"Tiếp lửa" phát triển văn học

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, nền văn học, nghệ thuật nước nhà vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng, đồng thời đang phải đối diện với không ít thách thức gay gắt. Không ít tác phẩm có giá trị nhưng chưa được nhận diện, đánh giá đúng mức; trong khi đó, một số hiện tượng lệch chuẩn lại dễ gây ồn ào dư luận, tạo nên sự nhiễu loạn về thang giá trị. Nhiều tác phẩm vẫn “xoay quanh câu chuyện cá nhân ở một vùng miền cụ thể”, chưa phản ánh được đời sống đô thị năng động, chưa chạm tới những vấn đề mới như chuyển đổi số, biến đổi xã hội hay áp lực công dân trong bối cảnh toàn cầu hóa. “Bệnh thành tích hình thức” vẫn còn tiếp diễn, đặc biệt trong lĩnh vực sân khấu. Nguyên nhân căn bản là do một số chính sách chưa thực sự đi vào đời sống; cơ chế tổ chức các hội thi, liên hoan, đặt hàng tác phẩm còn lúng túng, nặng tính hành chính…

Xuất phát từ yêu cầu khắc phục những hạn chế nêu trên, mới đây Chính phủ đã ban hành Nghị định số 350/2025/NĐ-CP quy định về khuyến khích phát triển văn học. Theo đó, trong thời gian tới, Nhà nước sẽ có các chính sách tạo điều kiện hỗ trợ, giới thiệu, quảng bá, xuất bản và phổ biến những tác phẩm văn học có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ, phát triển không gian sáng tạo, đổi mới tư duy về văn học. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 15-2-2026.

Cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý, yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý văn học, nghệ thuật theo hướng hiện đại, linh hoạt và tiệm cận cơ chế thị trường cũng đặt ra một cách cấp thiết. Việc chuyển đổi từ bao cấp sang đặt hàng công khai, minh bạch, dựa trên chất lượng và hiệu quả xã hội của tác phẩm sẽ tạo động lực cho sáng tác thực chất. Song song với đó, cần thí điểm mô hình tự chủ toàn phần đối với các đơn vị nghệ thuật công lập; xây dựng bộ tiêu chí định giá tác phẩm nghệ thuật; thiết lập hệ thống thẩm định độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong quản lý.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và bảo vệ đội ngũ văn nghệ sĩ cũng cần được xác định là yếu tố sống còn. Theo đó, cần tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo nghệ thuật ở các cấp, tăng cường liên kết với thị trường lao động và quốc tế; đồng thời có chính sách đặc thù trong tuyển chọn, đãi ngộ, tôn vinh nghệ sĩ, nhất là tài năng trẻ và nghệ nhân dân gian. Thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật cũng là yêu cầu tất yếu, với việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tác phẩm, tác giả, quyền sở hữu trí tuệ; đầu tư thư viện số, nhà hát ảo, bảo tàng số; phát triển các nền tảng số chuyên biệt nhằm quảng bá tác phẩm, kết nối nghệ sĩ với công chúng và gìn giữ các giá trị văn hóa trong không gian số.

Theo Nghị định, các tác giả được hỗ trợ là những người có tác phẩm văn học được viết, sáng tác, dịch theo các chủ đề, đề tài quy định, có giá trị cao về nội dung tư tưởng và nghệ thuật, phong phú, đa dạng về thể loại và ngôn ngữ thể hiện, có giá trị định hướng thẩm mỹ, góp phần hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Các chủ đề, đề tài được hỗ trợ bao gồm: Lịch sử và di sản văn hóa dân tộc; Đảng Cộng sản Việt Nam và cách mạng; biển, hải đảo, biên giới; bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội; đấu tranh chống “diễn biến hòa bình”, bác bỏ các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch; xây dựng con người mới trong sự nghiệp phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội; phong trào thi đua, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; nông nghiệp, nông dân, nông thôn và sự nghiệp xây dựng nông thôn mới…

Có thể khẳng định, việc hoàn thiện thể chế, chính sách về văn học, nghệ thuật cần được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài, mang tính hệ thống và chiến lược. Đây không chỉ là giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn hiện tại, mà còn nhằm chủ động kiến tạo tương lai, nơi văn học - nghệ thuật không chỉ là một lĩnh vực chuyên môn mà thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới - thời kỳ kinh tế sáng tạo, chuyển đổi số toàn diện và khát vọng xây dựng quốc gia hùng cường.

Nguồn: https://hanoimoi.vn/tiep-lua-phat-trien-van-hoc-729898.html