Brokar dokumacılığının sanatını nesilden nesile aktarmak.

Bu Gia Map beldesinde yaşayan M'nong ve S'tieng halklarının geleneksel ipek dokuma sanatı, 2022 ve 2024 yıllarında Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı tarafından Ulusal Somut Olmayan Kültürel Miras olarak tanınmıştır; ancak çeşitli nedenlerden dolayı, bu mirası koruma ve muhafaza etmeye yönelik faaliyetler hala birçok zorlukla karşı karşıyadır.

Bu sınır bölgesinde, S'tieng ve M'nong kadınları hâlâ gece gündüz özveriyle ipek dokuma sanatına bağlı kalarak çalışıyorlar; aynı zamanda etnik kimliklerini korumak için bu zanaatı çocuklarına ve torunlarına aktarıyorlar.

Tutkudan öğretmenliğe

Bu Gia Map'ın dağlık manzarası içinde, S'tieng ve M'nong etnik gruplarının geleneksel ipek dokuma sanatı (Tanh B'rai olarak da bilinir), kültürel miraslarının ayrılmaz bir parçası olarak sessizce korunmaktadır. Bu, yerel halkın nesiller boyunca aktardığı yerel bilgi birikimi, sürekli emek ve doğa sevgisinin bir ürünü olan, köklü bir zanaattır.

Bu Gia Map beldesinde yaşayan Bayan Thi Y Ro (en solda) gibi zanaatkarlar, yerel yetkililerle birlikte brokar dokumacılığının korunmasına ve geliştirilmesine katkıda bulunuyorlar. Fotoğraf: Truong Giang

76 yaşındaki Bayan Thi Y Ro (S'tieng etnik grubuna mensup, Bu Gia Map beldesi, Bu Dot köyünde ikamet ediyor), ipek dokuma tezgahına olan bağlılığını sürdürüyor. Ona göre, bu zanaata tutkuyla bağlı insanlar olduğu sürece ipek giysiler korunmaya devam edecek. Neyse ki, hem kızı hem de gelini dokumayı biliyor. Bayan Thi Y Ro şöyle diyor: "19 veya 20 yaşındayken dokumayı öğrendim. Son 50 yılda tam olarak kaç ürün dokuduğumu hatırlamıyorum, çünkü ne zaman boş zamanım olsa tezgahımı çıkarıp dokuyorum. Yaptığım ürünler aile üyeleri için giysiler ve köydeki komşularıyla takas için." "Büyükannelerimin ve annemin etkisiyle brokar dokumacılığına olan tutkumu geliştirdim ve bunu çocuklarıma da aktardım. Umarım çocuklarım da bu zanaatı torunlarına aktarır, böylece brokar dokumacılığı yok olmaz," diye belirtti Bayan Thi Y Ro.

Şu anda, yaşlılığı, sağlığının bozulması ve görme yeteneğinin zayıflaması nedeniyle, zanaatkar Thi Y Ro artık eskisi kadar sık ​​brokar dokuyamıyor, bunun yerine çoğunlukla çocuklarına ve torunlarına öğretiyor. Kayınvalidesinden brokar dokumacılığı öğrenen Bayan Thi Tuc şunları söyledi: "Brokar dokumacılığını öğrenmek oldukça zor, bu yüzden eğer tutkunuz yoksa öğrenemezsiniz. Kumaş ve iplik aynı, ancak farklı ürünler yaratmak için dokumacılar renk ve desen oluşturmada farklı yöntemler kullanıyorlar, böylece S'tieng ve M'nong halkları arasında çok farklı motiflere sahip birçok benzersiz ürün serisi ortaya çıkıyor."

Her bir nihai ürün, günlerce, hatta aylarca süren titiz bir çalışmanın sonucudur ve sabır, hafıza ve incelikli yaratıcılık gerektirir. Bayan Thi Y Ro, bugünün genç neslinin etnik gruplarının geleneksel değerlerini anlayıp koruyacağını ve böylece yıllar sonra bile brokar kumaşların canlı renklerinin her yerde varlığını sürdüreceğini umuyor.

Yine Bu Dot köyünde yaşayan 67 yaşındaki Bayan Thi Pi Ot, becerikli ellerini annesinden miras almış ve 12 yaşında dokuma öğrenmeye başlamış. Şöyle anlatıyor: "Geleneksel olarak, brokar dokumacılığı S'tieng kadınlarıyla yakından ilişkilidir. Kızlara küçük yaşlardan itibaren anneleri ve büyükanneleri tarafından her adım öğretilir: pamuk ekimi, iplik eğirme, orman ağaçlarından yaprak, kök ve kabuklarla boyama, bambu ve ahşaptan yapılmış tezgahı ustaca kullanma. Annem, kızların evlenip çocuk sahibi olduklarında torunlarına öğretebilmeleri için dokumacılığı bilmeleri gerektiğini söyledi. Zamanla herkes dokumacılığı öğrenecek, böylece geleneksel zanaatımız yok olmayacak. Annemin tavsiyesine uyarak her gün dokuma yapıyorum."

