Làm sao để dùng AI mà không lệ thuộc?

"Trưa nay ăn gì cho không tăng cân?", "Nhắn tin chúc mừng sinh nhật sao cho hay?", "Có nên nhảy việc không?"… là những câu hỏi người trẻ thường xuyên "gửi gắm" cho các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT, Google Gemini… Mọi vấn đề trong cuộc sống đều được "ủy quyền" cho AI như vậy liệu có đáng lo?

"Cái gì cũng hỏi AI"

Đặng Thị Thùy Linh (26 tuổi, ngụ P.Đức Nhuận, TP.HCM) kể: "Trước đây tôi hay hỏi bạn bè, giờ cái gì cũng hỏi AI. Từ viết email xin nghỉ phép, chọn quà sinh nhật, đến cả việc nên ăn gì để giảm cân. AI trả lời nhanh, chi tiết".

Nhiều người trẻ có thói quen "hễ thắc mắc là hỏi AI"

ẢNH: THANH NAM

Không riêng Linh, nhiều người trẻ đã và đang xem AI như một "người bạn" luôn sẵn sàng hỗ trợ. Nguyễn Thế Hoan (27 tuổi, ngụ P.Vườn Lài, TP.HCM) cho biết chỉ cần vài dòng nhập liệu, AI có thể đưa ra hàng loạt gợi ý: lịch tập gym, thực đơn ăn kiêng, kịch bản tỏ tình, kế hoạch tài chính cá nhân, lời khuyên về tâm lý.

AI trả lời trôi chảy, logic, dễ khiến người dùng nghĩ rằng đó là "chân lý". Nhưng thực tế, AI không có trải nghiệm sống, không chịu trách nhiệm cho quyết định của bất kỳ người trẻ nào. Và hơn hết, thay vì hỏi bạn bè, gia đình, nhiều người trẻ chọn hỏi AI, điều này có thể khiến các mối quan hệ dần trở nên lỏng lẻo.

Anh Trần Hưng Nguyên, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành khoa học dữ liệu, Trường ĐH Northeastern (Mỹ)

Có thể bạn quan tâm

Chính thức quy định gắn nhãn nội dung báo chí do AI tạo hoặc chỉnh sửaTừ ngày 1/7/2026, cơ quan báo chí phải gắn nhãn rõ ràng đối với văn bản, hình ảnh, âm thanh, video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa, đồng thời chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung.

TP.HCM đặt mục tiêu không còn hộ nghèo vào năm 2030TP.HCM sẽ ưu tiên đào tạo nghề, tạo việc làm, nâng cao thu nhập ổn định, hướng tới mục tiêu cơ bản không còn hộ nghèo vào năm 2030.

Nhờ AI chọn đại học: Chuyên gia cảnh báo rủi roCác công cụ AI đang trở thành “cố vấn tuyển sinh” phổ biến tại Trung Quốc, nhưng giới chuyên gia cho rằng chúng không thể thay thế sự cân nhắc của học sinh và phụ huynh trong những quyết định ảnh hưởng đến tương lai.

Nguyễn Thị Bích Trâm (27 tuổi, ngụ P.Vườn Lài, TP.HCM) cũng cho hay: "Hầu như cái gì thắc mắc tôi cũng hỏi AI. Tất tần tật mọi thứ trong cuộc sống". Trên mạng xã hội Threads, không khó để bắt gặp những chia sẻ như: "Tôi hỏi AI trước khi quyết định bất cứ điều gì", "Nếu không hỏi AI, cảm thấy thiếu thiếu"…

Thạc sĩ tâm lý Lê Vũ Hoàng Phương, Trung tâm tâm lý ứng dụng Healing Hub (P.Bình Tây, TP.HCM), cho rằng: "Người trẻ đang sống trong môi trường nhiều áp lực lựa chọn, từ nghề nghiệp, tài chính đến các mối quan hệ... AI xuất hiện như một "lối tắt", giúp họ giảm bớt sự bất định".

Thạc sĩ Phương chỉ ra một số nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này. Thứ nhất, sự tiện lợi tuyệt đối. AI phản hồi gần như ngay lập tức, không cần chờ đợi, không cần giải thích dài dòng. Trong nhịp sống nhanh, điều này cực kỳ hấp dẫn với người trẻ. Thứ hai, cảm giác an toàn tâm lý. Khác với việc hỏi người thật, có thể bị phán xét, AI tạo cảm giác "vô danh". Người dùng sẵn sàng hỏi cả những vấn đề riêng tư như chuyện tình cảm, cân nặng, thu nhập… Thứ ba, niềm tin vào công nghệ. Gen Z lớn lên cùng internet, nên dễ tin rằng công nghệ "biết tất cả". Khi AI trả lời mạch lạc, có dẫn chứng, niềm tin này càng được củng cố. Và thêm lý do là một bộ phận người trẻ thiếu kỹ năng tự quyết, họ "ngại suy nghĩ", hoặc sợ quyết định sai. Việc hỏi AI trở thành cách "giảm trách nhiệm". Và từ đó dẫn đến câu chuyện xem AI là trợ lý đắc lực trong đời sống.

