1. ອະນຸສອນສະຖານຫີນຂະໜາດໃຫຍ່ຫຼາຍແຫ່ງທີ່ມີຮູບແກະສະຫຼັກໄດ້ຖືກໂອນໄປຍັງຫໍພິພິທະພັນໃນ ຮ່າໂນ້ຍ ແລະ ດານັງ, ແລະ ບໍ່ດົນມານີ້ໄດ້ວາງໄວ້ໃນຫ້ອງວາງສະແດງຂອງຄະນະຄຸ້ມຄອງວັດຖຸບູຮານມີເຊີນເພື່ອອະນຸລັກຮັກສາ.
ພວກເຮົາສັງເກດເຫັນແຜ່ນຫີນຂະໜາດນ້ອຍທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ສະຖານທີ່ທາງໂບຮານຄະດີ. ຢູ່ເທິງແຜ່ນຫີນມີຂໍ້ຄວາມທີ່ຈາງລົງສອງສາມແຖວ, ແຕ່ພວກມັນມີຂໍ້ມູນສະເພາະກ່ຽວກັບຈຸດສຳຄັນທາງປະຫວັດສາດທີ່ສຳຄັນ.
ມັນແມ່ນແຜ່ນຫີນທີ່ມີຈາລຶກທີ່ນັກຄົ້ນຄວ້າ George Coedes ໄດ້ບັນທຶກໄວ້ໃນປີ 1908, ຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນ C 75, ແລະ ປະຈຸບັນໄດ້ລະບຸໄວ້ໃນສາງເລກທີໃໝ່ MSD350 ໂດຍຄະນະກຳມະການຄຸ້ມຄອງວັດຖຸບູຮານມີ້ເຊີນ.
ຈາລຶກ C 75 ປະກອບດ້ວຍຕົວອັກສອນຈາມບູຮານພຽງ 4 ແຖວ, ເຊິ່ງສືບທອດຕົວອັກສອນ Brahmi (ພາສາສັນສະກິດ, ມີຕົ້ນກຳເນີດມາຈາກອິນເດຍ); ມັນໄດ້ຖືກຖອດຂໍ້ຄວາມເປັນພາສາລາແຕັງໂດຍ Louis Finot (1904), ແປເປັນພາສາຝຣັ່ງ, ແລະຕີພິມໃນເອກະສານຄົ້ນຄວ້າໃນວາລະສານ Journal of the French School of Far Eastern Studies. ບໍ່ດົນມານີ້, Arlo Griffiths (2009) ໄດ້ແກ້ໄຂການຖອດຂໍ້ຄວາມພາສາລາແຕັງ, ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ 4 ແຖວຄື:
(1) di śakarāja 913 huriy 5 vaṅun vulān 4 vr̥ haspativāra [ma]
(2) ghanakṣatravr̥ ścikalagna kāla yāṅ po ku vijaya śrī harivarmmadeva
(3) punaḥ yāṅ po ku śrī jaya īśānabhadreśvara karaṇa kīrtti yaśa di bhūmima
(4) ນາທະລາ ນິຍ
ຂໍ້ຄວາມສາມາດແປໄດ້ປະມານດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: “ໃນປີ 913 ຂອງປະຕິທິນ Saka, ໃນວັນທີ 5 ຂອງເດືອນ 4, ໃນລະຫວ່າງວົງຈອນຈັນທະຄະຕິ Maga, ດ້ວຍກຸ່ມດາວ Scorpio ໃນລາສີ, ກະສັດ Yan Pu Ku Vijaya Śrī Harivarmadeva ໄດ້ມີການສ້າງຮູບປັ້ນ (ວັດ ຫຼື linga) ຂອງພະເຈົ້າ Iśāna-Bhadreśvara ຄືນໃໝ່ເພື່ອນຳເອົາລັດສະໝີພາບມາສູ່ແຜ່ນດິນ.”
ອີຊະນາ-ບາເດຣຊະວະຣະ ເປັນຕຳແໜ່ງຂອງເທບພະເຈົ້າສິວະ, ເຊິ່ງກ່ຽວຂ້ອງກັບຊື່ຂອງກະສັດອົງທຳອິດຂອງຈຳປາ, ແລະ ໄດ້ຮັບການເຄົາລົບນັບຖືໃນຖານະເປັນເທບພະເຈົ້າຜູ້ປົກປ້ອງອານາຈັກ.
ປີ 913 ໃນປະຕິທິນຊາກາບູຮານ ກົງກັບປີ 991 ໃນປະຕິທິນເກຣກໍຣຽນ. ນີ້ແມ່ນໄລຍະເວລາຫຼັງຈາກການໂຈມຕີຂອງກະສັດເລຫວານ (ດ້າຍຫວຽດ) ຕໍ່ນະຄອນຫຼວງຈຳປາ.
