông thường là 4 x 3 (tức là 4 sâu, 3 rộng). Về giá trị sử dụng, nhà sàn người Nùng có 3 tầng sử dụng: Tầng 1 là gầm sàn dành cho gia cầm, công cụ sản xuất, gia súc. Tầng 2 là sàn nhà, dành cho người ở cùng các đồ dùng sinh hoạt. Tầng 3 là gác, thường là kho chứa lương thực và các thứ khác cần được bảo quản ở nơi khô ráo. 

Tầng một là mặt đất, dưới gầm sàn người ở. Ở đây có chuồng gà, vịt, ngan, ngỗng, chuồng lợn và có thể có cả trâu, bò, ngựa. Ngày nay, hầu hết bà con đã đưa chuồng gia súc và các loại gia cầm ra ngoài gầm sàn, cạnh nhà ở. Ngoài ra, tầng một cũng là nơi để các công cụ sản xuất như cày, bừa, cuốc, xẻng… 

Tầng hai là nơi cả gia đình sẽ sinh sống và sinh hoạt. Nhà bình thường có 3 gian, có hai cửa ra vào, cửa chính ở phía trước, cửa phụ ở phía sau. Trên sàn nhà ở được chia thành những khu vực sinh hoạt khác nhau: nơi nghỉ ngơi, nơi nấu nướng, nơi thờ tự…

Nhiều gia đình đã cải tiến ngôi nhà sàn cũ bằng những vật liệu hiện đại hơn tuy nhiên vẫn giữ được nét truyền thống vốn có của nhà sàn.
Nhiều gia đình đã cải tiến ngôi nhà sàn cũ bằng những vật liệu hiện đại hơn tuy nhiên vẫn giữ được nét truyền thống vốn có của nhà sàn.

Trong ngôi nhà 3 gian có thể chia thành hai nửa. Tính từ phía trước nhà đến phía sau nhà, gian này thường có giường ngủ của con trai, tiếp nữa là cối xay, cối giã gạo, cầu thang lên xuống gầm sàn và có thể để ít củi đun hằng ngày. Cửa sau được mở ở gian này. Gian bên cạnh, phía ngược lại được phân chia thành các buồng và bố trí như sau: buồng đầu tiên là buồng ngủ của chủ nhà, buồng thứ hai là buồng ngủ của con gái. Trong đó, gian chính giữa là gian trang trọng nhất dùng để đặt bàn thờ cúng tổ tiên và tiếp khách. Khu vực này thường từ ngăn bếp đến cửa trước là nơi sinh hoạt chung của gia đình. Tầng ba là gác để lương thực dự trữ ăn cả năm, để các loại đỗ, lạc, đường phên.

Bếp được đặt ở phần cuối gian giữa của ngôi nhà, đây là nơi để nấu ăn và mọi người sum họp bên bếp lửa. Phía trên bếp lửa đồng bào treo một gác nho nhỏ bằng nan tre với diện tích khoảng 2 m². Trên gác bếp, thường để các thứ dùng hằng ngày và một số thứ cần hong khô như bao diêm, đóm, măng khô, mộc nhĩ… 

Phía trước nhà ở là sàn để phơi. Sàn phơi thấp hơn sàn ở một chút và được làm bên ngoài giọt gianh của mái nhà. Sàn ở nối với sàn phơi bằng một hiên nhà rộng khoảng một mét. Sàn phơi được nối đất bằng một thang. Người vào nhà đi cửa trước, phải lên thang sàn phơi rồi mới vào nhà. Sàn nhà được tận dụng để phơi các nông sản hoặc là nơi nghỉ ngơi, trò chuyện, may vá, thêu thùa của chị em phụ nữ…

Phía sau nhà, liền với cửa sau còn có một sàn nhỏ, sàn này thường được trưng dụng làm nơi chứa bể nước hoặc các thùng, vại chứa nước. Người nhà, khách quen hay qua lại với gia đình sẽ đi cửa sau để rửa chân, tay rồi mới vào nhà. 

Ngay cạnh nhà ở còn có một mảnh vườn. Tùy điều kiện kinh tế, thế đất của mỗi gia đình vườn có thể rộng, hẹp khác nhau. Trong vườn trồng các loại rau xanh theo mùa hoặc một số cây ăn quả phổ biến.

