Hội thảo Quốc gia với chủ đề "Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi" thu hút hơn 300 đại biểu là chuyên gia, nhà nghiên cứu, luật sư, trọng tài viên và đại diện doanh nghiệp tham dự.
Từ "ốc đảo" đến tranh chấp chuỗi
Một chủ đầu tư ký hợp đồng tổng thầu với nhà thầu chính để xây dựng khu công nghiệp; nhà thầu chính tiếp tục ký nhiều hợp đồng với các nhà thầu phụ về nền móng, cơ điện, vật liệu; ngân hàng cấp tín dụng dựa trên tiến độ dự án; còn bên cho thuê lại ký trước hợp đồng thuê nhà xưởng với khách hàng thứ cấp. Khi xảy ra sự cố chậm tiến độ do vật liệu không đạt chuẩn, tranh chấp không dừng ở quan hệ giữa chủ đầu tư và nhà thầu chính. Nó lập tức lan sang tranh chấp giữa nhà thầu chính với nhà thầu phụ, giữa nhà thầu phụ với nhà cung cấp, giữa chủ đầu tư với ngân hàng vì vi phạm điều kiện giải ngân, rồi tiếp tục kéo sang yêu cầu bồi thường của khách thuê vì bàn giao chậm.
Nếu mỗi quan hệ ấy bị tách ra thành một vụ trọng tài độc lập, các bên sẽ phải lặp lại cùng một khối chứng cứ về nguyên nhân chậm tiến độ, chất lượng vật liệu và trách nhiệm phối hợp thi công. Tệ hơn, mỗi hội đồng trọng tài có thể đưa ra một kết luận khác nhau về cùng một "nguyên nhân gốc". Khi đó, doanh nghiệp không chỉ mất thêm thời gian và chi phí, mà còn rơi vào thế khó tái cấu trúc dự án hoặc thương lượng dàn xếp tổng thể.
Những tranh chấp thương mại, không theo chuỗi, doanh nghiệp không chỉ mất thêm thời gian và chi phí, mà còn rơi vào thế khó tái cấu trúc dự án hoặc thương lượng dàn xếp tổng thể.
Ngược lại, nếu có cơ chế gộp vụ hoặc ít nhất là cơ chế điều phối tố tụng nhiều bên hiệu quả, tranh chấp sẽ được nhìn nhận như một chỉnh thể; kết luận về các sự kiện cốt lõi sẽ có điều kiện thống nhất hơn; cơ hội hòa giải, dàn xếp và phục hồi hoạt động kinh doanh cũng lớn hơn nhiều. Chính ví dụ này cho thấy vì sao câu chuyện hoàn thiện cơ chế xử lý tranh chấp nhiều bên đang tác động trực diện đến thực tiễn doanh nghiệp và thị trường.
Sáng 03/4/2026, trong khuôn khổ Chuỗi Hội thảo chuyên đề và Diễn đàn Khoa học Trọng tài – Hòa giải 2026, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam phối hợp cùng Trường Đại học Luật Hà Nội và Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo Quốc gia với chủ đề "Quản trị tố tụng trọng tài trong tranh chấp chuỗi". Sự kiện diễn ra đồng thời tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, thu hút hơn 300 đại biểu là chuyên gia, nhà nghiên cứu, luật sư, trọng tài viên và đại diện doanh nghiệp tham dự.
Quy mô đó cho thấy đây không còn là một thảo luận học thuật đơn thuần. Nó phản ánh một sức ép đang lớn dần từ chính thị trường, nơi các giao dịch thương mại ngày nay không còn tồn tại dưới dạng những quan hệ riêng lẻ, mà được cấu trúc thành chuỗi giá trị, mạng lưới hợp đồng đa tầng, đa bên, thậm chí xuyên biên giới. Một nền kinh tế càng phức hợp thì tranh chấp càng dễ lan truyền theo chuỗi; và khi tranh chấp đã vận động theo logic của chuỗi, mô hình tố tụng được thiết kế cho từng vụ việc đơn lẻ đương nhiên bộc lộ giới hạn.
