ភួងផ្កាមួយបាច់ជាការដឹងគុណដល់ Alexandre de Rhodes

នៅក្នុងពន្លឺព្រះអាទិត្យដើមរដូវរងា ដៃរបស់ខ្ញុំញ័រ នៅពេលដែលខ្ញុំដាក់ភួងផ្កាឈូករ័ត្នមួយភួងនៅក្បែរផ្នូររបស់អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា Alexandre de Rhodes នៅក្នុងរដ្ឋធានីបុរាណ Isfahan ក្នុងទឹកដីរឿងព្រេងនិទាននៃប្រទេសពែរ្ស ដែលមានចម្ងាយជិត 6,000 គីឡូម៉ែត្រពីប្រទេសវៀតណាម។

អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាពីរនាក់ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "បិតា" នៃអក្សរ Quốc ngữ របស់វៀតណាម៖ Francisco de Pina និង Alexandre de Rhodes - រូបថតបណ្ណសារ។

វាពិតជាគួរឲ្យរំជួលចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដែលមានសំណាងល្អក្នុងការគោរពវិញ្ញាណក្ខន្ធដល់អ្នកមានគុណរបស់ប្រជាជនវៀតណាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ាដែលមានពន្លឺថ្ងៃជោកជាំ - ជាកន្លែងដែលគាត់បានជ្រើសរើសរស់នៅពេញមួយជីវិតចុងក្រោយរបស់គាត់ និងសម្រាកដោយសន្តិភាពអស់កល្បជានិច្ចបន្ទាប់ពីជីវិតដ៏វែងឆ្ងាយ និងលំបាកនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។

វាជាក្តីស្រមៃដែលបានក្លាយជាការពិត ចាប់តាំងពីខ្ញុំនៅជានិស្សិតវ័យក្មេងម្នាក់ ដែលធ្វើការឱ្យកាសែត Tuoi Tre និងដាក់ស្នើអត្ថបទនៅការិយាល័យវិចារណកថាចាស់ នៅអាសយដ្ឋាន 161 ផ្លូវ Ly Chinh Thang (ទីក្រុង ហូជីមិញ ) - ជាកន្លែងដែលរូបសំណាកសំរិទ្ធរបស់ Alexandre de Rhodes ឈរយ៉ាងមោទនភាពនៅក្នុងទីធ្លាខាងមុខ។

តាំងពីកុមារភាពដំបូងរបស់ខ្ញុំ ក្នុងនាមជាមនុស្សម្នាក់ដែលស្រឡាញ់អក្សរសាស្ត្រ និងធំធាត់តាមរយៈការសរសេរ ខ្ញុំមានការគោរព និងដឹងគុណយ៉ាងជ្រាលជ្រៅចំពោះ Alexandre de Rhodes ដែលជា "អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា Alexandre de Rhodes" ចំពោះតួនាទីដ៏សំខាន់របស់លោកក្នុងការបង្កើតអក្សរជាតិវៀតណាមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ រួមជាមួយឥស្សរជនលេចធ្លោផ្សេងទៀតដូចជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា Francisco de Pina និង Gaspar d'Amaral (ព័រទុយហ្គាល់)...

កំពុងស្វែងរកផ្នូររបស់អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា Alexandre de Rhodes នៅប្រទេសពែរ្ស។

ដោយចងចាំពីប្រភពទឹកដែលយើងផឹក គោលបំណងរបស់ខ្ញុំក្នុងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់គឺដើម្បីស្វែងរកកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់លោក Alexandre de Rhodes ដើម្បីឱ្យខ្ញុំអាចដាក់ផ្កានៅផ្នូររបស់គាត់។ បន្ទាប់ពីហោះហើរជាច្រើនជើង (បច្ចុប្បន្នមិនមានជើងហោះហើរត្រង់រវាងវៀតណាម និងអ៊ីរ៉ង់ទេ) ខ្ញុំបានមកដល់ទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ហើយពីទីនោះបានជួលឡានមួយដើម្បីធ្វើដំណើរទៅភាគខាងត្បូងទៅកាន់ទីក្រុងបុរាណ Isfahan ដែលជាទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលមានចម្ងាយ 350 គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងតេអេរ៉ង់ ដែលមានប្រជាជនចំនួន 2.5 លាននាក់។

