តើ​អ្នកប្រាជ្ញ​ដែល​បាន​ពិន្ទុ​ខ្ពស់​ជាង​គេ​ឈ្មោះ​អ្វី…?

អ្នកប្រាជ្ញកំពូល ប៊ូយ ហ៊ូវ ង៉ៀ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា ងីជី ជាមួយនឹងឈ្មោះប៊ិចថា លីវ ឡាំ ជូ ញ៉ាន កើតនៅឆ្នាំ ឌិញ ម៉ៅ (១៨០៧) ដែលជាឆ្នាំទីប្រាំមួយនៃរជ្ជកាល យ៉ា ឡុង នៅក្នុងភូមិប៊ិញ ធ្វី ស្រុកវិញ ឌិញ (ឥឡូវជាផ្នែកមួយនៃទីក្រុង កឹនថូ )។ ព័ត៌មានជាមូលដ្ឋានអំពីជីវប្រវត្តិរបស់អ្នកប្រាជ្ញកំពូល ង៉ៀ ងាយស្រួលរកឃើញដោយមនុស្សគ្រប់គ្នា។ ប៉ុន្តែសំណួរគឺថា តើយើងបញ្ចេញឈ្មោះរបស់គាត់បានត្រឹមត្រូវទេ?

កាសែត យ៉ា ឌិញ (Gia Định) ក្នុងឆ្នាំ 1868 បានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយអំពីអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងដែលបានដោះលែង ប៊ូ ហ៊ូ ង៉ុយ (Bùi Hữu Ngãi)។

ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមពីសម័យសក្តិភូមិត្រូវបានសរសេរជាអក្សរចិន។ តួអក្សរចិនតែមួយច្រើនតែមានការបញ្ចេញសំឡេងច្រើន ឧទាហរណ៍៖ ហ៊ួញ - ហួង, ភុក - ភឿក, វូ - វ៉ូ, ជូ - ចៅ, អាន - យ៉េន, ប៊ិញ - បាង... តួអក្សរចិនគឺជាអក្សររូបភាព ហើយនៅពេលបកប្រែទៅជាអក្សរវៀតណាម Quốc ngữ ដែលជាសូរសព្ទ នឹងមានភាពមិនស្របគ្នាជាក់លាក់មួយ។ អ្នកបកប្រែអាចធ្វើតាមវិចារណញាណរបស់ពួកគេ ឬបង្កើតច្បាប់ជាក់លាក់ដោយជ្រើសរើសការបញ្ចេញសំឡេងដោយផ្អែកលើការប្រែប្រួលតាមតំបន់។ ឧទាហរណ៍ ឈ្មោះភរិយារបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ ឡេ វ៉ាន់ យៀត ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថាជា 杜氏忿 ដែលសរសេរជា Đỗ Thị Phẫn។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាព្រឹទ្ធាចារ្យនៅក្នុងសៀវភៅ រំលឹកខួបលើកទី 200 នៃកំណើតរបស់មេបញ្ជាការកងទ័ពឆ្វេង និងខួបលើកទី 50 នៃការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាព្រឹទ្ធាចារ្យ ដែល បានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1964 បានតស៊ូមតិថា ការបញ្ចេញសំឡេងភាគខាងត្បូងគួរតែជា "Đỗ Thị Phận"។ លើសពីនេះទៅទៀត ក្នុងរាជវង្ស Tay Son មានឧត្តមនាវីឯកម្នាក់ឈ្មោះ Dang Tien Dong ប៉ុន្តែអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្របានជជែកវែកញែកថាតើវាគួរតែត្រូវបានសរសេរតាមសូរសព្ទដូចកូនចៅរបស់គាត់ហៅគាត់ថា "Dang Tien Dong" ឬដូចវចនានុក្រមណែនាំថា "Dang Tien Gian"។ ឈ្មោះបច្ចុប្បន្ននៃផ្លូវ Dang Tien Dong គឺផ្អែកលើការបញ្ចេញសំឡេងរបស់គ្រួសារ Dang។ ដោយសារតែអ្នកកាន់តំណែងមុនរបស់យើងបានណែនាំរឿងនេះ យើងអាចទទួលយកវាបានតែតាមដែលវាមានប៉ុណ្ណោះ ព្រោះមិនមានការពន្យល់ច្បាស់លាស់ទេ។

កំណត់ត្រានៃការប្រឡងថ្នាក់ខេត្តរបស់រាជវង្សជាតិ កត់ត្រាព័ត៌មានអំពីអ្នកប្រាជ្ញដែលទទួលបានពិន្ទុខ្ពស់បំផុត។