Để mỗi ngôi nhà sàn hoàn thành như mong muốn, bà con chung tay cùng làm trong mấy tháng, theo hình thức đổi công. Đến khi vào nhà mới, chủ nhà sẽ mời khách, đặc biệt là những người đã giúp gia đình xây nhà đến ăn cỗ để cảm ơn. 

Ngày nay, những ngôi nhà sàn bình dị ấm cúng, khói lam thơm thoảng gió đồng dần nhường chỗ cho những ngồi nhà hiện đại, mái tôn, tường xây. Tuy nhiên, những nếp nhà sàn vẫn được nhiều hộ dân, nhất là đồng bào dân tộc Tày, Nùng lưu giữ bởi đó là giá trị văn hóa từ xa xưa để lại, cần được gìn giữ, bảo tồn.


Hải Đăng



Nguồn

Cùng chủ đề

Kỷ niệm 65 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh và Ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn

Ngày 19/5, Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh tỉnh tổ chức Lễ kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh, Ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn (19/5/1959 – 19/5/2024).  Cách đây 65 năm, ngày 19/5/1959, Thường trực Tổng Quân ủy Trung ương chính thức giao nhiệm vụ cho “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” - Đoàn 559 nhiệm vụ mở đường Trường Sơn, chi viện cho chiến trường miền Nam để...

Đoàn công tác thành phố Bắc Kạn làm việc với thành phố Cao Bằng

Chiều 17/5, Đoàn công tác thành phố Bắc Kạn (Bắc Kạn) do đồng chí Cù Ngọc Cường, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy làm trưởng đoàn làm việc với Thành phố Cao Bằng. Cùng đi có đồng chí Hoàng Hà Bắc, Tỉnh ủy viên, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Kạn; lãnh đạo một số phòng, ban UBND thành phố Bắc Kạn. Tiếp và làm việc với đoàn có các đồng chí: Nguyễn Thế...

Thành phố ra mắt Đội văn nghệ tổ dân phố 8, phường Hợp Giang

Kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024), tối 18/5, tại Phố đi bộ Kim Đồng, tổ dân phố 8, phường Hợp Giang (Thành phố) tổ chức chương trình nghệ thuật ra mắt Đội văn nghệ quần chúng với chủ đề "Tháng năm nhớ Bác". Đến dự có đồng chí Nguyễn Thế Hoàn, Tỉnh ủy viên, Chủ tịch UBND Thành phố. Chương trình nghệ thuật do 85 thành viên của tổ biểu diễn...

Đảng bộ Báo VietNamNet dâng hương, dâng hoa Địa điểm lưu niệm đồng chí Hoàng Đình Giong

Nhân kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Hoàng Đình Giong (1/6/1904 - 1/6/2024), chiều 18/5, đoàn công tác Đảng bộ Báo VietNamNet do đồng chí Nguyễn Văn Bá, Bí thư Đảng bộ, Tổng Biên tập làm trưởng đoàn dâng hương, dâng hoa Địa điểm lưu niệm đồng chí Hoàng Đình Giong tại tổ 8, phường Đề Thám (Thành phố). Cùng đi có các đồng chí: Lâm Đức Xuân, Tỉnh ủy viên, Chánh Văn phòng Tỉnh ủy;...

Chương trình “Ngày hội công nhân lao động” tại huyện Quảng Hòa

Hưởng ứng các hoạt động “Tháng Công nhân”, “Tháng hành động về an toàn vệ sinh lao động” năm 2024, ngày 18/5, tại Công ty cổ phần Mía đường Cao Bằng, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh tổ chức chương trình “Ngày hội công nhân lao động”. Tham dự có  Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Phan Văn Anh;  Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Triệu Đình Lê; Chủ tịch LĐLĐ tỉnh...

Cùng tác giả

Kỷ niệm 65 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh và Ngày truyền thống bộ đội Trường Sơn

Ngày 19/5, Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh tỉnh tổ chức Lễ kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh, Ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn (19/5/1959 – 19/5/2024).  Cách đây 65 năm, ngày 19/5/1959, Thường trực Tổng Quân ủy Trung ương chính thức giao nhiệm vụ cho “Đoàn công tác quân sự đặc biệt” - Đoàn 559 nhiệm vụ mở đường Trường Sơn, chi viện cho chiến trường miền Nam để...