អ្នកបើកបរក្នុងស្រុក លោក Dariush ទោះបីជាបានបើកបរដឹកភ្ញៀវទេសចររាប់មិនអស់ទៅកាន់ទីក្រុង Isfahan ច្រើនដងក៏ដោយ ក៏គាត់មានការភ្ញាក់ផ្អើលយ៉ាងខ្លាំង នៅពេលដែលខ្ញុំប្រាប់គាត់ថា ខ្ញុំបានមកកាន់ទឹកដីដ៏ស្រស់ស្អាតនេះ ជាមួយនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែប ដើម្បី…ស្វែងរកទីបញ្ចុះសព!

«នេះជាលើកដំបូងហើយដែលខ្ញុំបានឮឈ្មោះអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាកាតូលិកលោកខាងលិច អាឡិចសាន់ឌ្រ ដឺ រ៉ូដស៍ នៅក្នុងប្រទេសមូស្លីមដូចជាអ៊ីរ៉ង់។ ដំណើររបស់អ្នកនឹងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងណាស់ ហើយខ្ញុំនឹងរីករាយក្នុងការចូលរួមជាមួយអ្នក» ដារីយូស បាននិយាយ ដោយការភ្ញាក់ផ្អើលរបស់គាត់ប្រែក្លាយទៅជាការរំភើប។

ជាអកុសល ខណៈពេលដែលលោក Dariush ស្គាល់គ្រប់កន្លែង ទេសចរណ៍ ល្បីៗនៅ Isfahan ដូចបាតដៃរបស់គាត់ ហើយអាចនាំភ្ញៀវទេសចរទៅទីនោះបានភ្លាមៗ គាត់បានងក់ក្បាល ដោយមិនដឹងថាត្រូវរកទីបញ្ចុះសពដែលមានផ្នូររបស់លោក Alexandre de Rhodes ដែលបានស្លាប់ជាង 360 ឆ្នាំមុននៅឯណា!

ព័ត៌មានពីជនជាតិវៀតណាមដែលធ្លាប់ទៅទីនោះពីមុនបានជួយខ្ញុំកំណត់ថា៖ ដំបូងខ្ញុំត្រូវទៅស្រុកញូជូលហ្វាដើម្បីស្វែងរកព្រះវិហារអាមេនីបុរាណ Holy Savior (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា Vank - ដែលមានន័យថា "វត្តអារាម" ជាភាសាអាមេនី)។

លោក Alexandre de Rhodes ត្រូវបានបុរីវ៉ាទីកង់បញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសពែរ្សក្នុងឆ្នាំ 1654 រស់នៅទីនោះរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ ហើយបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី 5 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1660។ លោកត្រូវបានបញ្ចុះនៅក្នុងទីបញ្ចុះសពកាតូលិកអាមេនីនៅជាយក្រុង។

យើងបានសួរអ្នកគ្រប់គ្រងសណ្ឋាគារនៅ Isfahan ដើម្បីសាកសួរព័ត៌មាន ហើយគាត់បានទូរស័ព្ទទៅមិត្តភក្តិជនជាតិអាមេនីម្នាក់ដោយរីករាយ ដែលបានប្រាប់យើងថា យើងត្រូវទៅព្រះវិហារ Vank ដើម្បីសុំលិខិតអនុញ្ញាតចូលទៅក្នុងទីបញ្ចុះសព។ លោក Dariush បានបើកឡានដឹកខ្ញុំទៅព្រះវិហារ Vank នៅពេលព្រឹកព្រលឹម។ នេះគឺជាព្រះវិហារគ្រិស្តសាសនាដ៏ធំ និងដំបូងគេដែលត្រូវបានសាងសង់នៅក្នុងប្រទេសមូស្លីមដូចជាប្រទេសពែរ្ស - ជាករណីពិសេសមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសាសនា។

