Bò rừng châu Âu giúp phục hồi sinh thái, thu giữ carbon

Từ bờ vực tuyệt chủng, bò rừng châu Âu đang dần trở lại nhiều khu vực tự nhiên trên khắp lục địa nhờ các chương trình tái thả quy mô lớn.

Hành trình phục hồi quần thể bò rừng châu Âu

Bò rừng châu Âu, hay còn gọi là wisent (tên khoa học: Bison bonasus), từng phân bố rộng khắp lục địa trước khi bị đẩy đến bờ vực tuyệt chủng do nạn săn bắn và sự suy giảm môi trường sống vào đầu thế kỷ XX.

Theo số liệu từ Rewilding Europe, khi cá thể bò rừng hoang dã cuối cùng bị bắn hạ tại vùng Caucasus vào năm 1927, toàn thế giới chỉ còn chưa đầy 60 cá thể được nuôi giữ trong các vườn thú và khu bảo tồn tư nhân.

Từ những năm 1950, các tổ chức bảo tồn đã bắt đầu triển khai chương trình tái thả bò rừng về tự nhiên. Đến nay, đây được xem là một trong những nỗ lực phục hồi động vật hoang dã thành công nhất tại châu Âu.

Bò rừng châu Âu dần hồi sinh nhờ nỗ lực tái thả tự nhiên. Ảnh: Euronews. 

Trong vòng 10 năm qua, số lượng bò rừng sống tự do ngoài thiên nhiên được ước tính tăng từ 2.579 lên khoảng 7.000 cá thể, với các quần thể lớn nhất hiện tập trung tại Belarus và Ba Lan.

Hiện nay, các đàn bò rừng đã xuất hiện trở lại tại Anh, Romania, Đức, Thụy Sĩ, Ba Lan, Belarus và Lithuania. Riêng tại Romania, nỗ lực của tổ chức Rewilding Europe đã giúp hơn 100 cá thể được tái thả và sinh sống tự nhiên tại vùng Nam Carpathians. Trong khi đó, tại dãy núi Rhodope của Bulgaria, một quần thể nhỏ nhưng tăng trưởng ổn định từ năm 2019 đã đánh dấu sự trở lại của loài vật này lần đầu tiên kể từ thời Trung Cổ.

Động lực của hệ sinh thái

Các chương trình tái hoang dã bò rừng đang được triển khai tại nhiều khu vực trên khắp châu Âu, mang lại những tác động tích cực đối với môi trường tự nhiên, từ phục hồi rừng đến lưu trữ carbon và bảo vệ đa dạng sinh học.

Tại Anh, một đàn bò rừng được đưa về khu rừng Blean Woods ở hạt Kent vào năm 2022. Thông qua các hoạt động tự nhiên như gặm cỏ, húc đổ cây, lột vỏ cây và đào đất tắm bụi, chúng góp phần thúc đẩy quá trình tái sinh rừng, đồng thời tạo môi trường sống cho nhiều loài hoang dã khác.

Nhà bảo tồn Hannah Mackins cho biết những thay đổi này hiện đã có thể quan sát rõ rệt: “Khi đi xuyên qua khu rừng, chúng tôi nhận thấy ánh sáng chiếu xuống mặt đất nhiều hơn. Nhiều loài thực vật trước đây không thể phát triển dưới tán rừng dày đặc với cây cối, dương xỉ và bụi gai nay đã bắt đầu mọc trở lại”.

Hiện hai hệ thống cầu vượt chuyên dụng dành cho bò rừng đã được lắp đặt tại khu vực này và hai cầu khác dự kiến hoàn thành vào cuối năm nhằm mở rộng không gian di chuyển cho đàn bò.

Không chỉ góp phần phục hồi thảm thực vật, bò rừng còn đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu.

Tại Romania, sau 10 năm tái thả bò rừng về tự nhiên, một nghiên cứu công bố năm 2024 của Đại học Yale (Mỹ) cho thấy đàn bò rừng gồm 170 cá thể tại đây có thể hỗ trợ hấp thụ và lưu trữ lượng carbon tương đương lượng khí thải hằng năm của tối đa 84.000 ô tô chạy xăng tại Mỹ.

Hiệu quả này đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố như gặm cỏ đồng đều, tái chế chất dinh dưỡng, phát tán hạt giống và nén chặt tầng đất nhằm hạn chế carbon thoát ra môi trường.

Các tác giả cho biết con số ước tính trên vẫn có thể chênh lệch với thực tế do phụ thuộc vào nhiều điều kiện sinh thái khác nhau. Tuy vậy, họ nhấn mạnh việc bò rừng từng bị xóa sổ đã làm phá vỡ sự cân bằng mong manh của hệ sinh thái vốn tiến hóa cùng loài này suốt hàng triệu năm.

Bên cạnh đó, bò rừng còn mang lại lợi ích cho nhiều loài sinh vật nhỏ hơn. Tại Vườn quốc gia South Kennemerland (Hà Lan), loài vật này được ghi nhận trở thành “trợ thủ” bất ngờ của các loài chim thuộc bộ Sẻ (Passeriformes) trong mùa sinh sản.

Theo tổ chức Wisentproject Kraansvlak, các loài chim hót tại đây thường thu nhặt lông bò rừng rụng vào mùa xuân để làm vật liệu lót tổ. Loại lông này được ưa chuộng nhờ đặc tính mềm, xốp và giữ nhiệt tốt, giúp duy trì nhiệt độ ổn định cho trứng. Hiện các sinh viên ngành sinh học ứng dụng đang tiếp tục nghiên cứu để đánh giá liệu vật liệu này có ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ sinh sản thành công của chim hay không.

Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/bo-rung-chau-au-giup-phuc-hoi-sinh-thai-thu-giu-carbon-d813249.html