Thai Binh'de halk şarkıları söylemek

Geleneksel olarak, Chèo ve Ca Trù gibi özel türlerinin yanı sıra, Thai Binh'de çeşitli başka halk müziği türleri de bulunur; bunların en tipik ve popüler olanları Chèo Thuyền ilahileri, Đò Đưa şarkıları, Đúm şarkıları ve ninnilerdir. Performans, sözler ve müzik tarzı olmak üzere üç unsuru da göz önünde bulundurduğumuzda, Thai Binh halk müziği, Kuzey kıyı ovası bölgesinin kültürel özelliklerini güçlü bir şekilde yansıtır.

Thai Binh'in geleneksel Cheo tiyatro sanatı, 2023 yılında ulusal somut olmayan kültürel miras olarak tanındı.

Eski zamanlarda, Kuzey Delta bölgesindeki insanlar, nehirlerde ve denizlerde balık tutmanın yanı sıra, ticaret için mal taşıyor veya bölgeler arası su yollarından yolcu taşıyorlardı. "Önce pazara yakınlık, sonra nehre yakınlık" atasözü bu tarihi ortamdan doğmuştur. Thai Binh eyaletinin kıyı bölgelerindeki balıkçıların geleneksel balıkçı teknesi şarkılarının uzun bir tarihi vardır ve karşılıklı söyleme esasına dayanmaktadır. Şarkıyı başlatan kişi, baştan sona temel bir rol oynar. Bu nedenle, şarkı söyleyen kişinin güzel, yaratıcı bir sese sahip olması ve heyecan verici bir atmosfer yaratmak ve toplu bir tepki, yani "karşılık" çekmek için hızlı bir şekilde doğaçlama yapabilmesi gerekir. Şarkı söylemenin iki yolu vardır: solo şarkı söyleme ve çift şarkı söyleme.

Tek vuruşlu tezahürat, baş şarkıcının bir cümleden veya şarkıdan iki heceyi ayırarak her çift vuruşun "Do ta nay" tezahüratının ritmine uymasını sağladığı bir tezahürat tarzıdır. Tezahürata hazırlanmaya başladıkları andan itibaren kürekçiler, baş şarkıcının "Do ta nay" sesini bitirmesini bekleyerek hazır olurlar. Ardından, hepsi aynı anda "Do" sesini vurgulayarak, ritme uymak ve hareketlerini senkronize etmek için birlikte kürek çekerler. Bitiş çizgisine yakın, tezahüratın ritmi yavaşlar ve teknenin yanaşma noktasında durur. Örneğin, "Goby balığı yemek istiyorum/Eve koş ve annene bir tekne yapıp gitmesini söyle" dizesi şu şekilde ayrıştırılmıştır: "Yemek istiyorum/ Do ta nay/ Do ta nay! Goby balığı/ Do ta nay/ Do ta nay! Kovan balığı/ Do ta nay/ Do ta nay! Eve koş/ Do ta nay/ Do ta nay! Annene söyle/ Do ta nay/ Do ta nay! Tekne yap/ Do ta nay/ Do ta nay! Git/ Do ta nay/ Do ta nay!"

Çift ilahiler, tek ilahilerle benzer bir ritme sahiptir, ancak temel fark, baş vokalist "Do ta nay" üç hecesini bitirdiğinde grubun dört heceyle, "Do ta, do ta" diye karşılık vermesidir. Anlamsal bağlantılar nedeniyle birçok ilahi üç veya dört kelimeden oluşsa da, ritim doğru kalır. Bu nedenle, tek ilahi "Do ta nay"deki ince "nay" ünlemini dışarıda bırakırsak, çift ilahi tek ilahiye göre iki kat daha fazla ses üretir. Çift ilahiler daha uzun bir tarza sahiptir ve genellikle çamurlu bir kıyıya hafifçe oturmuş bir tekneyi çekerken veya bir yelkenli uzun bir mesafede istikrarlı bir şekilde seyahat ederken kullanılır. Örneğin, "Su yükselince kefal beslenir / Su çekilince kefal kıyıda yatar / Kuraklıktan acı çeken balıklara acıyın / Umutları boşuna olan adama acıyın" dizesi şu şekilde ifade edilir: "Su yükselince / Haydi! Haydi! Haydi! Kefal / Haydi! Haydi! Besleniyor / Haydi! Haydi! Haydi!..."