បន្ទាប់ពីបានទស្សនាព្រះវិហារដែលមានស្ថាបត្យកម្មដ៏ស្រស់ស្អាត និងដំបូលសិល្បៈរបស់វារួច យើងបានទៅការិយាល័យដើម្បីស្នើសុំលិខិតអនុញ្ញាត ហើយមានសេចក្តីរីករាយដែលបានទទួលឯកសារដែលបានចុះហត្ថលេខា និងបោះត្រាពីអ្នកគ្រប់គ្រងដែលមានចិត្តរំភើបចង់ទៅទស្សនាទីបញ្ចុះសពអាមេនី។

អ្នកនិពន្ធនៅឯផ្នូររបស់ Alexandre de Rhodes

ការគោរពចំពោះភាពអស់កល្បជានិច្ច។

ពីព្រះវិហារ Vank បន្ទាប់ពីបើកបរប្រហែល 15 នាទី យើងបានទៅដល់ទីបញ្ចុះសពអាមេនី ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងកាលពីជាង 500 ឆ្នាំមុន ដែលមានផ្ទៃដីជាង 30 ហិកតា។ វាជាកន្លែងសម្រាករបស់ជនអន្តោប្រវេសន៍ជាច្រើនមកពីអឺរ៉ុប ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វ និងអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាមកពីអាមេនី...

សន្តិសុខចាស់ម្នាក់ឈ្មោះ Robert Vonikyan បានបើកទ្វារដែកលាបពណ៌បៃតងដោយស្នាមញញឹមទន់ភ្លន់។ បន្ទាប់ពីបានអានឯកសារជាមុន ខ្ញុំបានណែនាំ Dariush ដោយទំនុកចិត្តតាមបណ្តោយផ្លូវធំដែលមានដើមស្រល់ពណ៌បៃតងខ្ពស់ៗ និងមានចន្លោះស្មើគ្នា ឆ្លងកាត់ផ្លូវប្រសព្វបីទៅកាន់ដីឡូត៍ដែលមានផ្លាកសញ្ញាពណ៌លឿងលេខ 7-10 ដែលកំណត់សម្រាប់ពួកកាតូលិក ជាកន្លែងដែលផ្នូររបស់ Alexandre de Rhodes ស្ថិតនៅ។

ផ្នូរថ្មជាច្រើន ដែលជាបន្ទះថ្មដែលមានទំហំខុសៗគ្នា លេចចេញពីដី រាយប៉ាយក្នុងចំណោមដើមស្រល់តូចៗដែលដាំតាមបណ្តោយផ្លូវចូលទៅក្នុងទីបញ្ចុះសពដ៏ធំ និងស្ងប់ស្ងាត់។ ផ្នូរបុរាណជាច្រើនគ្រាន់តែជាគំនរថ្មដែលត្រូវបានកប់នៅក្នុងដី នៅក្បែរចង្កោមផ្កាព្រៃ។ ខ្ញុំ និងអ្នកបើកបររបស់ខ្ញុំ គឺលោក Dariush បានដើរលេងមួយសន្ទុះ ប៉ុន្តែរកមិនឃើញផ្នូរដែលយើងកំពុងស្វែងរកនោះទេ។

