Lò đốt rác không xử lý triệt để hóa chất PFAS

Các chuyên gia Mỹ cảnh báo lò đốt rác không tiêu hủy hoàn toàn PFAS, làm gia tăng nguy cơ phát tán 'hóa chất vĩnh cửu' ra không khí và môi trường xung quanh.

Ngành công nghiệp xử lý chất thải thời gian gần đây ngày càng quảng bá công nghệ đốt rác như một giải pháp xử lý PFAS, loại hóa chất rất khó phân hủy trong môi trường. Một báo cáo mới của Hiệp hội Thu hồi Tài nguyên Minnesota (MRRA) cho rằng các lò đốt rác tại bang Minnesota có thể giảm tới 99,6% lượng phát thải PFAS. Nhiều đơn vị vận hành lò đốt khác cũng đưa ra những tuyên bố tương tự.

Tuy nhiên, kết luận này đang vấp phải sự phản đối từ giới chuyên gia. Báo cáo được công bố trong bối cảnh nhiều thành phố như Miami, Philadelphia và Baltimore đang đối mặt với các chiến dịch kêu gọi đóng cửa lò đốt rác, đồng thời Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cũng bị kiện vì ban hành tiêu chuẩn khí thải mới chưa đủ nghiêm ngặt và chưa đề cập đến PFAS.

Theo phân tích của Liên minh Zero Burn cùng đánh giá của các chuyên gia độc lập về công nghệ đốt rác, báo cáo của MRRA dựa trên nhiều giả định thiếu cơ sở, dữ liệu chưa đầy đủ và phương pháp kiểm tra chưa phù hợp.

Các lò đốt rác hiện nay chưa thể chứng minh khả năng tiêu hủy hoàn toàn hóa chất PFAS. Ảnh: Amager Resource Center.

Các tổ chức môi trường cho rằng thay vì loại bỏ PFAS, các lò đốt có thể đang phát tán loại hóa chất này cùng nhiều chất ô nhiễm nguy hại khác vào môi trường sống của người dân xung quanh.

"Những báo cáo như vậy khiến công chúng tin rằng đốt rác là an toàn", ông Nazir Khan, Giám đốc điều hành tổ chức Minnesota Environmental Justice Table, nhận định. "Rác thải cuối cùng trở thành gánh nặng mà những cộng đồng nghèo và dễ bị tổn thương phải gánh chịu ngay trong cơ thể của họ".

Về phía MRRA, tổ chức này thừa nhận một số điểm trong phân tích của Zero Burn là hợp lý nhưng khẳng định chưa có cơ sở để kết luận lượng phát thải PFAS từ các lò đốt ở Minnesota gây mất an toàn.

PFAS là nhóm gồm ít nhất 16.000 hợp chất hóa học thường được sử dụng để tạo khả năng chống nước, chống dầu mỡ và chống bám bẩn cho nhiều loại sản phẩm tiêu dùng. Nhiều nghiên cứu đã liên hệ PFAS với nguy cơ ung thư, dị tật bẩm sinh, suy giảm miễn dịch, cholesterol cao, bệnh thận và nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác.

Do được sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế, PFAS tích tụ với nồng độ cao tại các bãi chôn lấp rác. Khi chất thải được đưa vào lò đốt, các hợp chất này có thể phát tán vào khí quyển. Đặc tính chịu nhiệt cao khiến PFAS rất khó bị phá hủy hoàn toàn ở quy mô công nghiệp.

"Tôi chưa thấy bất kỳ lò đốt thương mại quy mô lớn nào thực sự giải quyết được vấn đề này", ông Michael Youhana, luật sư của tổ chức Earthjustice, cho biết.

Các nghiên cứu gần đây cũng cho thấy phơi nhiễm PFAS qua không khí có thể nguy hiểm hơn nhiều so với những gì từng được đánh giá trước đây, trong khi các cơ quan quản lý mới chỉ bắt đầu xây dựng các tiêu chuẩn sức khỏe liên quan.

Theo các nhà khoa học, việc lò đốt hoạt động ở nhiệt độ khoảng 850 độ C như trong báo cáo của MRRA có thể thúc đẩy quá trình phân hủy PFAS nhưng chưa đủ để phá hủy hoàn toàn các hợp chất này. Để xử lý triệt để, PFAS cần bị khoáng hóa hoàn toàn ở nhiệt độ cao hơn nhiều và phải có bằng chứng khoa học xác nhận quá trình đó.

Ngoài ra, quá trình đốt có thể biến PFAS thành các hợp chất nhỏ hơn nhưng vẫn độc hại. Trong khi đó, nghiên cứu của MRRA chỉ kiểm tra khoảng 50 loại PFAS, trong khi thế giới hiện ghi nhận ít nhất 16.000 hợp chất thuộc nhóm này và hàng trăm loại vẫn đang được sử dụng thương mại.

Liên minh Zero Burn cũng dẫn lại đánh giá của EPA năm 2024, trong đó cơ quan này thừa nhận chưa có đủ dữ liệu để xác định mức độ tin cậy của công nghệ đốt rác trong việc kiểm soát phát thải PFAS.

Theo nhóm vận động môi trường, báo cáo của MRRA còn tồn tại khoảng trống lớn trong đánh giá độc tính do thiếu thông tin sức khỏe đối với nhiều hợp chất PFAS được phát hiện trong khí thải.

Bên cạnh đó, việc đánh giá riêng lẻ từng hợp chất cũng chưa phản ánh đầy đủ rủi ro thực tế, bởi người dân thường tiếp xúc đồng thời với nhiều loại PFAS cùng các chất ô nhiễm khác phát sinh từ hoạt động đốt rác.

Dù còn nhiều tranh cãi về mức độ nguy hiểm cụ thể, các tổ chức môi trường cho rằng cư dân sống gần các cơ sở đốt rác vẫn đang phải đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm hóa chất độc hại. Trong khi đó, chính quyền bang Minnesota và các địa phương liên quan vẫn chưa cam kết giải quyết triệt để vấn đề hoặc đóng cửa các cơ sở này.

Ông Doug Gurian-Sherman, tác giả chính của báo cáo phân tích từ Zero Burn và cựu quan chức EPA, cho rằng đây là một ví dụ điển hình về bất công môi trường.

"Đây là một phần trong lịch sử lâu dài của những nỗ lực đánh lạc hướng dư luận và các nhà hoạch định chính sách. Trường hợp này cho thấy rất rõ vấn đề bất công môi trường", ông nói.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/lo-dot-rac-khong-xu-ly-triet-de-hoa-chat-pfas-d814385.html