Tekne kürekçilerinin söylediği şarkılardan farklı olarak, kayıkçı şarkıları, nehir bölgelerindeki ticaret ve nakliye teknelerinde çalışan balıkçıların veya kayıkçıların söylediği şiir ve şarkılardır. Kayıkçı şarkıları, nehir boyunca yankılanan melodik ve etkileyici bir sesle zengin bir lirik yapıya sahiptir. Eski zamanlarda, nehir kıyısındaki genç erkekler ve kadınlar, tekneler nehirde yukarı aşağı sürüklenirken, gecenin sessizliğinde sık sık şarkı söylerlerdi. Kayıkçı şarkılarının söyleniş biçimi basit ve doğaldır. Kayıkçı, direği iki eliyle tutarak ve omzuna yaslayarak teknenin ön tarafına dayayarak, direği nehir yatağına doğru iter, ardından gücünü kullanarak tekneyi akıntıya karşı pruvaya doğru iter. Direği yukarı çektiğinde, geri döner ve yavaşça başlangıç ​​pozisyonuna yürür; yani bir direk vuruşundan sonra dinlenir ve şarkı söyler. Duraklamaların ve şarkı söylemenin ritmi, kayıkçının konumuna ve teknenin akıntı yönünde mi yoksa akıntıya karşı mı gittiğine, rüzgarla birlikte mi yoksa rüzgara karşı mı gittiğine bağlıdır... Bazı durumlarda, tekne gece geç saatlerde yolculuk ederken, teknenin kenarına oturup birbirlerine şarkı söylerler. Kayıkçı şarkılarının iki tarzı vardır: tamamlanmamış şarkılar ve uzun, kesintisiz şarkılar.

"Hát đò đưa bỏ chừng" (bir tür halk şarkısı) genellikle uzun ve uzatılmış bir "ơ..." sesiyle başlar. Şarkının başındaki ve ortasındaki "ớ" sesi melankolik bir lirizmi ifade eder. Şarkıcı şarkının ortasında duraklayarak bir beklenti duygusu yaratır. Tekne nehirde belirli bir mesafe kat ettikten sonra, şarkı içten bir duyguyla devam eder. "Hát đò đưa bỏ chừng" genellikle yelkenlerin elverişli olduğu, kürek çekmenin daha kolay olduğu ve teknenin yavaşça akıntıya kapıldığı zamanlarda söylenir. Örneğin, bir şarkı şöyle söylenebilir: Kadın: "Gece geç saatlerde, su sakin ve rüzgar durgun / Neden direği kaldırıp tekneye gidip oynamayalım?" Erkek: "Bu tekne denizi çok özlüyor / Memurun konutunda mahsur kaldık, nasıl akıntıya kapılıp gidebiliriz?" Kadın: "Nehri kim yasaklıyor ya da çitle çeviriyor? / Aşağıya inmek istiyorsan, vergiyi öde ve aşağıya in..."

Uzun yolculuklarda söylenen tekne şarkıları genellikle nehir gezisinde tekneler birbirine sıkıştığında, genç erkek ve kadınların birbirlerine duygularını ifade etmek için karşılıklı şarkı söyleme tarzında icra edilir. Şiirsel melodi kurallarına uymak zorunda oldukları için her kişi farklı şekilde şarkı söyleyebilir. Melodi, psikolojik durumlara ve özel koşullara bağlı olarak değişen derecelerde değişir ve daha geniş bir müzikal çeşitlilik yelpazesi ortaya çıkarır. Örneğin: “Vahşi horoz, çok güzelsin, tüylerini sergiliyorsun/Neden dövüşmesine izin vermek yerine kafeste tutuyorsun?/Anne ve baba, evlilik çağına geldim/On beş ya da on sekiz yaşında evleneceğim/Sokağa çıkacağım, bazıları evlenecek, bazıları evlenmeyecek/Arkadaşlarımın önünde utanıyorum, aileme çok acı çektiriyorum/Büyükanneme kime hediye vereceğim?/Ailemin yükünü kime ödeyeceğim?”...

Tekne şarkıları genellikle nehir kıyılarında söylenirken, halk şarkıcılığı birçok kırsal alanda daha yaygın bir halk şarkıcılığı biçimidir. Halk şarkıcılığı iki biçimde mevcuttur: gündelik şarkı söyleme ve grup halinde şarkı söyleme. "Ví nói" melodisi halk şarkıcılığının en temel biçimidir, ancak Thai Binh eyaletinde halk şarkıcılığı ayrıca tekne şarkıları, davul şarkıları, çöl şarkıları ve daha fazlasını içerir.

"Açık havada şarkı söylemek", belirli bir içerik dizisi olmayan, serbest biçimli bir şarkı söyleme şeklidir. Tarlada çalışan bir çiftçi durup kendiliğinden şöyle şarkı söyleyebilir: "Ho...oh...ho/ Hey kız boyunduruk taşıyor/ Eğer taşıma direğine ihtiyacın varsa, gel buraya, senin için bir tane oyarım/ Hey kız konik şapka takıyor/ Kader mi bu yoksa başkasının kaderini mi karıştırdın (oh...ho)..." ve yakındaki tarladaki pirinç ekicisi şöyle cevap verir: "Ho...oh...ho/ Hey adam derin tarlayı sürüyor/ Oluklar düz, manda uysal (oh...ho)/ Birbirimizin sığ ve derin tarlalarını zaten biliyoruz/ Biri ayakta dururken diğeri oturup nasıl uzaklaşabilir (oh...ho)?"