ភ្លាមៗនោះ ខ្ញុំក៏ឈប់ កាន់ភួងផ្កាផ្កាឈូករ័ត្នពណ៌លឿងភ្លឺមួយនៅក្នុងដៃ ហើយអធិស្ឋានដោយស្មោះថា “ខ្ញុំជាកូនចៅមកពីប្រទេសវៀតណាម ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់ខ្ញុំ នៅទីនេះមានបំណងប្រាថ្នាតែមួយគត់គឺ ទៅទស្សនាកន្លែងបញ្ចុះសពរបស់បុរសដ៏អស្ចារ្យរូបនេះ…”។ ដោយមិននឹកស្មានដល់ បន្ទាប់ពីពាក្យសម្ដីដ៏ស្មោះស្ម័គ្រទាំងនោះ ត្រឹមតែប៉ុន្មានម៉ែត្រទៀត ខ្ញុំបានឃើញផ្នូររបស់ Alexandre de Rhodes នៅចំពោះមុខខ្ញុំ ដូចជាគាត់បានលេចមុខមក។ អារម្មណ៍ដែលមិនអាចពិពណ៌នាបានបានគ្របដណ្ដប់ខ្ញុំ។

រលក​នៃ​អារម្មណ៍​មួយ​បាន​បោកបក់​មក​លើ​ខ្ញុំ នៅពេល​ខ្ញុំ​លុតជង្គង់​ក្បែរ​ថ្ម​ពណ៌​ប្រផេះ​រាង​ចតុកោណកែង​សាមញ្ញ និង​រាបទាប​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ផ្នូរ​រាប់​មិន​អស់​ផ្សេង​ទៀត។ នៅលើ​បន្ទះ​ថ្ម​នោះ តួអក្សរ​ឡាតាំង​ដែល​ឆ្លាក់​នៅ​តែ​អាច​មើល​ឃើញ​យ៉ាង​ច្បាស់ បើ​ទោះបីជា​ពេលវេលា​កន្លង​ផុត​ទៅ​ក៏ដោយ៖ «នៅទីនេះ លោកបូជាចារ្យ Alexandre de Rhodes បាន​សម្រាក។ បាន​ទទួល​មរណភាព​នៅ Isfahan នៅ​ថ្ងៃទី 5 ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 1660»។

នៅពីមុខផ្នូរមានសិលាចារឹកថ្មមួយដែលមានប្រភពមកពី ខេត្តក្វាងណាម ដែលឆ្លាក់រូបលោក Alexandre de Rhodes និងទំព័រមួយពីវចនានុក្រមវៀតណាម-ព័រទុយហ្គាល់-ឡាតាំង រួមជាមួយនឹងសិលាចារឹកវៀតណាម-អង់គ្លេសពីរភាសាជាពណ៌មាសថា “ដរាបណាអក្សរជាតិមាន ភាសាវៀតណាមមាន វៀតណាមមាន!” ដែលបង្កើតឡើងដោយវិទ្យាស្ថានសម្រាប់ការអភិរក្សភាសាវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ២០១៨។

អស់រយៈពេលយូរណាស់មកហើយ កាសែត Tuoi Tre ត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយនៅទីតាំងរូបសំណាក Alexandre de Rhodes - បុរសដែលបានបន្សល់ទុកនូវមរតកអក្សរវៀតណាមសម្រាប់ប្រជាជនវៀតណាម (១៦១ ផ្លូវលីឈីញថាង សង្កាត់សួនហ័រ ទីក្រុងហូជីមិញ)។ រូបថត៖ ង្វៀនកុងថាញ់

នៅតាមជញ្ជាំងផ្នូរមានបន្ទះថ្មមួយទៀតដែលចារឹកអក្សរជាបួនភាសាគឺ វៀតណាម បារាំង អង់គ្លេស និងពែរ្ស៖ «ជាការដឹងគុណចំពោះលោកបូជាចារ្យ Alexandre de Rhodes ចំពោះការរួមចំណែកដ៏ធំធេងរបស់លោកចំពោះការបង្កើតអក្សរជាតិវៀតណាម - អក្ខរក្រមវៀតណាមដែលសរសេរជាអក្សរឡាតាំង»។

