Theo chân khuyến nông bám ruộng
Buổi sáng cuối tháng sáu, mặt trời vừa nhô khỏi đường chân trời, những tia nắng đầu ngày trải nhẹ trên cánh đồng lúa rộng 613ha của HTX Dịch vụ nông nghiệp Thanh niên Phú Hòa, xã Tân Hội, tỉnh An Giang.
Giữa cánh đồng, chị Đoàn Thị Hải, cán bộ khuyến nông cơ sở thuộc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Tân Hội vừa quan sát ruộng lúa vừa trao đổi với nông dân về chế độ nước, lượng phân bón và tình hình sinh trưởng của cây lúa.
Cán bộ khuyến nông cơ sở Đoàn Thị Hải thường xuyên thăm đồng cùng nông dân để tư vấn kỹ thuật, hướng dẫn sản xuất. Ảnh: Trung Chánh.
Gần 20 năm bám dân, gần ruộng
Hơn 20 năm hoạt động khuyến nông, chị Hải trải qua nhiều vị trí công tác, từ cán bộ khuyến nông cơ sở ở Tổ Kinh tế kỹ thuật nông nghiệp xã, viên chức khuyến nông Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp huyện Tân Hiệp (tỉnh Kiên Giang cũ) và hiện là cán bộ kỹ thuật Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Tân Hội chuyên về khuyến nông. Trong suốt hành trình ấy, chị luôn đồng hành cùng nông dân, hợp tác xã xây dựng các mô hình, chuyển giao kỹ thuật, tạo nên những mùa vàng bội thu.
Anh Nguyễn Văn Huỳnh, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Thanh niên Phú Hòa vẫn nhớ rất rõ những ngày đầu thực hiện mô hình. Nhiều xã viên lo giảm lượng giống lúa sẽ thưa, năng suất thấp. Nhưng cán bộ khuyến nông kiên trì vận động từng hộ dân, xuống từng thửa ruộng, theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng, hướng dẫn rất cụ thể. Sau vài vụ, bà con mới thấy sạ thưa tạo môi trường thông thoáng, cây lúa khỏe hơn, ít sâu bệnh, chi phí giảm mà năng suất vẫn đảm bảo.
Người 'chắp cánh' cho nông sản Tuyên Hóa
Chỉ vài năm trước, nơi đây cũng như nhiều cánh đồng khác ở ĐBSCL, nông dân quen tập quán gieo sạ dày, sử dụng nhiều giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo kinh nghiệm truyền thống. Khi chương trình “1 phải 5 giảm” được triển khai, không ít nông dân băn khoăn trước những thay đổi đi ngược thói quen canh tác lâu năm.
Từ mô hình 50ha thuộc Dự án Chuyển đổi nông nghiệp bền vững (VnSAT) năm 2021, HTX Dịch vụ nông nghiệp Thanh niên Phú Hòa tiếp tục tham gia mô hình sản xuất lúa chất lượng cao thích ứng biến đổi khí hậu trong vụ đông xuân 2023 - 2024 rồi trở thành mô hình điểm thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao của tỉnh An Giang.
Gieo tri thức trên đồng Mường Thanh
Trên đồng ruộng hôm nay, nông dân đã quen với việc quản lý nước theo phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ, bón phân cân đối, giảm lượng giống gieo sạ, thu gom và xử lý rơm rạ sau thu hoạch thay vì đốt đồng.
Anh Huỳnh cho rằng, thành công lớn nhất của các mô hình khuyến nông chính là thay đổi nhận thức. Những việc từng được xem là khó làm nay đã trở thành quy trình sản xuất quen thuộc. “Khi người dân thấy sản xuất xanh vừa giảm chi phí, vừa nâng giá trị hạt gạo, vừa bảo vệ môi trường, họ sẽ tự nguyện làm theo. Muốn vậy phải có cán bộ khuyến nông đồng hành ngay trên đồng ruộng chứ không chỉ hướng dẫn bằng lý thuyết suông”.
Khuyến nông viên Đoàn Thị Hải thuộc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Tân Hội cùng nông dân lội ruộng kiểm tra thiết bị cảm ứng đo mực nước trong mô hình tưới ngập - khô xen kẽ. Ảnh: Trung Chánh.
35 năm phát triển hệ thống khuyến nông An Giang cũng được viết nên từ những bước chân âm thầm như thế. Hàng trăm nghìn lượt nông dân đã được tập huấn, hàng loạt mô hình như “3 giảm 3 tăng”, “1 phải 5 giảm”, IPM, VietGAP, cánh đồng lớn, cơ giới hóa hay luân canh lúa - tôm đều mang dấu ấn của đội ngũ khuyến nông.
Theo ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang, năm 2026 đánh dấu chặng đường 35 năm hình thành và phát triển của hệ thống khuyến nông An Giang, kế thừa lịch sử khuyến nông Kiên Giang từ năm 1991 và tiếp nối sau khi hai tỉnh An Giang và Kiên Giang hợp nhất (tháng 7/2025). Từ một lực lượng chỉ có vài chục cán bộ trong điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, khuyến nông đã từng bước lớn mạnh, trở thành cầu nối giữa nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân.
