Châu Âu siết chặt nhập cư

Ngày 1-6, Liên minh châu Âu (EU) và Nghị viện châu Âu (EP) đã đạt thỏa thuận trên nguyên tắc về một đạo luật gây tranh cãi nhằm tăng tốc hồi hương những người di cư không có quyền hợp pháp ở lại châu lục. Đây là sự thay đổi mạnh tay nhất trong chính sách nhập cư của khối trong nhiều thập kỷ qua.

Người xin tị nạn được đưa tới một cơ sở lưu trú tạm thời ở Hà Lan. Ảnh: AFP

Công cụ then chốt

Các nhà hoạch định chính sách cho rằng đạo luật “Quy định hồi hương” (RR) là công cụ chính để đẩy nhanh việc hồi hương những người di cư không đủ điều kiện ở lại châu Âu, đồng thời là nền tảng trong chiến lược kiểm soát nhập cư bất hợp pháp của EU.

Thỏa thuận được chốt giữa bối cảnh số người nhập cư bất hợp pháp vào EU trong quý I/2026 đã giảm 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, giới chức EU cho rằng vấn đề không phải nằm ở số lượng mà là các chính phủ đã rất khó thực thi các quyết định trục xuất với hệ thống hiện hành. Hiện chỉ có 29% người di cư bị buộc phải rời khỏi EU thực sự bị trục xuất. Nghĩa là trong 4 người thuộc diện này thì 3 người vẫn ở lại, thường bằng cách di chuyển sang nước thành viên khác, thay đổi địa chỉ hoặc “biến mất khỏi tầm kiểm soát”. Luật mới được thiết kế để bịt những lỗ hổng đó.

Trọng tâm của đạo luật mới là điều khoản cho phép các quốc gia thành viên thiết lập “trung tâm hồi hương” bên ngoài lãnh thổ EU. Theo đó, các nước thành viên có thể ký thỏa thuận với nước thứ ba để lập các trung tâm như một điểm trung chuyển trước khi người bị trục xuất được hồi hương, hoặc là điểm đến cuối cùng nào khác.

Điều kiện bắt buộc là nước ký kết thỏa thuận phải tôn trọng các tiêu chuẩn nhân quyền quốc tế và nguyên tắc không trả người về nơi họ có thể bị nguy hiểm. Trẻ vị thành niên không có người đi kèm được loại trừ khỏi cơ chế này.

Đây được xem là sự thay đổi đáng kể so với các quy định hiện hành. Theo quy định hiện nay, phần lớn người di cư chỉ có thể bị trả về quốc gia xuất xứ hoặc đến một quốc gia mà họ có mối liên hệ đã được chứng minh.

Quy định mới cũng giới thiệu một mẫu giấy tờ chung mà tất cả các nước thành viên phải sử dụng khi ra quyết định trục xuất, còn gọi là Lệnh Hồi hương châu Âu (ERO). ERO sẽ tạo nền tảng cho việc công nhận lẫn nhau các quyết định hồi hương giữa các nước trong khối, mặc dù cơ chế này chỉ mang tính tự nguyện.

Luật mới lần đầu tiên áp đặt nghĩa vụ pháp lý đối với chính người bị trục xuất và cũng cho phép các thành viên EU tiến hành khám xét “nơi cư trú hoặc các địa điểm liên quan khác” của người di cư bất hợp pháp. RR còn có các quy định, bao gồm kéo dài thời gian giam giữ, siết chặt lệnh cấm nhập cảnh và trao thêm quyền cho chính quyền trong việc truy tìm người di cư cư trú trái phép.

Vấp phải phản ứng

Bộ luật này cần được EP và chính phủ của 27 nước thành viên EU thông qua. Nếu quá trình phê chuẩn diễn ra thuận lợi, luật có thể có hiệu lực ngay trong tháng tới.

Trong khi EU và phe cánh hữu hoan nghênh thỏa thuận, các nhóm xã hội dân sự cùng nghị sĩ cánh tả trong EP chỉ trích đạo luật này, cho rằng nó sẽ đe dọa tính mạng người di cư và vi phạm các quyền cơ bản của con người.

Các tổ chức phi chính phủ lo ngại quy định về khám xét nơi cư trú có thể tương tự như các cuộc truy quét gây tranh cãi do Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) thực hiện.

Theo một mạng lưới các hiệp ước và công ước quốc tế, những người chạy trốn chiến tranh, nạn đói hoặc các mối đe dọa nghiêm trọng khác đối với tính mạng có quyền xin tị nạn tại quốc gia an toàn đầu tiên mà họ đặt chân đến và phải được bảo vệ trong thời gian xem xét hồ sơ của họ.

Một số quốc gia EU đã bắt đầu tìm kiếm các nước đối tác tiềm năng để thiết lập trung tâm hồi hương trong tương lai. Đức, Hà Lan, Áo, Đan Mạch và Hy Lạp đã liên kết với nhau từ tháng 3-2025 nhằm triển khai dự án gây tranh cãi này. Trong khi đó, Ý đang vận hành một mô hình tương tự tại Albania.

HẠNH NGUYÊN (Theo DW, Euronews)

Nguồn: https://baocantho.com.vn/chau-au-siet-chat-nhap-cu-a206175.html