Uzun evin avlusunda bizi geleneksel kıyafetler giymiş, bel bezleri takmış ama güçlü bacaklarını sergileyen J'rai erkekleri karşıladı. Gongların ritmik vuruşları yüksek sesle yankılanıyordu…
Şunu belirtmek gerekir ki, J'rai halkı bir festival düzenlediğinde, bu baharın gelişinin kutlamasıdır. Ve bu, gerçek bir festival atmosferinde ilk kez karşılanışımızdı, bu yüzden herkes duygulandı ve heyecanlandı.
Ritüeller tamamlandıktan sonra, köy reisi kısaca, "Şimdi lütfen köylülerle birlikte yemeğe katılın" diye duyurdu. Bu basit ama içten duyurunun ardından ziyafet hemen servis edildi.
"Ziyafet sofrası", ortasına büyük bir pirinç şarabı sürahisi yerleştirilerek iki bölüme ayrılmıştı. Köyün kadınları ziyafeti evlerinde pişirdikten sonra birbirlerine "tepsileri" taşımada yardım ediyorlardı. Bunlar, normal bir alüminyum tepsinin yaklaşık bir buçuk katı büyüklüğünde, büyük bambu tepsilerdi ve her tepside yaklaşık 10 adet düzgünce sarılmış ve sıkıca kapatılmış yaprak paketi bulunuyordu.
 |
| Geleneksel yemeklerden oluşan bir J'rai ziyafetine katılın. |
Treng köyündeki gong topluluğunun lideri, az konuşan bir adam olan Y Chua, saygılı bir şekilde konukları ve köylüleri oturmaya ve yemeğe katılmaya davet etti. Ev sahibinin konuklar için oturma düzeni ayarlama niyeti olmadığı için bu jest samimi ve basitti.
Hem konuklar hem de ev sahipleri kendilerine uygun bir yer seçtikten sonra oturdular. Elbette erkekler birlikte oturmayı tercih ettiler. Kadınlar da aynı şekilde, sanki el ele tutuşup geleneksel Vietnam dansını yapıyorlarmış gibi yan yana oturdular.
Her yaprak demeti açıldığında içindeki yiyecekler ortaya çıkıyordu; her demette farklı bir yemek vardı ve yaprakların yeşili, doğaya ve bitkilere yakın hissettiren bir ziyafet yaratıyordu. Zanaatkar H'Uyên'e yaklaştım ve fısıldadım, "Halkınızın hayatı nasıl?" Ay gibi ışıldayan güzel J'rai kızı gülümsedi ve dedi ki, "Halkımız çoğunlukla tarlalarda çalışır ve hala pirinç tarlaları ekiyoruz. Aileler ayrıca manda, inek, domuz ve tavuk da yetiştirir. Özellikle mandalar, gong ve kavanoz gibi değerli eşyaların takasında kıymetli sayılır."
Bana ikram ettiği (yerliler tarafından damıtılmış, hoş kokulu ve lezzetli bir şarap) kadeh şarabı bitirdikten sonra, "Nasıl besleniyorsunuz ve günlük hayatınızı nasıl yaşıyorsunuz?" diye sordum. H'Uyên gülümsedi ve şöyle cevap verdi: "Biz esas olarak pirinç yiyoruz, yanında da mısır. Yemeğimizde acı patlıcan, kabak çiçeği, tatlı patates yaprağı, acı yabani otlar, bambu filizi, acı biber tuzu gibi çeşitli sebzeler de var… Bahçede veya tarlalarda ne yetişirse onu yiyoruz. Et olarak ise tavuk, domuz ve balık yiyoruz. Her şeyden çok çeşitli."
Şenlikler sıcak ve neşeliydi. J'rai erkekleri oldukça yavaş yiyip içiyor, damıtılmış içkiyi bardaklara doldurup birbirlerine ikram ediyorlardı, ancak bunu sadece cesaretlendirici bakışlarla yapıyorlardı. Ara sıra bir çift ayağa kalkıp pirinç şarabı testisinin bulunduğu yere doğru yürüyordu. Testinin üzerine yatay olarak yerleştirilmiş küçük bir bambu çubuk, cetvel görevi görüyordu; bu çubuk, içmeden testinin ucundan kimin emdiğini "dürüstçe" gösteriyordu, çünkü emmiyorlarsa bambu çubuk bir yana doğru eğiliyordu.
Ben ve usta Y Chua birlikte pirinç şarabı içtik. "Bambu çubuğunun dengede olup olmadığını nasıl anlıyorsunuz?" diye sordum. Usta Y Chua şöyle cevap verdi: "Birlikte pirinç şarabı içmek karşılıklı anlayış ve dürüstlük meselesidir. Birlikte içmek, eğlenceyi artırır ve birliği güçlendirir." Gerçekten de, J'rai halkı birbirlerinden hiçbir şey saklamaz, birbirlerine yalan söylemezler. Eğlenceliyse, eğlencedir.
 |
| Köye gelen misafirleri karşılamak için gonglar çalınır. |
Buradaki J'rai topluluğu hâlâ yoksul olsa da, büyük bir nezaket ve misafirperverlikle yaşıyorlar. Onur konuklarını, bazıları acı, bazıları ise manyok yaprağı, acı patlıcan, erkek papaya çiçeği, yeşil acı biber ve yabani bambu filizi gibi acımsı tatlara sahip özel yemekleriyle karşılıyorlar.