Đoàn công tác thành phố Bắc Kạn làm việc với thành phố Cao Bằng

Chiều 17/5, Đoàn công tác thành phố Bắc Kạn (Bắc Kạn) do đồng chí Cù Ngọc Cường, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy làm trưởng đoàn làm việc với Thành phố Cao Bằng. Cùng đi có đồng chí Hoàng Hà Bắc, Tỉnh ủy viên, Chủ tịch UBND thành phố Bắc Kạn; lãnh đạo một số phòng, ban UBND thành phố Bắc Kạn. Tiếp và làm việc với đoàn có các đồng chí: Nguyễn Thế...

Thành phố ra mắt Đội văn nghệ tổ dân phố 8, phường Hợp Giang

Kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024), tối 18/5, tại Phố đi bộ Kim Đồng, tổ dân phố 8, phường Hợp Giang (Thành phố) tổ chức chương trình nghệ thuật ra mắt Đội văn nghệ quần chúng với chủ đề "Tháng năm nhớ Bác". Đến dự có đồng chí Nguyễn Thế Hoàn, Tỉnh ủy viên, Chủ tịch UBND Thành phố. Chương trình nghệ thuật do 85 thành viên của tổ biểu diễn...

Đảng bộ Báo VietNamNet dâng hương, dâng hoa Địa điểm lưu niệm đồng chí Hoàng Đình Giong

Nhân kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Hoàng Đình Giong (1/6/1904 - 1/6/2024), chiều 18/5, đoàn công tác Đảng bộ Báo VietNamNet do đồng chí Nguyễn Văn Bá, Bí thư Đảng bộ, Tổng Biên tập làm trưởng đoàn dâng hương, dâng hoa Địa điểm lưu niệm đồng chí Hoàng Đình Giong tại tổ 8, phường Đề Thám (Thành phố). Cùng đi có các đồng chí: Lâm Đức Xuân, Tỉnh ủy viên, Chánh Văn phòng Tỉnh ủy;...

Họp Ban Chỉ đạo triển khai triển khai thực hiện chương trình hỗ trợ xoá nhà tạm, nhà dột nát và di dời chuồng...

Ngày 16/5, Huyện ủy Hạ Lang tổ chức họp đánh giá kết quả triển khai triển khai thực hiện chương trình hỗ trợ xoá nhà tạm, nhà dột nát trong 3 năm triển khai thực hiện. Các đại biểu dự cuộc họp. Đến nay,...

Cùng chuyên mục

Thành phố ra mắt Đội văn nghệ tổ dân phố 8, phường Hợp Giang

Kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024), tối 18/5, tại Phố đi bộ Kim Đồng, tổ dân phố 8, phường Hợp Giang (Thành phố) tổ chức chương trình nghệ thuật ra mắt Đội văn nghệ quần chúng với chủ đề "Tháng năm nhớ Bác". Đến dự có đồng chí Nguyễn Thế Hoàn, Tỉnh ủy viên, Chủ tịch UBND Thành phố. Chương trình nghệ thuật do 85 thành viên của tổ biểu diễn...

Trang sức bạc trong đời sống của người Dao Tiền

Trong đời sống vật chất và tinh thần của người Dao Tiền, trang sức bạc không chỉ là vật bất ly thân của người phụ nữ để làm đẹp mà nó còn thể hiện nhiều giá trị tín ngưỡng, văn hóa đặc sắc và độc đáo.  Trang sức bạc mang một vẻ đẹp riêng biệt, chỉ cần thông qua kiểu dáng, hoa văn trang trí, người ta có thể nhận biết được ý nghĩa và giá trị văn hóa...

Triển khai Đề án “Bảo tồn, phát huy giá trị văn học dân gian của các dân tộc thiểu số” trên địa bàn tỉnh

UBND tỉnh đã ban hành kế hoạch triển khai thực hiện Đề án "Bảo tồn, phát huy giá trị văn học dân gian (VHDG) của các dân tộc thiểu số (DTTS)" trên địa bàn tỉnh. Nhằm thực hiện có hiệu quả Kế hoạch số 2820/KH-UBND ngày 13/10/2023 của UBND tỉnh triển khai Đề án "Bảo tồn, phát huy giá trị VHDG của các DTTS đến năm 2030" trên địa bàn tỉnh; xác định cụ thể các nội dung công...

