Phuoc Giang និងប្រាសាទចាម

នៅ​ឆ្ងាយ​ទៅ​ទិស​ខាងកើត ទន្លេ​នេះ​មាន​ដៃទន្លេ​ជា​ច្រើន​ទៀត ដែល​ដៃទន្លេ​នីមួយៗ​មាន​ឈ្មោះ​ខុសៗ​គ្នា​អាស្រ័យ​លើ​ផ្នែក ឬ​ដៃទន្លេ។ មាន​ប្រឡាយ និង​ទំនប់​ជាច្រើន​ដែល​បម្រើ​សម្រាប់​ស្រោចស្រព​វាលស្រែ​មានជីជាតិ។

នៅលើដងទន្លេភឿកយ៉ាង ទំនប់បាឌៀន ដែលមានប្រវែងជាង ១០០ ម៉ែត្រ ធ្លាប់ជាទំនប់ដ៏ល្បីល្បាញមួយ។ ក្នុងរដូវប្រាំង ទំនប់នេះត្រូវបានបិទដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ទឹកសម្រាប់ស្រោចស្រពវាលស្រែ ហើយក្នុងរដូវវស្សា វាត្រូវបានបើកដើម្បីបញ្ចេញទឹកជំនន់។ ឈ្មោះទំនប់នេះមានប្រភពមកពីឈ្មោះភូមិពីរគឺ បាឡា និង ឌៀនអាន។ ភូមិទាំងពីរនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការជីកប្រឡាយ និងសាងសង់ទំនប់ ដើម្បីនាំទឹកពីតំបន់ដីកណ្តាលទៅកាន់វាលទំនាប ដើម្បីស្រោចស្រពវាលស្រែដែលខ្វះខាតទឹកក្នុងរដូវប្រាំង។ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ទីសក្ការៈបូជាដែលឧទ្ទិសដល់បុព្វបុរសដែលបានផ្តួចផ្តើម និងចល័តកូនចៅរបស់ពួកគេឱ្យសាងសង់ទំនប់បាឌៀន នៅតែឈរ ថែរក្សា និងគោរពបូជាដោយការអុជធូបដោយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ទន្លេភឿកយ៉ាងមើលពីភូមិឡាហា

ពេលទៅដល់ទីក្រុងក្វាងង៉ាយ ទន្លេភឿកយ៉ាងត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា បាវយ៉ាង ដោយបន្តឆ្ពោះទៅទិសខាងកើតតាមរយៈឈ្មោះផ្សេងៗដូចជា ហៀនលឿង ហាំឡុង ភូថូ និងកូលូយ មុនពេលបញ្ចូលគ្នាជាមួយទន្លេវ៉េ ហើយហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រ។ នៅចុងទន្លេ ទន្លេភឿកយ៉ាងព័ទ្ធជុំវិញភូមិកូលូយ ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយផ្ទៃទឹកដ៏ធំល្វឹងល្វើយនៅម្ខាង និងសមុទ្រនៅម្ខាងទៀត ជាកន្លែងដែលរលកបោកបក់ជាប់ជានិច្ច បង្កើតបានជាភូមិកូលូយដ៏ស្រស់ស្អាត (កូលូយជាភូមិដាច់ស្រយាល) ដែលកវី និងអ្នកនិពន្ធជាច្រើនបានសរសើរនៅក្នុងកំណាព្យរបស់ពួកគេ។

សព្វថ្ងៃនេះ ទន្លេភឿកយ៉ាងនៅតែដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកពីព្រែកថាច់ញ៉ាំ ដើម្បីស្រោចស្រពដី កសិកម្ម រាប់រយហិកតានៅក្នុងឃុំងៀទ្រុង ឃុំងៀធឿង ជាដើម (ស្រុកទូងៀ) ព្រមទាំងរួមចំណែកដល់ការកែលម្អបរិស្ថាន និងរក្សាខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធនៅក្នុងតំបន់ដែលកំពុងមានការអភិវឌ្ឍជាបណ្តើរៗនេះ។

ស្រះទឹក និងប្រាសាទចាម

ទន្លេភឿកយ៉ាង នៅពេលហូរទៅភាគខាងត្បូងនៃភ្នំប៊ុត ត្រូវបានគេហៅថា ប៊ូយ៉ាង ពីព្រោះធ្លាប់មានស្រះធម្មជាតិដ៏ធំមួយនៅជាប់នឹងវាលស្រែដែលជាប់នឹងភ្នំដាវ៉យ។ ភ្នំដាវ៉យត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនោះ ពីព្រោះមានផ្ទាំងថ្មដែលស្រដៀងនឹងដំរីរាយប៉ាយពាសពេញជម្រាលភ្នំ និងសូម្បីតែនៅទីនេះទីនោះក្នុងវាលស្រែ និងភូមិនានា។