ផ្លាកសញ្ញារំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធនេះត្រូវបានសម្ពោធដោយគណៈប្រតិភូវៀតណាមដឹកនាំដោយសាស្ត្រាចារ្យ ង្វៀន ដាំងហ៊ុង អ្នកនិពន្ធ ហួង មិញទឿង អ្នកថតរូប ង្វៀន ឌិញទួន និងអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តបណ្ឌិត ង្វៀន ធីហៅ… ក្នុងឱកាសខួបលើកទី ៣៥៨ នៃមរណភាពរបស់ អាឡិចសាន់ឌ្រេ ដឺ រ៉ូដស៍ (ថ្ងៃទី ៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៨)។

ខ្ញុំបានដាក់ផ្កា និងសៀវភៅវៀតណាមពីរក្បាលនៅលើផ្នូរ ដោយខ្សឹបខ្សៀវពាក្យថ្លែងអំណរគុណដល់បុព្វបុរសរូបនេះ ដែលបានរួមចំណែកយ៉ាងធំធេងដល់ភាសាវៀតណាម។ នៅក្នុងចិត្តខ្ញុំ ខ្ញុំក៏បានកោតសរសើរលោក Alexandre de Rhodes ចំពោះដំណើរដ៏អស្ចារ្យរបស់លោក ជំនាញសង្កេត និងកត់ត្រាទិន្នន័យដ៏ប៉ិនប្រសប់ ព្រមទាំងស្មារតីគោរព ការយល់ដឹងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ និងការទទួលយកដោយមិនវិនិច្ឆ័យចំពោះទំនៀមទម្លាប់ និងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកពេញមួយជីវិតផ្សព្វផ្សាយសាសនារបស់លោក ពីអឺរ៉ុបទៅអាស៊ី ត្រឡប់ទៅអឺរ៉ុបវិញ ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់អ៊ីរ៉ង់។

ការពិតដែលថា អាឡិចសាន់ឌ្រ ដឺ រ៉ូដស៍ បានចំណាយពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយរបស់គាត់នៅក្នុងប្រទេសមូស្លីមមួយ បង្ហាញបន្ថែមទៀតអំពីស្មារតីស៊ីវិល័យនៃការមិនរើសអើងរវាងសាសនាផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងមនុស្សជាតិ។

អ្នកបើកបរឈ្មោះ Dariush មានអំណរគុណយ៉ាងខ្លាំងដែលបានឃើញខ្ញុំ «សម្របខ្លួនទៅនឹងទំនៀមទម្លាប់ក្នុងស្រុក» ដោយចាក់ទឹកលើផ្នូររបស់ Alexandre de Rhodes ហើយប្រើដៃរបស់ខ្ញុំដើម្បីសម្អាតវាជាមធ្យោបាយបង្ហាញការគោរពចំពោះអ្នកស្លាប់ ស្របតាមទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីអ៊ីរ៉ង់នៃការទៅទស្សនាផ្នូរ។ «សូមអនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំចូលរួមជាមួយអ្នក» Dariush បាននិយាយដោយអាណិតអាសូរ ដោយយកទឹកទៅលាងផ្នូររបស់អ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាជនវៀតណាម និងអ៊ីរ៉ង់។

លោក Tran Van Truong (មគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍ចាស់វស្សានៅ Hay Tour) បាននិយាយថា នៅឆ្នាំ ២០១៧ នៅថ្ងៃដំបូងនៃឆ្នាំថ្មីពែរ្ស គឺ Nowruz (ខែមីនា) លោក និងអ្នកទេសចរវៀតណាមមួយចំនួន «មានសំណាងបានទៅទស្សនា និងដាក់ផ្កានៅផ្នូររបស់ Alexandre de Rhodes ដោយពោរពេញដោយក្តីស្រលាញ់ និងសេចក្តីរីករាយយ៉ាងខ្លាំង»។

