Giữa nhịp sống hiện đại, hát Đúm vẫn giữ vị trí đặc biệt trong đời sống cộng đồng, trở thành mạch nguồn văn hóa bền bỉ của di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nơi đây.
Nô nức tìm về nghe hát Đúm
“Rằng duyên kết bạn mình ơi…” - câu hát mở đầu quen thuộc ấy từ bao đời nay vẫn vang lên trong những ngày hội hát Đúm đầu Xuân ở phường Nam Triệu. Khi dòng người náo nức tìm về, không gian hội làng như ấm lên bởi tiếng ca, tiếng cười và cả sự háo hức gặp gỡ đầu năm.
Vùng tổng Phục xưa (gồm các xã của huyện Thủy Nguyên cũ: Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ) được coi là cái nôi hát Đúm của cư dân ven biển Bắc bộ. Từ mồng 2 Tết Nguyên đán, ở mỗi vùng Lập Lễ, Phả Lễ, Phục Lễ đều mở hội hát Đúm riêng, rồi đến mồng 4, mồng 5 Tết Nguyên đán, tất cả hội tụ về lễ hội hát Đúm của cả vùng tổng Phục. Dường như những ngày này, đi trong vùng tổng Phục, ai cũng được sống trong vùng di sản hát Đúm.
Về hội làng, trên sân khấu sẽ là từng nhóm nam, nữ hát đối đáp với nhau đầy duyên tình. Người mời, người đối, lời ca bay theo gió Xuân, mộc mạc mà tinh tế, dí dỏm mà thấm đẫm yêu thương. Không ít người dân xa quê, mỗi dịp Tết lại trở về chỉ để được đứng giữa hội hát Đúm, nghe tiếng hát Đúm mà thấy lòng bình yên đến lạ.
Bà Đinh Thị Liền ở phường Nam Triệu kể, từ thuở nhỏ theo mẹ đi nghe hát Đúm, bà đã mê mẩn tiếng hát đối đáp giản dị mà thấm tình người. Với bà, Tết quê như thiếu hẳn hương vị nếu không được nghe câu hát Đúm đầu Xuân. Còn ông Đinh Chính Chanh, nghệ nhân dân gian cũng ở phường Nam Triệu cho biết: “Đến hội đâu chỉ để xem hát. Đó là dịp bà con gặp gỡ, thăm hỏi, nối dài tình làng nghĩa xóm. Hát Đúm là cái hồn, cái gốc của vùng tổng Phục”.
Trong không khí Xuân rộn ràng, nghệ nhân ưu tú Đinh Như Hăng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Đúm cổ truyền Lập Lễ và các câu lạc bộ hát Đúm ở các khu Phả Lễ, Phục Lễ, Tam Hưng trên địa bàn phường hay các địa phương lân cận như Hòa Bình, Bạch Đằng lại tất bật đi hát hết hội làng để phục vụ bà con vùng tổng Phục. Vượt ra khỏi hội làng, những năm gần đây, nghệ thuật hát Đúm còn vang xa hơn, gặt hái những huy chương vàng qua các chương trình liên hoan dân ca toàn quốc và giao lưu văn hóa quốc tế, mang lại niềm tự hào lớn với những người giữ gìn di sản văn hóa phi vật thể quốc gia nơi đây.
Điều đặc biệt, sau khi sáp nhập, hình thành chính quyền địa phương 2 cấp, vùng tổng Phục xưa được quy tụ về cùng 1 phường Nam Triệu, nên người dân địa phương càng có nhiều cơ hội giữ gìn, phát huy nghệ thuật hát Đúm. Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Nam Triệu Nguyễn Hồng Khoa cho biết, lễ hội năm nay càng rộn ràng, lan tỏa mạnh mẽ bản sắc riêng có của địa phương. Chính quyền và nhân dân cùng chung tay bảo tồn, phát huy giá trị hát Đúm, để di sản tiếp tục sống mãi trong đời sống hôm nay.
Đặc trưng nghệ thuật riêng có của vùng tổng Phục
Theo những bậc cao niên trong vùng tổng Phục, hát Đúm có từ hơn 500 năm nay và xuất phát từ đời sống lao động lam lũ của người dân, khi trên thuyền đánh cá, khi dưới đồng ruộng, khi bên bờ mương tát nước, để vơi bớt nỗi nhọc nhằn. Vì thế, hát Đúm không chỉ là loại hình biểu diễn dân gian mà còn là hơi thở lao động và đời sống tinh thần của người dân vùng cửa biển Nam Triệu.
Nghệ nhân ưu tú Đinh Như Hăng cho biết, khác với nhiều loại hình dân ca có nhịp phách chặt chẽ, hát Đúm tự do trong lối hát, giai điệu và không cần nhạc. Người hát phải thuộc nhiều làn điệu, ứng tác linh hoạt và duyên dáng. Hát Đúm có tới 12 lối hát: hát chào, hát mừng, hát hỏi, hát huê tình, hát đố, hát giảng… như một cuộc “thi tài” trí tuệ mà vẫn đậm chất dân gian. Vì lẽ đó, hát Đúm cũng khá kén người hát và người nghe vì chỉ có yêu mới nghĩ được nhiều lối hát và chỉ có nghe lâu mới thấm thía những ý tứ mà người hát gửi vào từng lời ca. Ngày xưa, hát Đúm còn gắn với tục “mở mặt” - một phong tục đặc trưng của phụ nữ nơi đây vốn che kín mặt suốt năm. Chỉ đến hội Xuân, khi tiếng hát Đúm vang lên, chiếc khăn mới được gỡ bỏ, mở ra không gian giao duyên trong trẻo, thi vị. Tuy tục lệ nay không còn, nhưng cái duyên và cái tình của hội hát Đúm vẫn vẹn nguyên.
Đã có thời, chiến tranh và biến động lịch sử khiến hát Đúm đứng trước nguy cơ mai một. Nhưng nhờ tâm huyết của các bậc cao niên trong vùng tổng Phục như các cụ: Đinh Khắc Khoai, Đinh Thị Liêm, Đinh Thị Vơi, Đinh Khắc Lục, Đinh Xuân Vịnh và đến nay là các nghệ nhân dân gian: Vũ Thị Đào, Đinh Chính Chanh, nghệ nhân ưu tú Đinh Như Hăng… miệt mài truyền dạy, khơi dậy mạch nguồn văn hóa. Từ Câu lạc bộ hát Đúm cổ truyền Lập Lễ ban đầu, hơn 10 năm nay, hát Đúm hồi sinh mạnh mẽ và đến năm 2019 được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, càng khẳng định giá trị độc đáo của loại hình dân ca dân gian vùng biển - sông - đồng bằng tổng Phục.
Chỉ cần một lần về Nam Triệu vào đầu Xuân, đứng giữa hội hát Đúm mà lắng nghe câu ca dân dã, nhiều người sẽ hiểu vì sao bao thế hệ vẫn thương, vẫn nhớ, vẫn tìm về. Bởi tiếng hát ấy là âm vang của hồn đất tổng Phục xưa như tình đất, tình người nơi đây.
BÙI HƯƠNGNguồn: https://baohaiphong.vn/ve-hoi-lang-nghe-hat-dum-dau-xuan-535843.html
Bình luận (0)