មានបទចម្រៀងប្រជាប្រិយមួយបទដែលខ្ចីឈ្មោះទីកន្លែងនានាជុំវិញទន្លេបាវយ៉ាងយ៉ាងយ៉ាងយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ ដើម្បីបង្ហាញពីអារម្មណ៍របស់នារីម្នាក់ដែលមានសង្សារនៅភូមិវ៉ាន់តឿង ដែលនៅជាប់នឹងទន្លេត្រាឃុក៖

ខ្ញុំបានឈរនៅលើភ្នំថ្មដំរី ហើយសម្លឹងមើលទៅទិសខាងលិចនៃទីក្រុងវៀងចន្ទន៍។

គាត់ជាកូនប្រុសច្បង ហើយខ្ញុំជាបងស្រីច្បង។

គាត់ចង់ឲ្យខ្ញុំទៅរៀបការជាមួយគ្រួសារគាត់។

ហេតុអ្វីបានជាបោះបង់ចោលប្អូនៗរបស់អ្នកដែលកំពុងរងទុក្ខវេទនាយ៉ាងខ្លាំង!

ឥដ្ឋចាម​ត្រូវ​បាន​គេ​រាយប៉ាយ​នៅ​ជើង​ភ្នំ​ថ្ម​ដំរី នៅ​ច្រាំង​ខាងស្តាំ​នៃ​ទន្លេ​ភឿកយ៉ាង។

រូបចម្លាក់ដីឥដ្ឋត្រូវបានគេរកឃើញនៅភ្នំប៊ុត នៅច្រាំងខាងឆ្វេងនៃទន្លេភឿកយ៉ាង។

តំបន់ភឿកយ៉ាង - បៅយ៉ាង ដែលបច្ចុប្បន្នជាផ្នែកមួយនៃទីរួមខេត្តឡាហា ស្រុកទឹងង៉ា មានទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាតជាមួយនឹងវាលស្រែខៀវស្រងាត់ ហើយត្រូវបានលើកឡើងនៅក្នុងរឿងរ៉ាវជាច្រើនដែលទាក់ទងនឹងចំណុចទេសភាព នៃសមរភូមិថ្មឡាហា និង ធៀនប៊ុតភឿវ៉ាន់ (ពពកគូរប៊ិចសួគ៌)។ ធម្មជាតិបានផ្លាស់ប្តូរ ហើយទេសភាពដ៏ស្រស់ស្អាតកាលពីអតីតកាលបានផ្លាស់ប្តូរបន្តិចម្តងៗតាមពេលវេលា ប៉ុន្តែទន្លេ និងដីជុំវិញនៅតែមានអាថ៌កំបាំងជាច្រើននៃអតីតកាល។

នៅក្នុងស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យរបស់គាត់ ដែលមានចំណងជើងថា *Inventaire Descriptif des Monuments Cams de L'Annam* (ការស្ទង់មតិស្ថិតិនៃវិមានចាមនៅវៀតណាមកណ្តាល) នៅពេលស្ទង់មើលទីតាំង Chánh Lộ អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិបារាំង H. Parmentier បានលើកឡើងពីការឃើញឥដ្ឋចាមនៅលើកំពូលភ្នំ Núi Bút (ភ្នំ But)។ ប៉មចាមនៅលើកំពូលភ្នំ Núi Bút ត្រូវបានជីកកកាយនៅឆ្នាំ ២០១៧ ដោយបានរកឃើញវត្ថុបុរាណដ៏មានតម្លៃជាច្រើន និងទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីអ្នកស្រាវជ្រាវ និងសាធារណជន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ តាមពិតទៅ មិនត្រឹមតែនៅលើកំពូលភ្នំ Núi Bút ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរាយប៉ាយពាសពេញតំបន់ភាគខាងត្បូងនៃអាងទន្លេ Phước Giang (Bàu Giang) ក៏មានឥដ្ឋចាម និងដាននៃប្រាសាទបុរាណជាច្រើនដែលសាងសង់ដោយជនជាតិចាមផងដែរ។

នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ ២០១៧ ខ្ញុំបានដើរតាមក្រុមស្រាវជ្រាវមួយក្រុម រួមមានសាស្ត្រាចារ្យរង ង៉ូ វ៉ាន់ ដួន (អ្នកជំនាញសិល្បៈចាម) លោកវេជ្ជបណ្ឌិត វូ ក្វឹក ហៀន (អ្នកជីកយករ៉ែនៃប៉មនុយប៊ុត ដែលឥឡូវបានទទួលមរណភាព) និងលោកវេជ្ជបណ្ឌិត ង្វៀន ដាំង វូ (អតីតប្រធានមន្ទីរវប្បធម៌ កីឡា និងទេសចរណ៍ខេត្ត ក្វាងង៉ាយ ) ទៅកាន់តំបន់ភ្នំដាវ៉យ។ ខ្ញុំបានឃើញផ្ទាល់ភ្នែកនូវឥដ្ឋចាមជាច្រើនរាយប៉ាយនៅទីនេះទីនោះ ដែលខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ឡើងវិញដោយអ្នកស្រុកក្នុងតំបន់ ដើម្បីសាងសង់គ្រឹះផ្ទះ ជង្រុកគោ និងជញ្ជាំងការពារជុំវិញសួនច្បាររបស់ពួកគេ ដើម្បីការពារការរអិលបាក់ដី។ មនុស្សចាស់ៗបានរៀបរាប់ថា កាលពីអតីតកាល នៅពេលជីកគ្រឹះផ្ទះ ឬអណ្តូង អ្នកស្រុកបានរកឃើញរូបសំណាកថ្ម អាសនៈ និងសូម្បីតែសំណុំលិងហ្គា-យ៉ូនីជាច្រើន ប៉ុន្តែទាំងនេះបានបាត់បង់ដោយសារហេតុផលផ្សេងៗ។

ដីទំនាបនៅជើងភ្នំធៀនប៊ុតអនុញ្ញាតឱ្យយើងស្មានថាកាលពីសតវត្សមុនមានស្រះទឹកមួយ (ឥឡូវជាផ្នែកមួយនៃទន្លេបាវយ៉ាង) ហ៊ុំព័ទ្ធជើងភ្នំខាងកើត ដែលគ្របដណ្តប់តំបន់ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាវាលង៉ុកអាន។ ក្នុងចំណោមផ្ទៃមេឃ និងទឹកដ៏ធំទូលាយ ភ្នំធៀនប៊ុតលេចធ្លោ ភ្លឺចែងចាំងដូចភ្នំព្រះសុមេរុដ៏ល្បីល្បាញក្នុងវប្បធម៌ចាម។

តើអាចមានទំនាក់ទំនងរវាងប៉ម Chánh Lộ (ជីកកកាយដោយអ្នកបុរាណវិទូបារាំងក្នុងឆ្នាំ 1904) ប៉ម Núi Bút (ជីកកកាយដោយសារមន្ទីរទូទៅ Quảng Ngãi ក្នុងឆ្នាំ 2017) និងសំណល់ស្ថាបត្យកម្មចាមនៅលើច្រាំងខាងត្បូងនៃទន្លេ Phước Giang - Bàu Giang ដូចដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ នៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទចាមរួមមួយនៅភាគខាងត្បូងនៃខេត្ត Amaravati ដែរឬទេ?

ពិភពលោកនេះធំធេងណាស់ និងគ្មានព្រំដែន។ មានសំណួរជាច្រើនបន្លឺឡើងពីអតីតកាល ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនដឹងថាពេលណាខ្ញុំនឹងរកឃើញចម្លើយនោះទេ។ ដូច្នេះសូមឈប់សម្រាកមួយភ្លែតនៅភ្នំធៀនប៊ុត សម្លឹងមើលកំពូលភ្នំដែលមានអ័ព្ទ ហើយចែករំលែកអារម្មណ៍របស់ក្មេងស្រីមកពីខេត្តក្វាងង៉ាយនៅក្នុងបទចម្រៀងប្រជាប្រិយទាំងនេះ ដែលពោរពេញដោយអត្ថន័យ និងអារម្មណ៍៖

សម្លឹងមើលទៅ Thien But ផ្ទះសំណាក់ Dang

ភ្នំទាំងនោះមានថ្មច្រើនដូចបេះដូងខ្ញុំឈឺចាប់សម្រាប់គាត់។ (នឹងបន្ត)

ប្រភព៖ https://thanhnien.vn/ke-chuyen-dong-song-xu-quang-phuoc-giang-and-nhung-phe-tich-cham-185241117205611039.htm