ជាសំណាងល្អ ចាប់ពីប្រហែលសតវត្សរ៍ទី១៧ តទៅ អត្ថបទជាលាយលក្ខណ៍អក្សរវៀតណាម Quốc ngữ បានចាប់ផ្តើមលេចឡើង។ អរគុណចំពោះរឿងនេះ ឥឡូវនេះយើងដឹងពីការបញ្ចេញសំឡេងនៃឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន និងឈ្មោះទីកន្លែងមួយចំនួនពីសម័យនោះ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យយើងជ្រើសរើសការបញ្ចេញសំឡេងត្រឹមត្រូវ។ ឧទាហរណ៍ ឈ្មោះខេត្ត 長安 ក្នុងខេត្ត Ninh Bình កាលពីអតីតកាល យោងតាមវចនានុក្រម ត្រូវបានអានថា ខេត្ត Trường An។ អ្នកបកប្រែអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រច្រើនតែអានថា ខេត្ត Trường Yên។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ដោយផ្អែកលើបញ្ជីឈ្មោះទីកន្លែងដែលចងក្រងដោយ Bento Thiện ក្នុងឆ្នាំ១៦៥៣ ការបញ្ចេញសំឡេងត្រឹមត្រូវគួរតែជា ខេត្ត Tràng An។ ស្រដៀងគ្នានេះដែរ ឈ្មោះខេត្ត 潘安 ដែលជារឿយៗត្រូវបានបកប្រែជា Phiên An នៅក្នុងអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្របច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានកត់ត្រាជា Phan Yên នៅក្នុងវចនានុក្រមដោយអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា Taberd ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ១៨៣៨ ក៏ដូចជានៅក្នុង An Nam Đại Quốc Họa Đồ (ផែនទីនៃព្រះរាជាណាចក្រដ៏អស្ចារ្យនៃ An Nam) ដែលភ្ជាប់មកជាមួយ។ កាសែតអឺរ៉ុបជាច្រើនដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងអំឡុងពេលនោះក៏បានអានថា ផាន់អៀន (Phan Yên) ដែរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឈ្មោះខេត្ត 安江 ពីសម័យកាលដូចគ្នា ត្រូវបានអានថា អានយ៉ាង (An Giang) នៅក្នុងប្រភពដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ។ តួអក្សរដូចគ្នា 安 (អាន) នៅក្នុងតំបន់ដូចគ្នានៃខេត្តទាំងប្រាំមួយនៃភាគខាងត្បូងវៀតណាម ជួនកាលត្រូវបានអានថា អាន (An) និងជួនកាល យិន (Yên)។

អ្នកប្រាជ្ញកំពូល ប៊ូយហ៊ូវងៀ គឺជាករណីមួយផ្សេងទៀត។ "ក្វុកទ្រីវហឿងខៅលុក " (កំណត់ត្រានៃការប្រឡងអធិរាជ) បានកត់ត្រាឈ្មោះចិនរបស់គាត់ថា 裴有義 ដែលសរសេរជា ប៊ូយហ៊ូវងៀ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ កាទ្រូ ថាកាច់ (Ca Tru The Cach ) របស់ ប៉ូលូស កួ ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ រួមមានកំណាព្យមួយដែលមានចំណងជើងថា "ការគោរពភរិយារបស់អ្នកប្រាជ្ញង៉ាយ"។ នៅក្នុងស៊េរីអត្ថបទនៅក្នុងកាសែត "លូ ធូ វ៉ាន់ ដាប ហ៊ី ស៊ូ" (សំណួរ និងចម្លើយរបស់ ឃ្វេ ធូ ស្តីពី ហ៊ី ស៊ូ) ក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ នៅពេលនិយាយអំពីអ្នកនិពន្ធរឿង "គីម ថាច់ គី យឿយ" ង្វៀន គីម ឌីញ ក៏បានហៅគាត់ថា "អ្នកប្រាជ្ញង៉ាយ" ផងដែរ។ ប្រជាជននៅភាគខាងត្បូងមានទម្លាប់បញ្ចេញសំឡេងពាក្យ "ង៉ាយ" ថា "ង៉ាយ"។ អ្នកប្រាជ្ញរូបនេះកើតក្នុងរជ្ជកាល យ៉ា ឡុង ហើយបានស្លាប់ក្នុងរជ្ជកាល ទូ ឌឹក ដូច្នេះឈ្មោះរបស់គាត់គួរតែត្រូវបានបញ្ចេញសំឡេងឱ្យបានត្រឹមត្រូវថា ប៊ូយហ៊ូវង៉ាយ។

