Lừa đảo trực tuyến ở Đông Nam Á biến tướng tinh vi

Khi Abdul rời Uganda với giấc mơ trở thành giáo viên tiếng Anh tại Bangkok, anh không thể ngờ rằng hành trình đổi đời lại đưa mình vào một khu tổ hợp lừa đảo xuyên quốc gia ở Campuchia.

Gia đình anh đã bán mảnh đất ít ỏi đang sở hữu để đổi lấy cơ hội ở Đông Nam Á. Nhưng sau khi công việc giảng dạy không thành hiện thực, Abdul nhận lời làm một công việc nhập liệu được quảng cáo trên mạng. Từ đó, anh bị đưa qua nhiều địa điểm khác nhau ở Thái Lan, bí mật sang Lào trong đêm rồi vượt biên vào Campuchia trước khi bị nhốt trong một khu tổ hợp lừa đảo gần Vịnh Thái Lan.

"Họ nói thẳng với tôi rằng đây là một công ty lừa đảo và nhiệm vụ của tôi là đi lừa người khác", Abdul kể.

Câu chuyện của Abdul phản ánh thực trạng đằng sau ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến đang làm chao đảo Đông Nam Á. Dù Campuchia đang triển khai chiến dịch trấn áp quy mô lớn nhất từ trước đến nay, các chuyên gia cho rằng mạng lưới tội phạm đứng sau ngành công nghiệp này vẫn còn ăn sâu bén rễ và đang nhanh chóng thích nghi để tồn tại.

Hàng rào dây thép gai bao quanh bên ngoài một tòa nhà chung cư đã được sơ tán sau chiến dịch trấn áp lừa đảo của Campuchia tại Bavet vào tháng 5.

Nạn nhân bị mắc kẹt

Sau một tháng làm việc trong khu tổ hợp, Abdul được giải thoát khi cảnh sát đột kích cơ sở này. Tuy nhiên, tự do không đồng nghĩa với an toàn.

Không có tiền, không giấy tờ hợp lệ và không có khả năng mua vé máy bay về nước, anh trở thành một trong hàng nghìn người nước ngoài mắc kẹt tại Campuchia.

"Từ ngày đó, cuộc sống giống như một cơn ác mộng. Tôi ngủ ngoài đường, không có thức ăn, không biết đi đâu và luôn sống trong lo sợ", Abdul nói.

Những trường hợp như Abdul hiện xuất hiện ngày càng nhiều tại Phnom Penh. Trên các tuyến phố gần khu ngoại giao, không khó để bắt gặp những nhóm người nước ngoài chờ được hỗ trợ hồi hương sau khi rời khỏi các cơ sở lừa đảo hoặc cờ bạc trực tuyến.

Đầu tháng 5, hàng chục công dân Indonesia đã phải dựng lều bên ngoài đại sứ quán nước mình để chờ hoàn tất thủ tục trở về quê hương. Nhiều người cho biết họ từng bị dụ dỗ bằng những lời hứa việc làm hấp dẫn nhưng sau đó bị ép tham gia các hoạt động lừa đảo.

Theo ước tính của chính phủ Campuchia, khoảng 300.000 người nước ngoài đã rời khỏi nước này trong những tháng gần đây khi các cuộc truy quét được đẩy mạnh. Tuy nhiên, nhiều người không đủ khả năng tài chính hoặc không có giấy tờ hợp lệ để rời đi, khiến họ rơi vào cảnh bơ vơ.

Bên trong một khu phức hợp tòa nhà lớn đã được sơ tán sau chiến dịch trấn áp lừa đảo của Campuchia tại Chrey Thum, bao gồm sân bóng rổ, nhà hàng và camera giám sát.

Bà Erin West, Giám đốc điều hành tổ chức chống lừa đảo toàn cầu Operation Shamrock, cho rằng Phnom Penh đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm.

"Khi những lao động này được giải thoát, họ không còn tài sản, không còn giấy tờ tùy thân và cũng không có cách nào để trở về nhà", bà nói.

Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, ngành công nghiệp lừa đảo trực tuyến tại Campuchia có thể tạo ra từ 12,5-19 tỷ USD mỗi năm. Dù rất khó xác minh chính xác do phần lớn dòng tiền được luân chuyển qua tiền mã hóa, hệ thống ngân hàng ngầm và các cấu trúc tài chính ở nước ngoài, quy mô của ngành công nghiệp này được đánh giá là khổng lồ.

Các hình thức lừa đảo phổ biến bao gồm lừa tình cảm, đầu tư tài chính, tiền mã hóa, cờ bạc trực tuyến và các chiêu trò giả mạo trên mạng xã hội.

Những người bị tuyển dụng sẽ được đào tạo bài bản với kịch bản tiếp cận nạn nhân, danh tính giả và danh sách mục tiêu cụ thể. Sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần xây dựng lòng tin, họ sẽ dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền vào các nền tảng đầu tư hoặc cờ bạc giả mạo.

Ông Jason Tower, chuyên gia cấp cao của Tổ chức Sáng kiến Toàn cầu chống Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (GI-TOC), cho rằng trong vòng 5 năm qua, các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, đã biến Đông Nam Á thành trung tâm lừa đảo trực tuyến lớn nhất thế giới.

