Kết nối người yêu di sản

Câu lạc bộ (CLB) Đình làng Việt là một cộng đồng yêu di sản lặng lẽ nhưng bền bỉ, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và hồi sinh các di sản văn hóa dân tộc, đặc biệt với các thiết chế đình làng.

Ban Quản trị Đình làng Việt khảo sát đình làng An Mỹ, Hội An

Khi người trẻ tìm hiểu cội nguồn

Câu chuyện của CLB Đình làng Việt bắt đầu vào ngày 1/9/2014, khi họa sĩ, nhà nghiên cứu mỹ thuật Nguyễn Đức Bình khởi xướng thành lập trên mạng xã hội Facebook. Từ một diễn đàn trao đổi nhỏ, đến nay CLB đã phát triển vượt bậc với hơn 36.000 thành viên, trở thành CLB hoạt động tự nguyện có sự lan tỏa sâu rộng.

Sức mạnh của Đình làng Việt nằm ở tính đa dạng và gắn kết của cộng đồng thành viên. Mạng lưới này không chỉ quy tụ những nhà khoa học, kiến trúc sư, nghệ sĩ mà còn thu hút đông đảo sinh viên, học sinh - những người trẻ đang khao khát tìm hiểu cội nguồn.

Đáng chú ý, danh sách thành viên không chỉ bó hẹp trong nước mà còn trải rộng đến cộng đồng kiều bào ở nước ngoài và những người nước ngoài đang sinh sống, làm việc tại Việt Nam. Sự đa dạng về nghề nghiệp, lứa tuổi và vùng miền đã giúp các hoạt động của nhóm không chỉ dừng lại ở mức độ chia sẻ lý thuyết mà luôn bám sát hơi thở thực tế của đời sống.

Một trong những hoạt động trọng tâm, tạo nên bản sắc của CLB chính là các chuyến điền dã, thực tế tại các di tích. Những chuyến đi trở thành các buổi học thực địa, nơi các kiến thức về kiến trúc, điêu khắc được trao đổi trực tiếp, giúp các thành viên tích lũy kinh nghiệm nghiên cứu và bảo tồn.

Chính từ những chuyến đi thực tế này, CLB đã trở thành một kênh giám sát xã hội sắc sảo và trách nhiệm. Năm 2015, triển lãm “Đình làng Việt - Những điều còn mất” diễn ra tại Hà Nội đã gây tiếng vang lớn khi trưng bày hàng trăm bức ảnh phản ánh thực trạng đau xót của di tích. Triển lãm không chỉ giới thiệu vẻ đẹp tinh hoa mà còn chỉ rõ những sai lầm trong tu bổ, sự xuống cấp đáng báo động tới các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng.

Buổi biểu diễn Chiếu chèo sân đình làng So, Quốc Oai, Hà Nội

Hồi sinh “phần hồn” của mái đình xưa

Những người sáng lập CLB Đình làng Việt luôn quan niệm rằng: Giá trị của đình làng không chỉ nằm ở mảng tuyệt đẹp trên kiến trúc, mà còn nằm ở không gian văn hóa sống động bao quanh nó.

Qua nghiên cứu, CLB đã truyền tải nhận thức rằng các giá trị văn hóa xung quanh ngôi đình làng cần được cộng đồng mạnh mẽ tham gia bảo tồn và phát huy. Khẩu hiệu “Của dân gian trả về cho dân gian” được các thành viên đưa ra và thực hiện bằng những hành động cụ thể. Vì lẽ đó, CLB đã nỗ lực đẩy sâu việc phục hồi các giá trị văn hóa phi vật thể.

Việc thành lập Giáo phường Đình làng Việt do NSND Đoàn Thị Thanh Bình làm chủ nhiệm là một minh chứng tiêu biểu cho nỗ lực phục hồi các giá trị văn hóa phi vật thể gắn với không gian đình làng.

Với sự tâm huyết của các nghệ nhân và nghệ sĩ, nhiều hình thức diễn xướng truyền thống như hát cửa đình, chiếu chèo sân đình đã được khôi phục và đưa trở lại biểu diễn tại chính không gian văn hóa nguyên gốc.

Buổi biểu diễn Chiếu chèo sân đình làng So, Quốc Oai, Hà Nội

Bên cạnh đó, CLB Đình làng Việt còn là một những đơn vị đi đầu trong phong trào phục hồi áo dài ngũ thân truyền thống. Thông qua việc nghiên cứu, kết nối với các nghệ nhân và tổ chức hoạt động thực hành, CLB đã góp phần đưa trang phục này trở lại đời sống đương đại, đồng thời khuyến khích phát triển các sản phẩm sáng tạo dựa trên di sản, hướng tới gìn giữ bản sắc văn hóa và giá trị thẩm mỹ truyền thống.

Bảo tồn đình làng không là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý hay giới chuyên môn, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Để di sản thực sự “sống” và mái đình không thành phế tích, các giá trị liên quan như phong tục, lễ hội, trang phục và nghệ thuật trình diễn cần được duy trì, thực hành và trao truyền liên tục giữa các thế hệ.

Không gian kiến trúc đình làng cũng không nên bị khép kín, mà cần được mở rộng vai trò trong đời sống cộng đồng, trở thành nơi giao lưu, kết nối thường xuyên của người dân. Chính sự gắn bó tự nhiên ấy sẽ nuôi dưỡng ý thức bảo vệ di sản một cách bền vững.

Hơn một thập kỷ ra đời, mô hình hoạt động của CLB Đình làng Việt cho thấy, di sản không phải là những thực thể đóng băng trong quá khứ, mà là những thực thể sống, cần được nuôi dưỡng bởi hơi thở thời đại. Để di sản sống được, và để mái đình làng tiếp tục đứng vững như biểu tượng của lòng tự tôn dân tộc, các giá trị vật thể và phi vật thể liên quan đến nó phải được gìn giữ trong một chỉnh thể thống nhất.

Đình làng không thể tách rời khỏi tiếng hát cửa đình, không thể thiếu bóng dáng của những bộ áo dài ngũ thân truyền thống, và càng không thể vắng bóng những lễ hội gắn kết cộng đồng. Việc CLB kiên trì phục hồi các giá trị này không chỉ là để hoài niệm về một quá khứ vàng son, mà là để trao truyền di sản văn hóa cho thế hệ mai sau, giúp họ tự tin hội nhập mà không bị hòa tan.

Nguồn: https://baodanang.vn/ket-noi-nguoi-yeu-di-san-3331091.html