Thư viện số dùng chung mở rộng không gian đọc sách

Thư viện số là chủ đề được đề cập nhiều nhất tại hội thảo ‘Chuyển đổi số ngành thư viện: Thách thức và cơ hội’ diễn ra sáng 30/5 tại TP.HCM.

Thư viện số được các diễn giả kiến nghị trong hội thảo khoa học “Chuyển đổi số ngành thư viện: Thách thức và cơ hội” (tổ chức tại trường Đại học Văn hóa TP.HCM) như một giải pháp hữu hiệu để thúc đẩy văn hóa đọc. Trong nhiều năm qua, ngành thư viện Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong số hóa tài nguyên, xây dựng thư viện điện tử và phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ bạn đọc. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy quá trình chuyển đổi số thư viện hiện nay vẫn đang tồn tại nhiều bất cập và điểm nghẽn lớn.

Hội thảo về chuyển đổi số thư viện diễn ra sáng 30/5 tại TP.HCM. Ảnh: S.B.

Nhiều thư viện đang hoạt động theo mô hình riêng lẻ, dữ liệu phân tán, thiếu cơ chế liên thông và chia sẻ dùng chung. Không ít đơn vị đầu tư hạ tầng độc lập nhưng khả năng khai thác tài nguyên còn hạn chế, dẫn đến tình trạng đầu tư trùng lặp, chi phí vận hành cao nhưng hiệu quả phục vụ chưa tương xứng.

Trong khi đó, nhu cầu tiếp cận tri thức của người dân, sinh viên, nhà nghiên cứu và cộng đồng đang thay đổi rất nhanh trong môi trường số. Người đọc không còn chỉ tiếp cận tri thức tại không gian vật lý mà có xu hướng dịch chuyển mạnh sang môi trường trực tuyến, đa nền tảng và liên thông dữ liệu.

Một trong những khó khăn lớn hiện nay là việc thiếu một hạ tầng dùng chung cho ngành thư viện. Tài nguyên số còn phân mảnh; dữ liệu chưa được chuẩn hóa; cơ chế phối hợp giữa thư viện, nhà xuất bản và chủ sở hữu quyền chưa rõ ràng; việc khai thác tài nguyên số còn gặp nhiều vướng mắc liên quan đến pháp lý, bản quyền và chi phí vận hành.

Nhiều chuyên gia cho rằng nếu không có những mô hình mang tính tích hợp và liên thông ở quy mô lớn, chuyển đổi số thư viện sẽ tiếp tục diễn ra rời rạc và khó tạo ra giá trị hệ thống. Cho nên, thư viện số chính là câu chuyện cần được quan tâm.

Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc số hóa tài liệu hay đưa sách lên môi trường mạng, mà là quá trình tổ chức lại cách thức tri thức được lưu trữ, quản trị, phân phối và tiếp cận trong môi trường số. Từ góc độ này, nhiều vấn đề đang đặt ra cho ngành thư viện, như liên thông dữ liệu thư viện, khai thác tài nguyên số hợp pháp, bản quyền số, mô hình phục vụ người dùng trong môi trường số và xây dựng hạ tầng tri thức số dùng chung.

Ông Nguyễn Anh Dũng, với tư cách nhà sáng lập và Chủ tịch Thư viện Số Việt Nam (ViLIB), khẳng định: “Điểm nghẽn lớn nhất của ngành thư viện hiện nay không phải thiếu tài nguyên, mà là tài nguyên đang bị phân tán và chưa có cơ chế liên thông hiệu quả. Nếu mỗi thư viện tự chuyển đổi số theo cách riêng, rất khó tạo ra sức mạnh hệ thống. Trong kỷ nguyên số, thư viện không thể chỉ là nơi lưu trữ tri thức. Thư viện cần trở thành một phần của hạ tầng tri thức quốc gia - nơi tri thức được kết nối, tổ chức và phục vụ cộng đồng trên quy mô lớn hơn. Vì vậy, thư viện số tạo không gian đọc sách rất hiệu quả”.

Ông Nguyễn Anh Dũng bày tỏ về triển vọng phát triển thư viện số dùng chung. Ảnh: S.B.

Mô hình thư viện số dùng chung hướng tới khả năng kết nối nhiều thư viện, hỗ trợ khai thác tài nguyên số hợp pháp, mở rộng tiếp cận tri thức, đồng thời tạo điều kiện để nhà xuất bản, tác giả và chủ sở hữu cùng tham gia vào hệ sinh thái tri thức số.

Không chỉ phát triển văn hóa học, thư viện số cũng góp phần xây dựng xã hội học tập trong kỷ nguyên số. Thư viện số trở thành nơi kết nối tài nguyên để người dân có thêm cơ hội tiếp cận tri thức thuận tiện hơn.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/thu-vien-so-dung-chung-mo-rong-khong-gian-doc-sach-d813946.html