សព្វថ្ងៃនេះ យើងនៅតែមានឯកសារមួយដែលបញ្ជាក់ពីបញ្ហានេះ។ កាសែត Gia Dinh ក្នុងលេខចេញផ្សាយថ្ងៃទី ១៥ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៨៦៨ បានចុះផ្សាយព័ត៌មានមួយថា “លោកមេទ័ពបានដោះលែងបុរសពីរនាក់ចេញពីពន្ធនាគារ៖ លោក Bui Huu Ngai អាយុហុកសិបមួយឆ្នាំ មកពីភូមិ Binh Thuy (Sa Dec) និងលោក Bui Huu Loc អាយុហាសិបប្រាំពីរឆ្នាំ ក៏មកពីភូមិតែមួយដែរ”។ វាមិនពិបាកក្នុងការទទួលស្គាល់ថា លោក Bui Huu Ngai អាយុហុកសិបមួយឆ្នាំ (កើតនៅឆ្នាំ ១៨០៧) មកពីភូមិ Binh Thuy (ដែលពេលនោះជាផ្នែកមួយនៃស្រុក Sa Dec) គឺជាអ្នកប្រាជ្ញកំពូល លោក Bui Huu Nghia។ នេះគឺជាឯកសារដ៏កម្រ និងមានតម្លៃដែលជួយយើងឱ្យយល់អំពីឈ្មោះត្រឹមត្រូវដែលត្រូវប្រើសម្រាប់គាត់។

យើងមិនដឹងច្បាស់ថាពេលណាមនុស្សចាប់ផ្តើមហៅគាត់ថា ប៊ូយហ៊ូវងៀ ទេ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩០៩ លោក ង្វៀន លៀន ផុង នៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ "Nam Ky Phong Tuc Nhan Vat Dien Ca" បានហៅគាត់ថា ប៊ូយហ៊ូវងៀ។ នៅឆ្នាំ១៩៣៦ កាសែត តាន់វ៉ាន់ បានចុះផ្សាយអត្ថបទមួយដោយ ផាន់ វ៉ាន់ ធៀត ដែលសម្ភាសបងថ្លៃរបស់អ្នកប្រាជ្ញ។ បងថ្លៃរូបនេះបានកំណត់អត្តសញ្ញាណខ្លួនឯងថា លូ វ៉ាន់ តាវ អាយុ ៦៩ឆ្នាំ (កើតនៅឆ្នាំ១៨៦៧) ដែលពេលនោះរស់នៅលើទូកដែលចតនៅក្នុងប្រឡាយទឹកមួយក្បែរស្ពានង៉ាទូ ឃុំចូម៉យ ស្រុកប៊ិញធ្វី។ នៅក្នុងអត្ថបទដែលរៀបរាប់ពីការសម្ភាសនោះ ទាំង ផាន់ វ៉ាន់ ធៀត និង លូ វ៉ាន់ តាវ បានហៅគាត់ថា ប៊ូយហ៊ូវងៀ។ អ្វីដែលនៅតែគួរឲ្យងឿងឆ្ងល់គឺសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ លូ វ៉ាន់ តាវ ថា "ពេលអ្នកនៅទិញ បៀន ខ្ញុំនៅក្មេងណាស់ ហើយមិនដឹងអ្វីទាំងអស់... បន្ទាប់ពីអ្នកត្រឡប់ទៅប៊ិញ ធ្វីវិញ ខ្ញុំមានអាយុ ១៤-១៥ឆ្នាំនៅពេលនោះ នៅពេលដែលខ្ញុំតាមអ្នកទៅសិក្សា"។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើវាជាការពិតដែលលោក Luu Van Tau មានអាយុ 69 ឆ្នាំនៅឆ្នាំនោះ នោះនៅពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញកំពូលបានត្រឡប់ទៅ Binh Thuy វិញ គាត់មានអាយុត្រឹមតែ 1 ឬ 2 ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញកំពូលនៅ Tinh Bien លោក Luu Van Tau មិនទាន់កើតនៅឡើយទេ។ នៅពេលដែលអ្នកប្រាជ្ញកំពូលបានទទួលមរណភាព (1872) លោក Luu Van Tau មានអាយុត្រឹមតែ 5 ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក មានមនុស្សតិចណាស់ដែលនៅតែនិយាយអំពីឈ្មោះរបស់អ្នកប្រាជ្ញកំពូល។ (នឹងបន្ត)

តំណភ្ជាប់ប្រភព: https://thanhnien.vn/cu-thu-khoa-nghia-ten-gi-185231210224756827.htm