"Khu vực này hiện là nơi duy nhất trên thế giới tồn tại những thành phố lừa đảo với quy mô hàng chục nghìn người và những khu tổ hợp công nghiệp chuyên thực hiện các hoạt động gian lận trực tuyến", ông nhận định.

Theo Báo cáo Toàn cầu về Lừa đảo năm 2025 của Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu (GASA), người tiêu dùng tại 42 quốc gia đã thiệt hại khoảng 442 tỷ USD vì các vụ lừa đảo trong một năm qua.

Tội phạm thay đổi chiến thuật

Trước áp lực ngày càng gia tăng từ cộng đồng quốc tế, đặc biệt là Trung Quốc, Hàn Quốc và Mỹ, Campuchia đã thay đổi cách tiếp cận.

Tháng 4 vừa qua, nước này thông qua đạo luật chống lừa đảo đầu tiên, hình sự hóa các hành vi lừa đảo công nghệ cao cũng như việc tuyển dụng và hỗ trợ hoạt động cho các trung tâm lừa đảo. Trong những trường hợp nghiêm trọng nhất, mức án có thể lên tới tù chung thân.

Ông Chhay Sinarith, Bộ trưởng cấp cao và Chủ tịch Ủy ban Chống lừa đảo trực tuyến của Campuchia, khẳng định nước này sẽ không cho phép lãnh thổ của mình trở thành nơi trú ẩn của các tổ chức lừa đảo.

Theo ông, kể từ tháng 7 năm ngoái, khoảng 300 địa điểm đã bị đưa vào diện truy quét, trong đó có hàng chục casino. Khoảng 1.500 người, bao gồm cả những đối tượng cầm đầu và đồng phạm, đang bị giam giữ.

Các sĩ quan thực hiện các chiến dịch truy quét chống lừa đảo ở nhiều thành phố tại Campuchia vào tháng 5.

Để chứng minh quyết tâm của mình, chính quyền Campuchia đã cho phép CNA theo chân các đơn vị cảnh sát mạng tham gia một cuộc đột kích tại khu dân cư ở ngoại ô Phnom Penh.

Các lực lượng vũ trang tiến hành kiểm tra từng căn nhà, thẩm vấn người nước ngoài và tìm kiếm dấu hiệu hoạt động bất hợp pháp. Dù cuộc đột kích không phát hiện ổ lừa đảo nào, giới chuyên gia cho rằng chính những khu dân cư bình thường như vậy đang trở thành nơi trú ẩn mới của các băng nhóm tội phạm.

Nếu trước đây hoạt động lừa đảo tập trung trong các khu tổ hợp quy mô lớn được bảo vệ nghiêm ngặt, thì hiện nay các tổ chức tội phạm đang phân tán thành những nhóm nhỏ hơn.

Các căn hộ chung cư, nhà phố, tiệm kinh doanh và văn phòng cho thuê tại Phnom Penh ngày càng được sử dụng làm địa điểm hoạt động.

Dọc bờ sông Tonle Bassac, nhiều nhóm thanh niên Nam Á đến từ Ấn Độ, Pakistan hay Bangladesh vẫn tụ tập trong những khu vực được cho là có liên hệ với ngành công nghiệp lừa đảo.

Những biển hiệu ngân hàng, nhà hàng mở cửa 24 giờ và các cửa hàng bán vật dụng sinh hoạt bình thường che giấu phía sau một thế giới ngầm đang vận hành.

Ông Ou Virak, Chủ tịch tổ chức nghiên cứu độc lập Future Forum, nhận định việc truy quét trong giai đoạn tới sẽ khó khăn hơn nhiều.

"Họ có thể phân tán, hoạt động kín đáo hơn, quy mô nhỏ hơn và phi tập trung hơn. Loại bỏ phần lớn mạng lưới là một chuyện, nhưng xóa bỏ hoàn toàn phần còn lại sẽ khó hơn rất nhiều", ông nói.

Ông Nathan Southern, Giám đốc điều hành tổ chức điều tra Eyewitness Project, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là không ai biết chính xác các hoạt động này đang diễn ra ở đâu.

"Nếu trong mỗi tòa chung cư, mỗi nhà hàng hay mỗi cửa hàng đều có vài căn hộ được dùng làm trung tâm lừa đảo, chúng ta sẽ rất khó xác định quy mô thực sự của vấn đề", ông nhận định.

Hình ảnh đồ nội thất văn phòng được xếp chồng lên nhau trong một khu chung cư thuộc sở hữu của Tập đoàn Huione tại Phnom Penh, tháng 5.

Trong những năm gần đây, Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với một số doanh nhân và chính trị gia Campuchia bị cáo buộc liên quan đến các trung tâm lừa đảo.

Một trong những trường hợp nổi bật là tập đoàn Prince Group. Giữa tháng 5, giới chức Campuchia đã bắt giữ hơn 100 người trong một tòa nhà tại Phnom Penh có liên hệ với tập đoàn này với cáo buộc tham gia các hoạt động lừa đảo đầu tư trực tuyến.

Một doanh nghiệp khác là Huione Group cũng bị Mỹ cáo buộc đóng vai trò trung tâm rửa tiền cho các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia thông qua các dịch vụ thanh toán và tiền mã hóa.