Ngày hội văn hóa dân tộc Lô Lô huyện Bảo Lâm lần thứ II

Ngày 4/5, tại xóm Cà Mèng, xã Đức Hạnh, UBND huyện Bảo Lâm tổ chức Ngày hội văn hóa dân tộc Lô Lô lần thứ II năm 2024. Dự ngày hội có các đồng chí: Vi Xuân Thứ, Phó Trưởng Ban Dân vận Tỉnh ủy; lãnh đạo Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch; lãnh đạo một số huyện trong tỉnh và huyện Bắc Mê (Hà Giang); lãnh đạo Huyện ủy, UBND, các phòng, ban huyện...

Nét duyên trong đường kim, mũi chỉ

Cao Bằng là xứ núi, biêng biếc xanh màu ngọc của rừng, của suối. Nhưng trên nền xanh ngọc ngà ấy luôn được tô điểm bởi những sắc màu tươi mới khác, từ hoa cỏ đến màu áo của đồng bào vùng cao khi xuống chợ chơi xuân.  Quảng Hòa được coi là điểm vàng của làng nghề khi nơi đây tập trung khá nhiều nghề truyền thống, nổi tiếng nhất là làng rèn Phúc Sen, sau đó đến...

Thành phố nhiều hoạt động trong kỳ nghỉ lễ 30/4 -1/5

Những ngày đầu của kỳ nghỉ lễ 30/4 - 1/5, lượng khách du lịch đến Cao Bằng tăng cao. Mặc dù thời tiết trong 2 ngày đầu kỳ nghỉ nắng nóng gay gắt nhưng các hoạt động văn hoá, văn nghệ, vui chơi, giải trí tại Thành phố vẫn diễn ra xuyên suốt, đáp ứng nhu cầu của đông đảo người dân và du khách. Kỷ niệm 49 năm Ngày giải phóng miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975...

Chương trình nghệ thuật “Tự hào dưới cờ Đảng” tại Phố đi bộ Kim Đồng (Thành phố)

Tối 27/4, tại Phố đi bộ Kim Đồng (Thành phố) diễn ra chương trình nghệ thuật với chủ đề “Tự hào dưới cờ Đảng”, thu hút đông đảo người dân và du khách đến xem và cổ vũ. Chương trình nghệ thuật chào mừng kỷ niệm 49 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2024); hướng tới kỷ niệm 134 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024); chào mừng sự...

Kéo dài hoạt động Phố đi bộ Kim Đồng dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5

Nhằm đáp ứng nhu cầu vui chơi, giải trí, hưởng thụ các giá trị văn hóa của nhân dân, du khách trong nước và quốc tế dịp nghỉ lễ kỷ niệm 49 năm Ngày giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2024) và ngày Quốc tế lao động 1/5, UBND Thành phố thông báo đến toàn thể nhân dân và du khách về thời gian hoạt động của Phố đi bộ Kim Đồng (Thành phố)...

Hiệu quả từ tủ sách gia đình

Sách được ví như một nguồn nước mát lành làm xanh tốt tâm hồn trẻ thơ. Vì vậy, nhiều gia đình đã hướng dẫn và tạo không gian cho con đọc sách hằng ngày thông qua việc xây dựng tủ sách gia đình. Điều này không chỉ đóng vai trò bồi dưỡng tri thức, gắn kết yêu thương mà còn vun đắp tâm hồn cho con trẻ.  Trong những năm tháng đầu đời, trẻ em thường hiếu kỳ, muốn...

Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh hưởng ứng Ngày sách và văn hóa đọc Việt Nam

Ngày 21/4, Trung tâm Bảo trợ xã hội tỉnh phối hợp với Thư viện tỉnh tổ chức chương trình hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4 với chủ đề “Đọc sách nâng cao trí tuệ, kiến tạo tương lai”. Ngày hội Sách và Văn hóa đọc năm 2024 tại Trung tâm Bảo trợ xã hội diễn ra các hoạt động: Tuyên truyền về giá trị, ý nghĩa của Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt...

Tin nổi bật

Tin mới nhất