Trong suốt hành trình ấy, những cán bộ khuyến nông luôn có mặt ngoài đồng, cùng nông dân theo dõi sâu bệnh, hướng dẫn bón phân, điều tiết nước, tính toán hiệu quả kinh tế và từng bước thay đổi tập quán sản xuất. Ngày nay, khi mục tiêu không chỉ là năng suất mà còn là giảm phát thải khí nhà kính, vai trò ấy càng trở nên rõ nét hơn.
Kiến tạo nông nghiệp xanh
Nếu trước đây, nhiệm vụ của cán bộ khuyến nông chủ yếu là chuyển giao kỹ thuật thì nay họ đang trở thành những “cố vấn sản xuất” của nông dân. Từ việc hướng dẫn ghi chép nhật ký điện tử, quản lý phát thải, truy xuất nguồn gốc đến kết nối doanh nghiệp, xây dựng vùng nguyên liệu hay tư vấn chuyển đổi số, phạm vi công việc đã mở rộng rất nhiều.
Chị Hải cùng xã viên HTX Dịch vụ nông nghiệp Thanh niên Phú Hòa thăm đồng. Ảnh: Trung Chánh.
Theo cán bộ khuyến nông cơ sở Đoàn Thị Hải, để thực hiện thành công Đề án 1 triệu ha lúa, nếu chỉ dựa vào chủ trương đúng là chưa đủ mà phải có mô hình để nông dân học hỏi, làm theo. “Muốn nông dân thay đổi phải có cán bộ kỹ thuật bám ruộng, đồng hành với họ. Chúng tôi vừa hướng dẫn kỹ thuật, vừa kết nối doanh nghiệp, tổ chức tập huấn, tháo gỡ khó khăn ngay tại ruộng. Có như vậy bà con mới yên tâm chuyển đổi”, chị Hải chia sẻ.
Tại xã Tân Hội, Tổ Khuyến nông cộng đồng đã đồng hành cùng HTX kết nối tiêu thụ hàng ngàn ha lúa chất lượng cao trong nhiều vụ liên tiếp, tạo đầu ra ổn định cho nông dân. Đó chính là sự chuyển dịch của khuyến nông từ tư duy “làm thay” sang “đồng hành”, từ chuyển giao kỹ thuật đơn thuần sang hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị và kinh tế nông nghiệp.
Sau khi tỉnh An Giang mới được thành lập, hệ thống khuyến nông tiếp tục bước vào giai đoạn tái cơ cấu mạnh mẽ. Theo đề án tổ chức lại Trung tâm Khuyến nông An Giang, đơn vị tiếp tục được kiện toàn theo hướng tinh gọn, tập trung thực hiện chức năng tham mưu, hướng dẫn chuyên môn, điều phối, kiểm tra và hỗ trợ công tác khuyến nông trên phạm vi toàn tỉnh.
Theo đó, gần 800 biên chế khuyến nông được chuyển về UBND các xã, biên chế tại trung tâm dịch vụ tổng hợp xã nhằm đưa lực lượng kỹ thuật đến gần nông dân hơn, đồng thời củng cố các tổ khuyến nông cộng đồng. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về tổ chức mà là bước chuyển để người làm kỹ thuật có mặt nhiều hơn trên đồng ruộng, giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở.
Trạm giám sát côn trùng thông minh được Trung tâm Khuyến nông An Giang đầu tư cho HTX Dịch vụ nông nghiệp Thanh niên Phú Hòa. Ảnh: Trung Chánh.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Lê Hữu Toàn, tỉnh phấn đấu năm 2026 đạt 183.600ha lúa tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Trong đó, khuyến nông là lực lượng quan trọng hỗ trợ nông dân, HTX áp dụng các tiêu chí canh tác giảm phát thải và bền vững.
Những cánh đồng lúa phát thải thấp trải dài trên vùng đất An Giang hôm nay, dấu chân của lực lượng khuyến nông luôn hiện hữu trên từng bờ ruộng. 35 năm trước, cán bộ khuyến nông An Giang mang theo cuốn sổ tay kỹ thuật và chiếc xe máy cũ để đến với nông dân. Hôm nay, hành trang ấy đã có thêm điện thoại thông minh, phần mềm quản lý phát thải, dữ liệu số, kiến thức về tín chỉ carbon và chuỗi giá trị nông sản. Dẫu công cụ đã khác, mục tiêu vẫn không đổi. Đó là giúp nông dân sản xuất hiệu quả hơn, có cuộc sống khá hơn và gìn giữ màu xanh của những cánh đồng cho thế hệ mai sau.
Trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng chịu áp lực bởi biến đổi khí hậu, yêu cầu giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn quốc tế, cán bộ khuyến nông cũng phải thay đổi chính mình. Họ không chỉ hiểu kỹ thuật canh tác mà còn phải thành thạo công nghệ số, kinh tế tuần hoàn, tín chỉ carbon, quản trị HTX và liên kết thị trường.
Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/dan-dat-nong-dan-san-xuat-lua-giam-phat-thai-d819466.html