Bayan Thi Pi Ot, ipek dokuma, sepet örme ve pirinç şarabı yapımı gibi birçok geleneksel el sanatındaki çok yönlülüğüyle tanınmaktadır. On yıllardır bu faaliyetlerle uğraşan Bayan Ot'un asıl endişesi, ipek ürünlerinin pazarıdır. “İpeksi bir ürün yapmak çok zaman alıyor ve hammaddeler kıt, bu yüzden ipek ürünler oldukça pahalı ve az insan satın alıyor. Bu da genç neslin dokumacılığa olan ilgisini azaltıyor. Bu nedenle, bunu sevdiğim için yapıyorum ve sadece biri satın almak istediğinde ara sıra satıyorum.”

Zanaatı koruma konusunda azim

S'tieng halkının ipek kumaş ürünleri çok çeşitlidir; etekler, peştamallar, battaniyeler, yorganlar, gömlekler, eşarplar ve el çantaları bunlardan bazılarıdır. İpek kumaşlardaki desenler sadece dekorasyon amaçlı değil, aynı zamanda topluluğun yaşamını, doğasını ve dünya görüşünü canlı bir şekilde yansıtır: pirinç sapları, pirinç taneleri, insanlar, dağlar, ormanlar ve hayvanların görüntüleri. Bunlar arasında geleneksel battaniye, evlilik ve bir kadının tüm yaşam döngüsüyle ilişkilendirilen, derin manevi anlam taşıyan değerli bir miras olarak kabul edilir. Bu nedenle, Bu Gia Map beldesindeki S'tieng kadınları, onlarca yıldır etnik gruplarının giderek daha fazla gencinin ipek kumaşları öğrenmesini ve takdir etmesini ummaktadır.

Bu brokar kumaşlar, Bu Gia Map beldesindeki S'tieng kadınlarının yüreği ve ruhuyla üretilmiştir. Fotoğraf: Truong Giang

Turizm sektöründe çalışan ve uzun yıllardır yerel etnik topluluklarla yakından ilişkili olan Bu Gia Map Milli Parkı'ndaki Propaganda, Turizm, Kurtarma ve Koruma Merkezi Müdür Yardımcısı Bay Do Truong Giang şunları söyledi: "Braked dokuma uygulaması, etnik halkın günlük yaşamında, her ailede, köyde, geleneksel festivalde ve hatta boya malzemelerinin temin edildiği ormanda bile mevcuttur. Bu, insan ve doğa arasındaki uyumlu ilişkiyi ve topluluğun nesiller boyunca koruduğu sürdürülebilir davranış normlarını göstermektedir."

“Bölgedeki M'nong ve S'tieng halklarının geleneksel ipek dokuma kültürünün korunması ve muhafaza edilmesi, hükümet ve ilgili departmanlar ve kurumlar için her zaman öncelikli olmuştur. Birçok özel program ve faaliyet aracılığıyla, geleneksel ipek dokuma sanatını kademeli olarak koruyor ve geliştiriyoruz. Özellikle, etnik azınlık bölgelerinde sosyo -ekonomik kalkınmaya yönelik Ulusal Hedef Programı çerçevesinde, gösteri faaliyetleri düzenledik; ve aynı zamanda M'nong ve S'tieng aileleri ve aşiretleri içindeki genç nesil ve ergenlere yönelik dersler açarak, geleneksel ipek dokuma sanatını korumaya ve geliştirmeye devam etmeyi amaçlıyoruz.”

Bu Gia Map Beldesi Halk Komitesi Başkan Yardımcısı, Tran Quang Binh

“Günümüzde, modern yaşamın ve endüstriyel ürünlerin etkisiyle, geleneksel ipek dokuma sanatı yok olma riskiyle karşı karşıya. Ancak, Bu Gia Map beldesinde, birçok S'tieng ve M'nong etnik grubuna mensup kadın, bu sanatı sadece bir geçim kaynağı olarak değil, aynı zamanda etnik gruplarının kültürel kimliğini koruma sorumluluğu olarak da görerek, ısrarla yaşatmaya devam ediyor. Daha fazla motivasyonla, insanların bu geleneksel sanatı daha da geliştireceğine inanıyorum,” dedi Bay Do Truong Giang.

Bu Gia Map, Dong Nai eyaletinin uzak ve dezavantajlı bir bölgesinde bulunan sınır bir beldedir. Belde nüfusunun yaklaşık %75'i, ağırlıklı olarak M'nong ve S'tieng halklarından oluşan etnik azınlıklardan oluşmaktadır. Geleneksel brokar dokuma, bu iki etnik grubun öne çıkan kültürel özelliklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Yerel yönetim ve ilgili departmanlar, çeşitli uygulamalı programlar ve faaliyetler aracılığıyla bu zanaatın korunmasına ve muhafaza edilmesine özel önem vermektedir. Özellikle, geleneksel zanaatı korumaya odaklanan, çoğunlukla zanaatkârlar ve S'tieng kadınlarından oluşan bir brokar üretim kooperatifi kurulmuştur. Bu Gia Map Belde Halk Komitesi Başkan Yardımcısı Tran Quang Binh, "Bu el yapımı brokar ürünlerinin gelecekte yerel halk için sürdürülebilir geçim kaynakları yaratmasının yanı sıra, Bu Gia Map Milli Parkı bölgesinde ekoturizm ve topluluk turizminin gelişimine de katkıda bulunmasını bekliyoruz" dedi.

Le Quyen

Kaynak: https://baodongnai.com.vn/dong-nai-cuoi-tuan/202603/trao-truyen-nghe-det-tho-cam-cf81958/