Dư địa tăng trưởng mới trong bối cảnh già hóa dân số

Khái niệm 'kinh tế bạc' đang được nhắc đến như một xu hướng nổi bật, gắn liền với quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh trên phạm vi toàn cầu.

Người cao tuổi được khám, chăm sóc sức khỏe tốt hơn khi tham gia bảo hiểm y tế. Ảnh: HOÀNG HUẾ

Xu hướng tất yếu

Báo cáo của Liên hợp quốc cho biết, thế giới hiện có khoảng 760 triệu người từ 65 tuổi trở lên, con số này dự báo sẽ tăng lên 1,6 tỷ người vào năm 2050. Sự gia tăng mạnh mẽ của nhóm dân số cao tuổi đã kéo theo nhu cầu tiêu dùng đặc thù, từ đó thúc đẩy kinh tế bạc phát triển, ngày càng chiếm tỷ trọng đáng kể trong nền kinh tế.

Kinh tế bạc bao phủ nhiều lĩnh vực cốt lõi như chăm sóc sức khỏe, dịch vụ vui chơi giải trí, bất động sản dành cho người cao tuổi, tài chính - ngân hàng, lao động - việc làm, giáo dục - đào tạo, công nghệ, giao thông và dinh dưỡng. Trong đó, các dịch vụ y tế lão khoa, chăm sóc dài hạn, thiết bị thông minh hay các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt đang trở thành những ngành có tốc độ tăng trưởng nhanh.

Kinh tế bạc bao gồm hai lĩnh vực chính: Một là sự tham gia trực tiếp của người cao tuổi vào hoạt động kinh tế thông qua kinh nghiệm, tri thức và nguồn lực tài chính; hai là sự phát triển của các ngành dịch vụ phục vụ người cao tuổi, từ chăm sóc sức khỏe, y tế, đời sống tinh thần đến các sản phẩm và công nghệ hỗ trợ.

Đồng thời, kinh tế bạc phân hóa theo từng nhóm tuổi. Nhóm từ 60 - 70 tuổi thường có nhu cầu cao về kết nối cộng đồng, thể thao, du lịch, văn hóa nghệ thuật…; nhóm cao tuổi hơn lại cần các dịch vụ chuyên sâu như chăm sóc y tế, quản lý bệnh tật, hỗ trợ đi lại, các thiết bị hỗ trợ sinh hoạt, nghe nhìn… Điều này đòi hỏi các sản phẩm, dịch vụ phải được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng nhóm đối tượng.

Đã có những quốc gia ngay gần Việt Nam đã rất thành công khi phát triển các dòng sản phẩm như: ngôi nhà trú đông, kỳ nghỉ trốn đông,... kèm theo đó là gia tăng các dịch vụ vận tải, y tế cao cấp phục vụ và thu hút nhu cầu của các nhóm dân số bạc từ châu Âu, châu Mỹ,...

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế thông qua tạo việc làm, mở rộng thị trường và đóng góp vào GDP, kinh tế bạc còn có ý nghĩa xã hội sâu sắc khi góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi, giảm áp lực lên hệ thống an sinh, duy trì sự ổn định xã hội. Tại nhiều quốc gia phát triển như Nhật Bản, Đức, Pháp hay Trung Quốc, kinh tế bạc đã được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới với quy mô thị trường không ngừng mở rộng.

Tại Việt Nam, quá trình già hóa dân số đang diễn ra với tốc độ nhanh. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có xấp xỉ 18 triệu người cao tuổi, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024. Thực trạng này mang đến cả thách thức lẫn cơ hội; tạo ra áp lực lớn về an sinh xã hội, nhưng cũng là động lực để tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới, phát triển nhanh và bền vững.

Theo nhận định của các chuyên gia, kinh tế bạc ở Việt Nam hiện vẫn trong giai đoạn hình thành, quy mô còn nhỏ lẻ, phân tán và chưa được nhìn nhận đầy đủ như một lĩnh vực kinh tế độc lập. Hệ thống thể chế còn chưa đồng bộ, đặc biệt là các quy hoạch và tiêu chuẩn kỹ thuật cho hạ tầng thân thiện với người cao tuổi. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực được đào tạo chuyên sâu về lão khoa, quản lý dịch vụ trong lĩnh vực này còn thiếu hụt. Các sản phẩm, dịch vụ dành riêng cho người cao tuổi ít và không phong phú.

Khai thác hiệu quả tiềm năng

Ngoài gia đình, nhiều người cao tuổi tìm được niềm vui ý nghĩa khi tham gia các hoạt động cùng bạn đồng niên. Ảnh: BÙI HẠNH

Các chuyên gia nhận định, già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn là “cơ hội vàng” để phát triển các ngành kinh tế mới. Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tri thức, kinh tế xanh và xã hội số, việc nghiên cứu, hoạch định chính sách phát triển kinh tế bạc càng có ý nghĩa góp phần bảo đảm an sinh xã hội, thúc đẩy tăng trưởng bền vững, nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Bà Pauline Tamesis, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nhận định, quá trình từ một xã hội “đang già hóa” sang “xã hội già” tại Việt Nam diễn ra nhanh hơn so với nhiều quốc gia khác. Điều này đặt ra hai thách thức lớn: hệ thống chăm sóc người cao tuổi chưa phát triển tương xứng với nhu cầu, trong khi vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn lao động chăm sóc không được trả công, chủ yếu do phụ nữ đảm nhận.

Tiến sĩ Đoàn Hữu Bẩy, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam cho rằng để kinh tế bạc thực sự trở thành động lực phát triển, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó trước hết là nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò, tiềm năng của lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, cần xây dựng chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế bạc trong tổng thể nền kinh tế quốc dân, gắn phát triển kinh tế bạc với củng cố hệ thống an sinh xã hội. Mô hình “Nhà nước kiến tạo - thị trường vận hành”, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng, xây dựng cơ chế, chính sách và tạo lập môi trường thuận lợi, còn doanh nghiệp và các thành phần kinh tế chủ động đầu tư, phát triển sản phẩm, dịch vụ theo nhu cầu thị trường.

Ngoài ra, việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế cũng cần được đẩy mạnh, song phải có sự chọn lọc, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Với những định hướng và giải pháp phù hợp, kinh tế bạc được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột mới của nền kinh tế, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi, đồng thời tạo thêm động lực cho tăng trưởng bền vững trong bối cảnh mới.

QH (tổng hợp)

Nguồn: https://baohaiphong.vn/du-dia-tang-truong-moi-trong-boi-canh-gia-hoa-dan-so-539061.html