'Đánh thức' giá trị ca trù Đông Môn

Từ cái nôi ca trù của vùng duyên hải Bắc Bộ, nghệ thuật ca trù Đông Môn, phường Hòa Bình (Hải Phòng) đang từng bước được hồi sinh mạnh mẽ.

Phường Hòa Bình ra mắt mô hình dân vận khéo “Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật ca trù Đông Môn” trong tháng 5/2026.

Cái nôi ca trù vùng duyên hải Bắc Bộ

Nhắc đến ca trù ở vùng duyên hải Bắc Bộ, nhiều người nghĩ ngay đến làng Đông Môn, nay thuộc phường Hòa Bình. Nơi đây từ lâu được xem là cái nôi lưu giữ những giá trị đặc sắc của loại hình nghệ thuật đã tồn tại hàng trăm năm trong dòng chảy văn hóa dân tộc.

Đến nay, tại phường Hòa Bình còn Phủ từ Đông Môn - nơi thờ nhị vị Thánh sư Ca công, được xem là Tổ nghề ca trù của vùng duyên hải Bắc Bộ.

Để tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân, nhiều thế hệ học trò và nhân dân địa phương đã lập nên Đền Ca Công, tức Phủ từ Đông Môn ngày nay.

Trải qua những biến thiên của lịch sử, có thời điểm di tích xuống cấp nghiêm trọng. Năm 2019, UBND huyện Thủy Nguyên (cũ) đầu tư trùng tu, tôn tạo Phủ từ Đông Môn, góp phần khôi phục không gian sinh hoạt văn hóa và thực hành nghệ thuật truyền thống của địa phương.

Năm 2009, UNESCO công nhận ca trù Việt Nam là di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp. Sự kiện này không chỉ khẳng định giá trị nghệ thuật độc đáo của ca trù mà còn đặt ra trách nhiệm lớn trong việc gìn giữ, trao truyền di sản cho các thế hệ mai sau.

Nhận thức rõ điều đó, nhiều năm qua, chính quyền địa phương dành sự quan tâm đặc biệt đối với việc bảo tồn ca trù Đông Môn. Từ nền tảng ban đầu với 18 thành viên, Câu lạc bộ ca trù Đông Môn hiện có 25 thành viên nòng cốt gồm các đào nương, kép đàn, quan viên, thành viên Ban quản lý di tích cùng những người yêu mến nghệ thuật ca trù.

Các ca nước, kép đàn, trống chầu của Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn đưa nghệ thuật ca trù vào đời sống hiện đại qua không gian của các nhà hàng ẩm thực trên địa bàn thành phố.

Có thể bạn quan tâm

Hành trình đặc biệt của nữ thủ khoa Hán Nôm mang khuyết tật bẩm sinhDưới bóng mát gia đình và nếp cổ gia phong, cô gái trẻ khuyết tật vận động Phan Lê Phương Linh (SN 2003, Hà Nội) đã viết nên câu chuyện xúc động về sự hồi đáp cội nguồn thông qua những trang thư tịch cổ Hán Nôm bằng ý chí kiên cường.

TP.HCM xây dựng lộ trình bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đến năm 2030VHO - TP.HCM triển khai Chương trình bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa giai đoạn 2026 - 2030, gắn bảo tồn với phát triển đô thị, du lịch và công nghiệp văn hóa.

Lãng đãng giai điệu ca trùDù có trái tim sắt đá, khi đã ngồi vào chiếu hát ca trù, vẫn bị mê hoặc bởi âm thanh kỳ lạ, như lạc vào một thế giới ảo huyền.

Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều học sinh tham gia sinh hoạt câu lạc bộ. Vào tháng 5/2026, Đảng ủy, UBND phường Hòa Bình ra mắt mô hình dân vận khéo “Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể nghệ thuật ca trù Đông Môn” bằng đêm nhạc ca trù “Tiếng trúc tiếng tơ - Giao thoa di sản” tại Trường Tiểu học Hòa Bình.

Địa phương thành lập 7 câu lạc bộ ca trù tại các trường tiểu học và THCS trên địa bàn. Đây được xem là cách làm sáng tạo khi đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ, biến trường học thành môi trường nuôi dưỡng tình yêu văn hóa truyền thống.

Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Hòa Bình Trần Thị Mai Phương cho biết địa phương tự hào là cái nôi của nghệ thuật ca trù vùng duyên hải Bắc Bộ.

