Khai thác nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển nông thôn

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Hướng dẫn thực hiện các nội dung thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030. Một trong những định hướng nổi bật được đặt ra là gắn bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Theo Hướng dẫn, các hoạt động bảo tồn văn hóa không chỉ dừng lại ở việc gìn giữ các giá trị vật thể và phi vật thể mà còn hướng tới khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương. Trong đó, cộng đồng dân cư được xác định là chủ thể của quá trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Một trong những nội dung trọng tâm là bảo tồn không gian văn hóa làng, bản, buôn truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Các địa phương được khuyến khích rà soát, lựa chọn những khu vực còn lưu giữ tương đối nguyên vẹn các giá trị văn hóa truyền thống, kiến trúc đặc trưng, cảnh quan sinh thái và tập quán sinh hoạt cộng đồng để xây dựng các mô hình bảo tồn phù hợp.

Một trong những nội dung trọng tâm của hướng dẫn là bảo tồn không gian văn hóa làng, bản, buôn truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Ảnh: NNMT.

Hướng dẫn nhấn mạnh việc bảo tồn phải gắn với đời sống đương đại, bảo đảm các giá trị văn hóa tiếp tục được thực hành và trao truyền trong cộng đồng. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ mai một bản sắc văn hóa trong bối cảnh quá trình đô thị hóa và hội nhập ngày càng sâu rộng.

Cùng với bảo tồn không gian văn hóa truyền thống, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng định hướng đẩy mạnh các hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, các loại hình nghệ thuật dân gian, lễ hội truyền thống, nghề thủ công và tri thức bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số. Các nghệ nhân, người có uy tín, câu lạc bộ văn hóa dân gian và đội văn nghệ quần chúng tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong việc truyền dạy và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ.

Đáng chú ý, Hướng dẫn đặt mục tiêu gắn chặt công tác bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Theo đó, các địa phương sẽ được hỗ trợ xây dựng sản phẩm du lịch dựa trên nền tảng văn hóa bản địa; khai thác các giá trị về kiến trúc truyền thống, nghề thủ công, lễ hội, ẩm thực và đời sống sinh hoạt của đồng bào dân tộc thiểu số để hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng.

Người dân tại các điểm du lịch cộng đồng cũng sẽ được tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng làm du lịch, kỹ năng đón tiếp khách, giới thiệu văn hóa truyền thống, tổ chức các hoạt động trải nghiệm và phát triển sản phẩm du lịch. Qua đó, từng bước nâng cao năng lực tham gia thị trường du lịch của cộng đồng địa phương.

Một điểm mới đáng chú ý trong Hướng dẫn là việc triển khai thí điểm mô hình bảo tàng sinh thái tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Mô hình này hướng tới bảo tồn tổng thể không gian sinh thái - nhân văn, nơi các giá trị văn hóa truyền thống vẫn đang hiện diện trong đời sống cộng đồng. Thay vì đưa di sản vào không gian trưng bày riêng biệt, bảo tàng sinh thái đặt trọng tâm vào việc bảo tồn ngay tại chỗ, gắn với cảnh quan, môi trường sống và các hoạt động văn hóa thường nhật của người dân.

Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, việc phát triển các mô hình bảo tồn gắn với du lịch cộng đồng không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đặc biệt tại các địa bàn còn nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, Hướng dẫn cũng đề cập đến việc đầu tư, nâng cấp thiết chế văn hóa cơ sở; hỗ trợ bảo tồn các công trình kiến trúc truyền thống tiêu biểu; xây dựng các mô hình sinh hoạt văn hóa cộng đồng; bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa gắn với đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Việc ban hành Hướng dẫn là cơ sở quan trọng để các địa phương triển khai đồng bộ các nội dung về văn hóa trong các Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030. Thông qua cách tiếp cận lấy cộng đồng làm trung tâm, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch và sinh kế, các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn có điều kiện phát huy hiệu quả, trở thành nguồn lực phục vụ phát triển nông thôn và nâng cao đời sống người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Nguồn: https://mae.gov.vn/kinh-te-hop-tac-phat-trien-nong-thon/khai-thac-nguon-luc-van-hoa-phuc-vu-phat-trien-nong-thon-21973.htm