នៅឆ្នាំ ២០១៩ បន្ទាប់ពីបានទៅទស្សនាផ្នូររបស់ Alexandre de Rhodes ក្នុងទីក្រុង Isfahan តារាសម្តែងស្រី Hong Anh បានសម្តែងបំណងប្រាថ្នារបស់នាងថា "កន្លែងនេះនឹងក្លាយជាកន្លែងធ្វើធម្មយាត្រាដែលរួមបញ្ចូលនៅក្នុងដំណើរកម្សាន្តរបស់ក្រុមហ៊ុនទេសចរណ៍វៀតណាម និងបុគ្គលដែលមកទស្សនាប្រទេសពែរ្ស"។

ចំពោះខ្ញុំ ពេលវេលានៃការអង្គុយស្ងៀមស្ងាត់នៅក្បែរផ្នូរសាមញ្ញរបស់ Alexandre de Rhodes ការបើកទំព័រសៀវភៅវៀតណាមមួយក្បាលនៅកណ្តាលទីបញ្ចុះសពដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ ជាមួយនឹងដើមស្រល់រេរាក្នុងខ្យល់បក់ នឹងតែងតែត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងការចងចាំរបស់ខ្ញុំជានិច្ច នៅពេលដែលខ្ញុំរុករកពិភពលោក។

ពេញមួយជីវិតរបស់លោក លោកបូជាចារ្យ Alexandre de Rhodes បានឧទ្ទិសខ្លួនលោកមិនត្រឹមតែចំពោះសាសនាប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងបានលះបង់ទាំងស្រុងចំពោះភាសា អាហារូបករណ៍ វប្បធម៌ ការស្រាវជ្រាវវាល ការលើកកម្ពស់ការសន្ទនាមនុស្សធម៌ និងរួមចំណែកដល់ការភ្ជាប់គម្លាតរវាងអរិយធម៌បូព៌ា និងលោកខាងលិច ក៏ដូចជាដំណើរការនៃការបង្កើតអត្តសញ្ញាណបញ្ញាទំនើបនៃតំបន់ជាច្រើន រួមទាំងប្រទេសវៀតណាមផងដែរ។

ជាក់ជាមិនខាន បន្ទាប់ពីជិតបួនសតវត្សមកហើយ លោក Alexandre de Rhodes នឹងមានសេចក្តីសុខស្រួលនៅពេលដឹងថា អក្សរវៀតណាមដែលលោកបានបង្កើតនៅតែមាន និងរីកចម្រើនក្នុងចំណោមជំនាន់ៗនៃប្រជាជនវៀតណាម ហើយថាប្រជាជនវៀតណាមនៅតែធ្វើដំណើរឆ្ងាយៗដើម្បីទៅទស្សនា និងរំលឹកដល់លោក។

អាឡិចសាន់ឌ្រ ដឺ រ៉ូដស៍ កើតនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៥៩៣ នៅអាវីញ៉ុង (ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង) ហើយបានទទួលមរណភាពនៅថ្ងៃទី ៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៦៦០ នៅអ៊ីស្ហ្វាហាន (អ៊ីរ៉ង់)។ លោកគឺជាអ្នកភាសាវិទូ និងជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាយេស៊ូអ៊ីត។ លោកត្រូវបានគេហៅជាញឹកញាប់ថា "លោកឪពុកដាកឡូ" ដោយជនជាតិវៀតណាម ដោយបានធ្វើដំណើរផ្សព្វផ្សាយសាសនាជាច្រើនលើកច្រើនសារទៅកាន់អាណ្ណាម (វៀតណាម) ទាំងនៅភាគខាងជើង និងភាគខាងត្បូងក្នុងរយៈពេល ២០ ឆ្នាំ (១៦២៤-១៦៤៥)។