Birdenbire Ea H'leo bölgesinin eski kültür görevlisi Bay Nguyen Huy Dung'un bir zamanlar söylediği şu sözü hatırladım: "Yetiştirilen veya yabani bitkilerin yaprakları insanlar tarafından günlük yemeklerde kullanılır; zenginlik veya yoksulluk fark etmeksizin, toplu yemeklerde veya aile yemeklerinde bulunan, mutfak kültürünün ruhudur. Bu yemek, ona aşina olmayanlar için, hem acı, hem buruk hem de keskin bir tada sahip olduğu için yemesi çok zordur."
Bir avuç manyok yaprağı alıp ağzıma attım. Yavaşça çiğnedim ve yuttum. İçimi bir nostalji dalgası kapladı. Sınırda görev yaparken, haşlanmış manyok yaprağı yemek büyük bir zevkti. Özellikle kendimizi iyi hissettiğimiz günlerde, manyok yapraklarını haşlar, biraz soğumaya bırakır, fazla suyunu sıkar, ince ince doğrar ve su ıspanağı salatası kadar lezzetli bir manyok yaprağı salatası yapardık.
Bazen köylülerden bol miktarda manyok yaprağı ister ve onları turşu yapardık. Turşu manyok yapraklarının ekşi ve hafif çiğnenebilir bir tadı vardı ve askerlerimiz buna bayılırdı. Şimdi o manyok yaprağı yemeğini tekrar "yiyebilmek" bende bir nostalji duygusu uyandırıyor.
Bu sefer H'Uyên bana bir kadeh şarap ikram etmedi; bunun yerine diğer yemekleri işaret etti. İlk başta hafif acı bir tadı olan, ancak sonrasında tatlı bir lezzet bırakan kızarmış erkek papaya çiçekleri vardı. Ardından H'Uyên, hoş kokulu kavrulmuş pirinç unu aromalı bir yemek tanıttı. J'rai kızı, "Kavrulmuş pirinç unu, J'rai halkı için neredeyse vazgeçilmez bir baharattır. Beyaz pirinçten yapılır, altın kahverengi olana kadar kavrulur, sonra öğütülür ve daha sonra kullanılmak üzere bambu tüplerde saklanır. Az önce yediğiniz yemek, kavrulmuş pirinç unu ile karıştırılmıştı." dedi.
Ardından şöyle ekledi: "Eski zamanlarda tuz kıtlığı olduğunda insanların maş fasulyesi kabuklarını yakıp suyunu süzerek tuz yerine kendi tuzlarını yaptıklarını duydum."
Şenlikler hiç bitmeyecek gibiydi. Alkol etkisini göstermiş, genç kadınların yüzlerini kızartmış ve erkeklerin sohbetlerini canlandırmıştı. Birçok garip ve ilginç yemeğin tadını çıkarma zevkini yaşadım. Örneğin, "lap" denilen yemek, hafifçe haşlanmış ve kıyılmış domuz eti, temizlenmiş ve ayrı olarak haşlanmış ve doğranmış domuz sakatatı, kavrulmuş pirinç unu, çiğ kan, acı biber, tuz, limon otu, taze soğan, kişniş ve son olarak limon suyu ile karıştırılarak hazırlanıyordu.
J'rai halkının bambu tüplerinde pişirdiği yapışkan pirinç hem çiğnenebilir hem de hoş kokuludur. Bu yemeği yapmak için yerel halkın küçük bambu saplarını özenle seçtiği, yani ne çok genç ne de çok yaşlı olmayan, tam doğru yaşta olanları tercih ettiği bilinmektedir. Festivallerde sıklıkla sunulan "nham pung" çorbası ise daha özenli bir şekilde hazırlanır. Çorba, taro, jak meyvesi, papaya, yeşil kabak, rattan filizi, muz çiçeği, sığır kemiği, domuz kemiği ve pirinç içerir.
Pirinç yaklaşık 30 dakika suda bekletilir, süzülür, un haline getirilir ve ardından tuz, acı biber, soğan ve sarımsak gibi diğer baharatlarla karıştırılır. H'Uyên şöyle açıkladı: "Nham pung, genç yaşlı, erkek kadın herkesin yiyebileceği bir yemektir. J'rai kadınları, önemli aile, klan ve köy festivallerinde bu yemeğe neredeyse tüm kalplerini koyarlar."
Treng köyünün üzerine gece çökmüştü. Uzun ev, her yeri saran atmosferde daha da geniş görünüyordu. Ünlü gong çalan usta Y Chua tekrar yanıma geldi ve beni bir kadeh pirinç şarabı paylaşmaya davet etti. Onun cesaret verici göz kırpmasının ardından, pipeti dudaklarıma götürdüm ve uzun bir yudum aldım. Şarap, ya da dağların ve ormanların özü, sanki içime işlemiş gibiydi…
Nguyen Trong Van
Kaynak: https://baodaklak.vn/van-hoa-xa-hoi/van-hoa/202602/an-co-voi-nguoi-jrai-d01341f/
Yorum (0)