Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới, việc khai thác hiệu quả tiềm năng làng nghề không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế bền vững mà còn góp phần bảo tồn, lan tỏa bản sắc văn hóa Thủ đô nghìn năm văn hiến.
“Kho báu” làng nghề
Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, làng nghề dệt lụa Vạn Phúc (phường Hà Đông) nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Dọc tuyến phố lụa, các cửa hàng tấp nập khách ra vào, người chọn mua lụa, người thử áo dài, khăn tơ tằm chuẩn bị cho dịp Tết cổ truyền. Không khí xuân hiện hữu trong từng sắc lụa óng ả, mềm mại. Chị Lê Thị Minh Phương (phường Thanh Xuân) chia sẻ, năm nào gia đình chị cũng ghé Vạn Phúc vài lần, đặc biệt là dịp giáp Tết. “Lụa ở đây vừa đẹp, vừa có nhiều mẫu áo dài may sẵn, giá cả phù hợp với nhiều phân khúc. Mua sắm ở làng nghề còn cho mình cảm giác được chạm vào không khí Tết rất riêng” - chị Phương nói.
Không chỉ là điểm mua sắm, Vạn Phúc còn là không gian văn hóa hấp dẫn giới trẻ. Những ngày này, khu vực cổng làng, cầu Cong, đình, chùa Vạn Phúc hay dọc tuyến phố lụa... đều có rất đông người dân, chủ yếu là người trẻ đến chụp ảnh. Những chàng trai, cô gái trong trang phục áo dài truyền thống, tạo dáng trong nền khung cảnh cổ kính của làng lụa vừa là điểm vui chơi, vừa quảng bá, lan tỏa nét đẹp làng nghề. Theo bà Trần Thị Ngọc Lan, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, đây là làng nghề dệt lụa có lịch sử hơn 1.000 năm. Hiện nay, người dân Vạn Phúc vẫn duy trì dệt khoảng 70 loại the, lụa, gấm, lĩnh với nhiều hoa văn truyền thống như long phượng, mây bay, tứ quý..., trong đó lụa vân là loại có hoa nổi bóng mịn, được xem là tinh hoa của nghề dệt lụa cổ truyền. Không chỉ bảo tồn nghề, Vạn Phúc còn chủ động kết nối với các tour du lịch, đưa khách tham quan không gian làng nghề, di tích lịch sử, trải nghiệm quy trình dệt lụa và mua sắm sản phẩm. Chính sự kết hợp hài hòa giữa sản xuất, văn hóa, du lịch... giúp làng lụa Vạn Phúc từng bước chuyển mình, trở thành điểm sáng trong phát triển công nghiệp văn hóa của Thủ đô...
Hà Nội, vùng đất nghìn năm văn hiến không chỉ được biết đến bởi hệ thống di tích lịch sử đồ sộ, lễ hội truyền thống phong phú hay nền ẩm thực tinh tế, mà còn được coi là “thủ phủ” làng nghề của cả nước. Trải qua hàng trăm năm hình thành và phát triển, các làng nghề Thủ đô đã hun đúc nên những giá trị văn hóa độc đáo, kết tinh trong từng sản phẩm thủ công tinh xảo, mang đậm dấu ấn lịch sử, mỹ thuật và đời sống tinh thần của người Tràng An. Trong bối cảnh Hà Nội đang triển khai Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, coi đây là một trong những trụ cột quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế Thủ đô, các làng nghề truyền thống đang được xem như một “mỏ vàng” giàu tiềm năng, đòi hỏi cách tiếp cận khai thác bài bản, sáng tạo và bền vững.
Theo các chuyên gia, các làng nghề Hà Nội hội tụ đầy đủ những yếu tố cấu thành sản phẩm công nghiệp văn hóa, từ câu chuyện lịch sử lâu đời, không gian văn hóa đặc trưng, kỹ năng thủ công tinh xảo đến các sản phẩm giàu giá trị thẩm mỹ và khả năng gắn kết chặt chẽ với du lịch. Gốm sứ Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, sơn mài Hạ Thái, mây tre đan Phú Vinh hay khảm trai Chuyên Mỹ... mỗi làng nghề không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn lưu giữ tinh hoa kỹ nghệ, mỹ thuật và bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội. Khi được đầu tư và định hướng đúng hướng, những giá trị ấy có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch sáng tạo và kinh tế trải nghiệm.