លោកគឺជាមនុស្សដែលបានរៀបចំ ចងក្រង និងត្រួតពិនិត្យការបោះពុម្ពវចនានុក្រម Annamiticum Lusitanum et Latinum (វចនានុក្រមវៀតណាម - ព័រទុយហ្គាល់ - ឡាតាំង អក្សរកាត់ថា វចនានុក្រមវៀតណាម - ព័រទុយហ្គាល់ - ឡាតាំង) ដំបូងគេ ដែលបានបោះពុម្ពនៅទីក្រុងរ៉ូម (ប្រទេសអ៊ីតាលី) ក្នុងឆ្នាំ ១៦៥១ ជាមួយនឹងពាក្យវាក្យសព្ទជិត ៨០០០ ពាក្យ។ នេះបានផ្តល់ឱ្យប្រជាជនវៀតណាមជាលើកដំបូងនូវប្រព័ន្ធសរសេរដ៏សាមញ្ញ និងមានប្រសិទ្ធភាពដោយផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ដែលងាយស្រួលរៀន និងប្រើប្រាស់ ដែលបង្ហាញពីភាពច្នៃប្រឌិត និងភាពបត់បែនរបស់ប្រជាជនវៀតណាម និងលើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ ការអប់រំ សារព័ត៌មាន។ល។ ក្នុងអំឡុងពេលអន្តរកាលដ៏ច្របូកច្របល់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។

ក្នុងនាមជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតវប្បធម៌ លោក Alexandre de Rhodes ក៏ជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅ *ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រតុងកឹង* (La histoire du royaume de Tunquin - 1652) នៅអឺរ៉ុប; និងសៀវភៅអនុស្សាវរីយ៍របស់លោក *ដំណើរកម្សាន្ត និងបេសកកម្មផ្សេងៗ* ដែលរៀបរាប់ពីបទពិសោធន៍របស់លោក និងផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតអំពីវប្បធម៌ ជំនឿ ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី ច្បាប់ បរិបទសង្គម និងជីវិតរបស់ប្រជាជនវៀតណាមនៅពេលនោះដល់អ្នកអានលោកខាងលិចក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៧។

នៅក្នុងព្រះវិហារបុរាណម៉ាងឡាង ក្នុងទីក្រុងភូអៀន (ដែលពីមុនឥឡូវជាផ្នែកមួយនៃខេត្តដាក់ឡាក់) មានច្បាប់ចម្លងនៃសៀវភៅ *ប្រាំបីថ្ងៃនៃធម្មទេសនា* (ចំណងជើងឡាតាំង៖ Catechismus) របស់អាឡិចសាន់ឌ្រេ ដឺ រ៉ូដស៍ (Alexandre de Rhodes) ដែលបានបោះពុម្ពនៅទីក្រុងរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ ១៦៥១។

នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសៀវភៅដំបូងគេដែលសរសេរជាអក្សរ Quốc ngữ វៀតណាម បោះពុម្ពជាពីរភាសាជាភាសាឡាតាំង (ផ្នែកខាងឆ្វេងនៃទំព័រ) និងអក្សរ Quốc ngữ ដើម (ផ្នែកខាងស្តាំនៃទំព័រ)។ "Phép giảng tám ngày" (ធម្មទេសនាប្រាំបីថ្ងៃ) គឺជាស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រដែលកត់ត្រាការបញ្ចេញសំឡេងនៃភាសាវៀតណាមនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧។

វចនានុក្រមវៀតណាមដំបូងគេដោយជនជាតិវៀតណាម។

"...នៅក្នុងរដូវបុណ្យណូអែលឆ្នាំ ១៦៥១ ទីក្រុងរ៉ូមមានអាកាសធាតុត្រជាក់ជាងធម្មតា។ ចាប់តាំងពីដើមខែធ្នូមក ខ្យល់ត្រជាក់ពីជួរភ្នំអាល់បានបក់បោកយ៉ាងខ្លាំងមកលើទីក្រុងរ៉ូម។ ព្រិលបានគ្របដណ្ដប់លើកំពូលដើមឈើ និងដំបូលផ្ទះ។"

