Không lá chắn nào vững chắc hơn gia đình

Phát biểu tại Lễ phát động Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030”, hưởng ứng Tháng hành động vì trẻ em năm 2026 ngày 29-5 vừa qua, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về trẻ em Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh thông điệp: “Không công nghệ nào có thể thay thế sự quan tâm của cha mẹ và gia đình; không lá chắn nào vững chắc bằng sự đồng hành sâu sắc nhất của gia đình đối với từng trẻ em”. Trong bối cảnh không gian mạng đang trở thành môi trường sống, học tập thường xuyên của hàng triệu trẻ em, thông điệp của Phó Thủ tướng cũng là lời nhắn nhủ rằng, bảo vệ trẻ em giờ đây không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn những nguy cơ, rủi ro đang hiện hữu mà còn phải tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, trong đó gia đình giữ vai trò vô cùng quan trọng.

Đối với trẻ em, không gian mạng giờ đây đã trở thành một không gian sống mới. Trên môi trường ấy, các em học tập, vui chơi, giao tiếp, khám phá thế giới, từng bước hình thành tư duy, nhân cách. Nhìn từ góc độ phát triển, môi trường mạng mở ra những cơ hội chưa từng có để trẻ em tiếp cận tri thức, nâng cao năng lực số, phát triển tư duy sáng tạo, khả năng hội nhập để trở thành những công dân số. Nhưng cơ hội luôn đi cùng thách thức. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, những nguy cơ trên môi trường mạng cũng đã và đang hiện hữu với mức độ ngày càng phức tạp, khó lường.

Một kết quả khảo sát được công bố tại cuộc làm việc của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cuối tháng 5-2026 cho thấy, trẻ em đã gặp nhiều nguy cơ khi tham gia môi trường mạng như bị đánh cắp tài khoản, lộ thông tin cá nhân, bị bôi nhọ, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, dụ dỗ tham gia các hành vi nguy hiểm… Đặc biệt, có tới 85,6% trẻ em được hỏi cho rằng việc bị xâm hại trên không gian mạng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần. Đó là một con số rất đáng lo ngại.

Bởi lẽ, đằng sau con số đó không chỉ là những tổn thương tâm lý, những nỗi sợ vô hình, những hệ lụy về sức khỏe tinh thần, mà nguy hiểm hơn, đó là nguy cơ lệch chuẩn về nhận thức, hành vi và hệ giá trị của một bộ phận trẻ em. Khi những nội dung xấu độc xuất hiện thường xuyên trên màn hình điện thoại thông minh; khi những lời xúc phạm, đe dọa, kích động được xem là bình thường; khi những trò chơi, thử thách nguy hiểm được cổ súy mạnh mẽ trên mạng xã hội… thì môi trường mạng lại trở thành nơi gieo mầm cho những lệch lạc về nhân cách.

Điều đáng nói là những nguy cơ ấy không hoàn toàn xuất phát từ sự thiếu hiểu biết của trẻ em hay bất cập của pháp luật mà trong rất nhiều trường hợp lại xuất phát từ chính gia đình. Không ít phụ huynh trao cho con em mình chiếc điện thoại thông minh từ khi các cháu còn rất nhỏ nhưng lại thiếu thời gian đồng hành, hướng dẫn cách sử dụng. Không ít người biết con cháu mình đang sử dụng mạng xã hội nhưng không biết các cháu đang tiếp cận điều gì, đang kết nối với ai, đang đối mặt với những nguy cơ nào.

Chúng ta có thể xây dựng các hàng rào kỹ thuật, phát triển các giải pháp công nghệ, hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường lực lượng quản lý nhà nước… nhưng việc bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng sẽ rất khó thành công nếu gia đình đứng ngoài cuộc. Không một phần mềm nào có thể thay thế sự quan tâm thường xuyên của ông bà, cha mẹ; không một thuật toán nào có thể thay thế những cuộc trò chuyện chân thành giữa cha mẹ và con cái; không một cơ chế giám sát nào hiệu quả hơn sự đồng hành thường xuyên của gia đình đối với từng trẻ em.

Trong hệ sinh thái bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, gia đình luôn là chủ thể giữ vai trò nền tảng. Bởi lẽ, gia đình là nơi đầu tiên hình thành nhân cách cho trẻ em, là môi trường giáo dục gần gũi nhất, là nơi trẻ em dễ dàng tìm thấy sự che chở, chia sẻ và định hướng. Khi gia đình thực hiện tốt vai trò của mình, trẻ em sẽ được trang bị “sức đề kháng số” đủ mạnh để biết cách nhận diện nguy cơ, biết tự bảo vệ mình, biết sử dụng internet một cách tích cực, có trách nhiệm.

Từ nhận thức đó, để phát huy vai trò của gia đình nhằm bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng, trước hết, cần nâng cao nhận thức và kỹ năng số cho các bậc phụ huynh để mỗi phụ huynh thực sự hiểu môi trường số mà con em mình đang tham gia. Đồng thời, tích cực xây dựng văn hóa số trong mỗi gia đình, sao cho cha mẹ phải trở thành người bạn đồng hành, biết lắng nghe, chia sẻ và định hướng cho con em mình trong thế giới số thay vì chỉ cấm đoán hoặc áp đặt. Và chính người lớn cũng phải làm gương trong sử dụng công nghệ số, bởi trẻ em thường học từ hành động của ông bà, cha mẹ nhiều hơn từ những lời khuyên.

Công nghệ thay đổi từng ngày, các hình thức xâm hại trẻ em trên môi trường mạng, vì thế, cũng sẽ ngày càng tinh vi hơn. Song, không thuật toán nào có thể thay thế được sự yêu thương, không phần mềm nào có thể thay thế được sự quan tâm, không công nghệ nào có thể thay thế vai trò của ông bà, cha mẹ. Nếu trước đây gia đình là nơi bảo vệ trẻ em trước những hiểm nguy trong đời sống thực thì hôm nay gia đình phải trở thành “lá chắn số”, biết phối hợp với nhà trường và xã hội trong giáo dục kỹ năng số cho trẻ em; giúp các em biết bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện thông tin xấu độc, phòng tránh lừa đảo, ứng xử văn minh trên không gian mạng.

Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ là bảo vệ hạnh phúc của mỗi gia đình hôm nay mà còn là bảo vệ chất lượng nguồn nhân lực, bảo vệ tương lai dân tộc và sức mạnh cạnh tranh của đất nước ngày mai. Đã đến lúc mỗi gia đình Việt Nam phải chủ động hành động, phải coi việc đồng hành cùng con trên không gian mạng là một trách nhiệm công dân, một trách nhiệm xã hội và cũng là một sứ mệnh thiêng liêng đối với tương lai của đất nước trong kỷ nguyên số.

SONG GIA

Nguồn: https://baocantho.com.vn/khong-la-chan-nao-vung-chac-hon-gia-dinh-a205983.html