"Hát đám", genellikle festivallerde, kutlamalarda ve bayramlarda ortaya çıkan bir toplu şarkı söyleme biçimidir. Aynı köyden veya komşu köylerden genç erkek ve kadınlar bir araya gelerek şarkı söyler ve birbirlerine aşk şarkıları söylerler. Hát đám genellikle üç aşamaya ayrılır: selamlama şarkıları, aşk şarkıları ve veda şarkıları.

Selamlama şarkıları, meydan okuma şarkıları ve bilmece şarkıları, bir şarkı söyleme seansına başlamak, bir arkadaşa kendini tanıtmak veya bir şarkı önermek için kullanılan kısa şarkılardır. Bu aşamada şarkılar neşeli ve canlı bir atmosfere sahiptir. Örneğin, şu şarkı: "Ah, beyaz turnalar sürüsü! Bu sözleri söylediğimizi duyuyor musunuz? Güzel dizeler söylüyoruz, güzel dizeler, karı koca olmaya dair dizeler söylüyoruz, ah turnalar..."

Aşk şarkıları, flört şarkıları ve yeminler, şarkının en uzun bölümünü oluşturur. Çok fazla içerik barındırırlar ve hassas, lirik bir dille ifade edilirler. Genç erkekler ve kadınlar arasındaki aşk, metaforlar ve benzetmeler aracılığıyla ifade edilir. Örneğin: “Burada buluştuğumuza göre, şu soruyu soruyorum: Kavanozdaki yağmur suyu hâlâ dolu mu yoksa boş mu? Çok uzun zamandır yağmur yağmadı. Çok uzun zamandır selamlaşma olmadı. Rüzgar ne zaman betel fıstığının kokusunu taşıyacak? Böylece betel yapraklarını toplayıp betel çiğneme hazırlayabileyim…”

Veda şarkıları, düğün performansının son dizeleridir. Bunlar, kalıcı bir izlenim bırakmak ve her iki kişinin de verdikleri sözü hatırlamasına yardımcı olmak için söylenen birkaç kısa şarkıdır. Veda şarkılarındaki bazı dizeler ve melodiler, ciddi yeminler gibidir. Örneğin: “Şimdi ay batıyor/Bir kelime etmeden ayrılıyoruz/Sen eve dönüyorsun, beni burada bırakıyorsun/Bu elbiseyi çok seveceğim, sevgilim”...

Ninniler, ülkenin çoğu bölgesinde popüler olan lirik bir halk anlatısı türüdür. Thai Binh eyaletindeki ninniler, Kuzey Delta'nın ninni tarzıyla karakterize edilir; nispeten birleşik bir ritim, melodi ve vokal sunumu gösterir, ancak her şarkının müzikal tarzı ve özel içeriği yine de kendine özgü özelliklere sahiptir. Thai Binh'in kuzey kesiminde, ninnilerin açılış dizeleri genellikle aynı tonda ancak farklı vurgulu bir sesle başlar, ilk ünsüz atlanır ve hecenin sonuna doğru, şarkının ana içeriğine geçmeden önce kafiye aniden değişir. Örneğin: “Ah ah ah ah...oh/Leylek göletin kenarında yürüyor/Acı incir yiyor (oh...oh...) ekşi şeftali yiyor.” İlin güney ve güneydoğusunda, "Bong bong bong bong bang bang", "Ru hoi ru hoi ru hoi", "Ha ha ha ha ha hoi" gibi farklı tonlarda eş sesli kelimelerden oluşan ninniler kullanılır... Örneğin: "Ha ha ha ha ha hoi.../Çocuğum uykulu ve halsiz/Yapışkan pirinç, darı lapası ve tavuk yemekten üzgün/Evde sadece bir patlıcan kaldı/Bu nasıl çocuğum için yeterli pirinç ve yemek olabilir?/Çocuğum solgun ve yorgun ağlıyor/Sezon başında eğri altlı hurma için ağlıyor/Çocuğum tapınaktaki adakları özlüyor/Köyden krala sunulan kraliyet muzlarını özlüyor/Çocuğum Ngang köyünden yapışkan pirinci özlüyor/Çocuğum Quai pazarından kavun yemeyi özlüyor...".

Halk şarkıları ve dansları, yalnızca uyumlu çalışma, yaşam ve sosyal ortamlarda var olabilen somut olmayan kültürel miraslardır. Günümüzde nehirlerde kayık itme ve balıkçı teknelerinde kürek çekme sahneleri giderek nadirleşmekte ve geleneksel tekne şarkıları, halk şarkıları veya ninnilerin var olabileceği bir alan kalmamaktadır. Bebekler ve okul öncesi çocuklar bile nadiren ninni duyarlar. Bu, birçok yaşlı insanın endişelendiği konulardan biridir: Her bölgede halk şarkılarını pratik olarak nasıl koruyabiliriz?

Nguyen Thanh
Vu Quy, Kien Xuong

Kaynak: https://baothaibinh.com.vn/tin-tuc/19/224137/hat-dan-ca-o-thai-binh