Lợi bất cập hại

Anh Trần Hưng Nguyên (28 tuổi), nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành khoa học dữ liệu, Trường ĐH Northeastern (TP.Boston, tiểu bang Massachusetts, Mỹ), cho rằng nếu dựa dẫm và ủy quyền cho AI mọi thắc mắc trong cuộc sống thì cũng "lợi bất cập hại".

Thạc sĩ tâm lý Lê Vũ Hoàng Phương đưa ra lời khuyên: "Cần giữ kết nối với con người thật. AI không thể thay thế bạn bè, gia đình hay chuyên gia tâm lý. Những cuộc trò chuyện thật vẫn rất cần thiết. Không cần hỏi AI cho mọi việc nhỏ nhặt. Hãy tự đưa ra những quyết định đơn giản trong đời sống hằng ngày. Luôn trau dồi phát triển kỹ năng cá nhân như: kỹ năng ra quyết định, quản lý cảm xúc, giao tiếp… vì đó là những thứ AI không thể thay thế hoàn toàn. Trong kỷ nguyên công nghệ, việc AI len lỏi vào mọi ngóc ngách đời sống là điều khó tránh. Nhưng điều quan trọng phải hiểu là AI không thể sống thay".

Anh Nguyên phân tích: "Thông tin AI đưa ra không phải lúc nào cũng chính xác. AI có thể đưa ra câu trả lời sai, lỗi thời hoặc không phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Nếu tin tuyệt đối, người dùng có thể gặp rủi ro, đặc biệt trong các vấn đề như sức khỏe, tài chính. Vấn đề tiếp theo là dễ khiến người trẻ ảo tưởng về "cố vấn hoàn hảo". AI trả lời trôi chảy, logic, dễ khiến người dùng nghĩ rằng đó là "chân lý". Nhưng thực tế, AI không có trải nghiệm sống, không chịu trách nhiệm cho quyết định của bất kỳ người trẻ nào. Và hơn hết, thay vì hỏi bạn bè, gia đình, nhiều người trẻ chọn hỏi AI, điều này có thể khiến các mối quan hệ dần trở nên lỏng lẻo".

Anh Trần Hưng Nguyên nói thêm: "Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở cách con người sử dụng. Việc người trẻ tìm đến AI là điều tất yếu trong thời đại số. Điều đáng lo là khi họ trao toàn bộ quyền quyết định cho AI, thay vì xem đó là công cụ tham khảo. Nói cách khác, AI không nguy hiểm, sự phụ thuộc cực đoan mới là điều đáng lo".

Canada - Việt Nam: Đừng bỏ lỡ

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tiếp Đại sứ Canada tại Việt NamChiều 16/6, tại Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết đã tiếp Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel

Việt Nam - Canada muốn mở rộng hợp tác báo chí, chống tin giảChiều 16/6, tại Hà Nội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết làm việc với ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam.

Việt Nam - Canada thúc đẩy hợp tác về cải cách hệ thống tư phápChiều 11/6, tại Trụ sở Trung ương Đảng, ông Trần Sỹ Thanh, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương, đã tiếp Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel.

Vậy thì làm sao để dùng AI mà không "lệ thuộc"? Anh Nguyên khuyến nghị nên tận dụng AI một cách thông minh.

"Hãy xem AI là trợ lý, không phải người quyết định. AI có thể đưa ra gợi ý, nhưng quyết định cuối cùng phải do bản thân. Hãy luôn đặt câu hỏi: "Điều này có phù hợp với mình không?". Và biết cách kiểm chứng thông tin, chứ đừng tin tuyệt đối vào câu trả lời của AI, đặc biệt với các vấn đề quan trọng. Hãy đối chiếu với nguồn đáng tin cậy hoặc hỏi ý kiến chuyên gia. Đồng thời, thường xuyên rèn luyện tư duy phản biện. Thay vì hỏi "nên làm gì", hãy thử hỏi "vì sao nên làm vậy". Điều này giúp bạn hiểu bản chất vấn đề", anh Nguyên chia sẻ. 

Nguồn: https://thanhnien.vn/lam-sao-de-dung-ai-ma-khong-le-thuoc-185260626193502658.htm