Thêm động lực tăng trưởng cho Hà Nội
Khai thác giá trị của làng nghề trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong phát triển công nghiệp văn hóa là hướng đi hiệu quả. Nhận thức rõ điều này, Hà Nội đang từng bước quy hoạch, xây dựng các tuyến du lịch làng nghề gắn với di tích, danh thắng và không gian sinh thái. Mô hình “mỗi làng nghề, một điểm đến văn hóa” được kỳ vọng sẽ tạo nên chuỗi sản phẩm du lịch đặc trưng, giàu bản sắc. Hiện trên địa bàn thành phố đã có nhiều tour du lịch trải nghiệm nửa ngày, một ngày tại các làng nghề như Bát Tràng, Vạn Phúc, Đường Lâm, Phú Vinh... thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế. Du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm làm sản phẩm, gặp gỡ nghệ nhân, thưởng thức ẩm thực địa phương. Đây chính là hình thức tiêu dùng văn hóa có giá trị gia tăng cao, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách.
Một yếu tố quan trọng là phát triển công nghiệp văn hóa từ làng nghề không thể thiếu vai trò kiến tạo của Nhà nước. Để du lịch làng nghề phát triển bền vững, việc giải quyết đồng bộ các vấn đề về hạ tầng, môi trường, cảnh quan và chất lượng dịch vụ là yêu cầu cấp thiết. Bảo tồn kiến trúc truyền thống, gìn giữ không gian làng quê gắn với cải thiện vệ sinh môi trường chính là điều kiện tiên quyết để làng nghề trở thành điểm đến hấp dẫn lâu dài.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa, thời gian qua, Thành phố đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích bảo tồn và phát triển làng nghề gắn với kinh tế sáng tạo; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, tôn vinh nghệ nhân và hỗ trợ khởi nghiệp trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ. Thành phố cũng xác định rõ, phát triển làng nghề phải gắn với quy hoạch tổng thể, tránh tình trạng manh mún, tự phát. Việc xây dựng các trung tâm thiết kế - sáng tạo, trung tâm giới thiệu và tiêu thụ sản phẩm làng nghề tại khu vực nội đô và các điểm du lịch trọng điểm được xem là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm thủ công Hà Nội.
Song song, việc chuyển đổi số đang trở thành công cụ quan trọng giúp làng nghề tiếp cận thị trường toàn cầu. Nhiều cơ sở sản xuất tại làng nghề đã chủ động đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, kể câu chuyện làng nghề thông qua hình ảnh, video, mạng xã hội. Đây là hướng đi phù hợp xu thế tiêu dùng hiện đại, góp phần đưa công nghiệp văn hóa làng nghề vươn xa. Đặc biệt, cùng với 2 làng nghề gốm sứ Bát Tràng và lụa Vạn Phúc đã được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là thành viên chính thức của Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới, dự kiến trong tháng 2-2026, hai làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ và thủ công mỹ nghệ Sơn Đồng tiếp tục được công nhận. Qua đó, Hà Nội trở thành địa phương đầu tiên của cả nước có 4 làng nghề được vinh danh trên bản đồ thủ công mỹ nghệ toàn cầu.
Để thuận lợi cho phát triển, trong những ngày đầu năm 2026, UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt Quy hoạch chi tiết bảo tồn, phát triển làng nghề truyền thống kết hợp du lịch tại làng dệt lụa Vạn Phúc (tỉ lệ 1/500), trong đó xác định rõ khu vực bảo tồn, cải tạo, phát triển mới; gìn giữ cấu trúc không gian truyền thống, hệ thống đường làng, mặt nước, di tích lịch sử, không gian sản xuất thủ công... Đây là bước đi quan trọng, làm cơ sở để bảo tồn, khai thác tối đa giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc và đặc biệt là nghề truyền thống, tạo nền tảng cho sự phát triển điểm đến hấp dẫn tại Thủ đô.
Có thể khẳng định, việc khai thác tiềm năng làng nghề cho phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn góp phần bảo tồn di sản, giữ gìn bản sắc văn hóa Thủ đô. Khi nghề truyền thống mang lại thu nhập tốt, người trẻ có thêm động lực gắn bó, tiếp nối mạch nguồn sáng tạo của thế hệ trước. Với định hướng rõ ràng và sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, các ngành, làng nghề Hà Nội sẽ trở thành những “không gian sáng tạo sống”, đóng góp thiết thực vào mục tiêu: Thủ đô trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của cả nước.
Nguồn: https://hanoimoi.vn/moi-lang-nghe-mot-diem-den-van-hoa-733894.html
Bình luận (0)