អាឡិចសាន់ឌ្រ ដឺ រ៉ូដស៍ មិនមានពេលរៀបចំសម្រាប់បុណ្យណូអែលទេ។ គាត់បានចំណាយពេលពេញមួយថ្ងៃនៅម៉ាស៊ីនបោះពុម្ពជាមួយកម្មករ ហើយនៅពេលល្ងាចគាត់នឹងពិនិត្យមើលភស្តុតាងមុនពេលងងុយគេងលើទំព័របោះពុម្ពចុងក្រោយ។ ឯកា ឈឺចាប់ ធ្វើទារុណកម្ម ប៉ុន្តែមានសង្ឃឹម... វាលើសពីស្ត្រីម្នាក់សម្រាលកូនតែម្នាក់ឯងនៅក្នុងព្រិលដ៏ធំល្វឹងល្វើយ។ ឈាមរបស់រ៉ូដស៍ហូរចេញពីរន្ធទាំងអស់របស់គាត់ ឈាមហូរចេញពីចុងម្រាមដៃទាំងដប់របស់គាត់ ពោះវៀនរបស់គាត់រលាក ហើយក្រពះរបស់គាត់ញ័រ និងកូរ នៅពេលដែលគាត់បង្កើតអត្ថបទនីមួយៗដោយប្រុងប្រយ័ត្ន។

ការបោះពុម្ពភស្តុតាងដំបូងនៃវចនានុក្រម Annamiticum Lusitanum, et Latinum - វចនានុក្រមវៀតណាម-ព័រទុយហ្គាល់-ឡាតាំង ត្រូវបានបញ្ចប់។

ពាក្យពេចន៍មិនអាចបង្ហាញពីសេចក្តីរីករាយគ្មានព្រំដែននៃការកាន់គំនិតថ្មីរបស់អណ្ណាមនៅក្នុងដៃរបស់ខ្ញុំបានទេ។ ក្នុងចំណោមធាតុចូលជាងប្រាំបួនពាន់នៅក្នុងវចនានុក្រម មានតែកំហុស 250 ប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវការកែតម្រូវ។ ជាសមិទ្ធផលដែលមិននឹកស្មានដល់។

អូ! ខ្ញុំសូមជូនពរឲ្យខ្ញុំអាចជិះរលកសមុទ្រត្រឡប់ទៅអណ្ណាមវិញ ហើយប្រកាសដំណឹងល្អដល់ប្រជាជនវៀតណាមទាំងអស់។ ទឹកភ្នែករបស់ លីច សឺន ដាក ឡូ បានស្រក់លើគ្រប់ទំព័រនៃសៀវភៅ។

នៅលើទំព័រនីមួយៗ ទន្លេ ភ្នំ សមុទ្រ និងជនបទនៃតំបន់ភាគខាងត្បូង និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសវៀតណាមបានលេចចេញមក រួមជាមួយនឹងមុខរបស់អ្នកដែលជាទីស្រឡាញ់ និងស្គាល់ច្បាស់៖ Francisco de Pina, Francesco Buzomi, Gaspar d'Amaral, Antonio Barbosa, ព្រះរាជអាជ្ញា Tran Duc Hoa, ស្តេច Sai Nguyen Phuc Nguyen, Loc Khe Marquis Dao Duy Tu, មហេសីរបស់ស្តេច Minh Duc, ឧត្តមសេនីយ៍ Nguyen Phuc Khe, ព្រះមហេសី Ngoc Van, Thai Bao Nguyen Danh The, Thanh Do King Trinh Trang, ស្តេច Le Than Tong, Bento Thien, Raphael Rhodes Ut Ti, Andre Phu Yen…”

ហ័ង មិញ ទឿង (ដកស្រង់ចេញពីប្រលោមលោកប្រវត្តិសាស្ត្រ *ពាក្យសម្ដី និងមនុស្ស ៤០០ ឆ្នាំ* - គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយនារីវៀតណាម - ២០២៥)

ភាពស្មោះត្រង់

ប្រភព៖ https://tuoitre.vn/doa-hoa-tri-an-alexandre-de-rhodes-20260202173931643.htm