Phát biểu tại hội thảo, GS. TS. Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), nhấn mạnh sự gia tăng của các tranh chấp dạng chuỗi là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế theo hướng phức hợp. Theo ông, quản trị tố tụng trong bối cảnh này không chỉ dừng lại ở việc điều hành thủ tục, mà còn phải nhận diện sớm mối liên hệ giữa các tranh chấp, lựa chọn cơ chế xử lý phù hợp, điều phối giữa các bên và các hội đồng trọng tài, đồng thời bảo đảm tính nhất quán và hiệu quả của phán quyết. Nhận định đó rất đáng chú ý, bởi nó cho thấy trọng tài thương mại không thể tiếp tục chỉ giải quyết từng vụ việc một cách tách rời, mà phải chuyển sang tư duy quản trị cả "hệ sinh thái tranh chấp".
Phải xử lý như một chỉnh thể
Trong số các vấn đề được nêu tại hội thảo, từ quản trị chứng cứ, cơ chế xét xử "mẫu", nguyên tắc bảo mật, mức độ tham khảo của phán quyết cho tới "án lệ trọng tài", thì hoàn thiện cơ chế xử lý tranh chấp nhiều bên và gộp vụ nổi lên như khâu có ý nghĩa nền tảng nhất. Bởi đây không chỉ là một giải pháp kỹ thuật của tố tụng, mà là điều kiện để giảm chi phí tranh chấp, hạn chế nguy cơ phán quyết mâu thuẫn và bảo vệ tính ổn định của hoạt động kinh doanh. Nếu không tháo gỡ được điểm nghẽn này, các giải pháp khác dù hợp lý đến đâu cũng khó phát huy trọn vẹn tác dụng, vì toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp vẫn bị chia cắt, lặp lại và thiếu điều phối.
Tại Việt Nam, việc quản trị các chuỗi tranh chấp vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, từ nhận diện, thu thập, đánh giá chứng cứ đến điều phối thủ tục và bảo đảm tính thống nhất trong phán quyết.
GS. TS. Lê Hồng Hạnh cho biết trên thế giới, nhiều tổ chức trọng tài quốc tế đã sớm bổ sung các cơ chế như gộp vụ việc, sự tham gia của nhiều bên, giải quyết tranh chấp hàng loạt, thậm chí điều phối giữa các hội đồng trọng tài khác nhau. Những công cụ này giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế nguy cơ xuất hiện các phán quyết mâu thuẫn, qua đó nâng cao hiệu quả tổng thể của quá trình giải quyết tranh chấp chuỗi. Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc quản trị các chuỗi tranh chấp vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức, từ nhận diện, thu thập, đánh giá chứng cứ đến điều phối thủ tục và bảo đảm tính thống nhất trong phán quyết. Điều đó có nghĩa là nhu cầu của thị trường đã hiện hữu rất rõ, nhưng khung pháp lý và quy tắc tố tụng hiện hành vẫn chưa theo kịp.
GS. TS. Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh, cho rằng trong bối cảnh hệ thống pháp luật còn đang hoàn thiện, sự gia tăng của các tranh chấp có tính chuỗi đặt ra nhiều thách thức mới, đòi hỏi các tổ chức trọng tài phải chủ động nhận diện và nghiên cứu cơ chế phù hợp, đồng thời tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.
Cùng hướng nhìn đó, PGS. TS. Nguyễn Bá Bình, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết của việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế nhằm góp phần hoàn thiện khung pháp lý và các quy tắc tố tụng tại Việt Nam. Những ý kiến này gặp nhau ở một điểm: không thể dùng tư duy tố tụng cũ để xử lý những tranh chấp được sinh ra từ một nền kinh tế mới.
Điều doanh nghiệp và thị trường cần lúc này không phải vài chỉnh sửa mang tính chắp vá, mà là một bước chuyển rõ ràng về tư duy lập pháp và thiết kế thủ tục. Cơ chế xử lý tranh chấp nhiều bên và gộp vụ phải được nhìn nhận như một phần của hạ tầng thể chế kinh doanh hiện đại. Khi tranh chấp được xử lý như một chỉnh thể, các chuyên gia cho rằng, chi phí tố tụng giảm xuống, khả năng dự báo pháp lý được cải thiện, cơ hội hòa giải và dàn xếp tổng thể cũng lớn hơn.
Nguồn: https://vtv.vn/go-nut-that-tranh-chap-chuoi-trong-thuong-mai-100260403153625483.htm
Bình luận (0)