Thời gian gần đây, phường đẩy mạnh đưa hoạt động ca trù vào các trường học nhằm ươm mầm, nuôi dưỡng thế hệ ca nương, kép đàn, trống chầu kế cận, góp phần để sức sống của ca trù tiếp tục lan tỏa trên địa bàn và trong đời sống văn hóa thành phố.

Di sản gặp di sản

Du khách quốc tế thích thú tìm hiểu ca trù Đông Môn trên du thuyền di sản tại vịnh Hạ Long.

Nếu như trước đây ca trù chủ yếu tồn tại trong không gian đình, đền, phủ từ và các hoạt động sinh hoạt cộng đồng thì hiện nay, nghệ thuật ca trù Đông Môn đang tìm được những không gian biểu diễn mới, phù hợp với đời sống hiện đại.

Những năm gần đây, các ca nương, kép đàn của Câu lạc bộ Ca trù Đông Môn thường xuyên đưa loại hình nghệ thuật truyền thống này đến các nhà hàng ẩm thực và các điểm du lịch văn hóa.

Ca nương Phạm Thị Liên cho biết nhiều năm qua, vào tối thứ sáu hằng tuần, câu lạc bộ đều biểu diễn trong không gian văn hóa di sản “Hát Ca trù của người Việt” tại nhà hàng cơm niêu Đồng Cau ở phường Thủy Nguyên hoặc nhà hàng Ngọc Vị ở phường Gia Viên. Những không gian ẩm thực đang trở thành cầu nối giúp công chúng tiếp cận gần hơn với loại hình nghệ thuật vốn được xem là kén người nghe.

Đặc biệt, một hướng đi mới đầy triển vọng là việc đưa ca trù Đông Môn biểu diễn trên du thuyền di sản tại Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới. Đây được xem là cuộc gặp gỡ đặc biệt giữa hai di sản, một bên là vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ được thế giới công nhận, một bên là loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của dân tộc Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Ukraine cáo buộc Nga không kích vào các di sản văn hóa và tôn giáo, đề nghị LHQ họp khẩnNgày 16/6, Ukraine đã đề nghị Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc triệu tập cuộc họp khẩn cấp sau loạt cuộc tấn công quy mô lớn mà Kyiv cáo buộc do Nga tiến hành, gây thương vong cho dân thường và làm hư hại một di sản văn hóa - tôn giáo quan trọng của nước này.

Như bản tình ca'Làm văn nghệ dân gian nơi thôn dã, ngoài các tác nhân từ cộng đồng xã hội, nếu được vợ ủng hộ thì không chỉ dễ thành công mà còn là niềm vui đi cùng năm tháng', Nghệ nhân Ưu tú Trương Quang Hiến khẳng định.

Dòng sông di sản chờ đánh thứcLà dòng chảy kết nối trục di sản xứ Quảng, sông Thu Bồn sở hữu hấp lực du lịch văn hóa - cộng đồng rất lớn. Ở đó, chuỗi giá trị lịch sử, làng nghề và ký ức đời sông vẫn thao thức chờ hòa nhịp vào guồng quay du lịch.

Trong không gian khoang thuyền giữa lòng di sản, tiếng đàn đáy, tiếng phách, tiếng trống chầu hòa quyện cùng giọng hát sâu lắng của các ca nương Đông Môn tạo nên những trải nghiệm giàu cảm xúc đối với du khách, nhất là du khách quốc tế. Không ít người lần đầu được tiếp xúc với ca trù đã bị cuốn hút bởi chiều sâu văn hóa Việt trong từng làn điệu ca trù Đông Môn.

Theo ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, đây là cách đi mới, góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch văn hóa, đồng thời tạo thêm không gian biểu diễn, truyền dạy cho các nghệ nhân. Quan trọng hơn, còn giúp các ca nương, kép đàn có thêm nguồn thu nhập từ chính nghề nghiệp mà họ đang theo đuổi.

Khi nghệ nhân có thể sống được bằng di sản, di sản mới có điều kiện phát triển bền vững. Ca trù vì thế đang thực sự hiện diện trong đời sống hôm nay. Đây là động lực để các nghệ nhân nỗ lực phát huy giá trị di sản lan tỏa và đóng góp cho sự phát triển văn hóa, du lịch của Hải Phòng khi thành phố đang hướng tới mục tiêu trở thành thành phố âm nhạc.

BÙI HƯƠNG

Nguồn: https://baohaiphong.vn/danh-thuc-gia-tri-ca-tru-dong-mon-544750.html