ປຶ້ມ "Dai Viet History Chronicle" ໄດ້ບັນທຶກເຫດການທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປີ 982: "ກະສັດໄດ້ນຳພາການບຸກໂຈມຕີຈຳປາດ້ວຍຕົນເອງ, ຈັບເອົາທະຫານນັບບໍ່ຖ້ວນ, ພ້ອມກັບນາງສາວຮ້ອຍຄົນ ແລະ ພະສົງຈາກອິນເດຍ. ພຣະອົງໄດ້ຍຶດເອົາສິ່ງຂອງທີ່ມີຄ່າ, ສະສົມຄຳ, ເງິນ, ແລະ ຊັບສົມບັດຫຼາຍສິບພັນອັນ, ທຳລາຍກຳແພງເມືອງ, ທຳລາຍວັດວາອາຮາມບັນພະບຸລຸດ, ແລະ ກັບຄືນສູ່ນະຄອນຫຼວງຫຼັງຈາກໜຶ່ງປີ." ແລະ ໃນປີ 988, "ກະສັດຈຳປາ, ບັງເວືອງລາເຢືອ, ໄດ້ສ້າງຕັ້ງວັດຂອງພະອົງໃນຟາດແທ່ງ ແລະ ໄດ້ຮັບນາມມະຍົດວ່າ 俱尸利呵呻排麻羅 (Cau Thi Li Ha Than Bai Ma La)."
2. ເມື່ອປຽບທຽບສິ່ງນີ້ກັບຈາລຶກທີ່ພົບຢູ່ໃນສະຖານທີ່ດົງເຢືອງ (ເມືອງທັງບິ່ງ) ເຊິ່ງບັນທຶກກະສັດຈຳປາສ້າງຕັ້ງວັດໃນນະຄອນຫຼວງອິນດຣະປຸຣະໃນປີ 875, ນັກຄົ້ນຄວ້າສະຫຼຸບວ່າການໂຈມຕີຂອງກະສັດເລຮວານໃນປີ 982 ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນເຂດນະຄອນຫຼວງອິນດຣະປຸຣະ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ກະສັດຈຳປາຕ້ອງຫຼົບໜີໄປ "ເມືອງພຸດທະສາສະໜາ" (ເຂົ້າໃຈວ່າເປັນເມືອງວິໄຊໃນບິ່ງດິ້ງໃນປະຈຸບັນ).
ກ່ຽວກັບເຫດການເຫຼົ່ານີ້, ບັນທຶກປະຫວັດສາດຂອງລາຊະວົງຊົ້ງ (ຈີນ) ຍັງລະບຸວ່າໃນປີ 990, ກະສັດອົງໃໝ່ຂອງຈຳປາໄດ້ຂຶ້ນຄອງລາດໃນ "ດິນແດນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າ" ແລະສົ່ງທູດໄປລາຍງານວ່າຈຳປາກຳລັງຖືກໂຈມຕີໂດຍ Giao Chau (Dai Viet).
ໃນປີ 1007, ກະສັດຈໍາປາ, ຊື່ວ່າ 楊普俱毗茶室離 (Dương Phổ Câu Bì Trà Thất Lợi), ໄດ້ສົ່ງທູດພິເສດໄປເຖິງລາຊະວົງຊົ້ງ, ບອກວ່າກະສັດໄດ້ຫຼົບໜີໄປເມືອງພູດທາ, 700 ໄມທາງເໜືອຂອງເມືອງເກົ່າຂອງລາວ.
ໃນຈາລຶກ C 75 ທີ່ My Son, ມີສຳນວນໜຶ່ງທີ່ກ່າວເຖິງກະສັດຈຳປາ: “yāṅ po ku vijaya śrī harivarmmadeva”. ສຳນວນນີ້ປະກອບມີທັງຮູບແບບການກ່າວຄຳປາໄສທີ່ເຄົາລົບ (yāṅ po ku = ກະສັດສູງສຸດ), ຄຳຍ້ອງຍໍສັນລະເສີນ (vijaya = ໄຊຊະນະອັນຮຸ່ງໂລດ), ແລະ ຕຳແໜ່ງພາສາສັນສະກິດ (śrī harivarmmadeva = ພະເຈົ້າ Harivarman).
ໃນຂະນະດຽວກັນ, ບັນທຶກປະຫວັດສາດຂອງຈີນ ແລະ ຫວຽດນາມ, ເມື່ອບັນທຶກຊື່ຂອງກະສັດຈຳປາ, ມັກໃຊ້ສະບັບສັ້ນໆ, ໂດຍໃຊ້ການອອກສຽງ (ຫຼື ຄວາມໝາຍ) ຂອງສອງສາມພະຍາງ.
ໃນກໍລະນີຂອງບັນທຶກປະຫວັດສາດຂອງລາຊະວົງຊົ້ງ, ມັນແມ່ນ 楊普俱毗茶室離, ອອກສຽງໃນພາສາຈີນ-ຫວຽດນາມວ່າ Dương Phổ Câu Bì Trà Thất Lợi, ແຕ່ເມື່ອອ່ານໃນພາສາຈີນວ່າ yang-pu-ju-bi-cha-she-li, ມັນສາມາດຮັບຮູ້ໄດ້ວ່າເປັນການຖອດຕົວອັກສອນຂອງ yāṅ po ku vijaya.
ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ພົງສາວະດານດ້າຍຫວຽດໄດ້ບັນທຶກຊື່ຂອງກະສັດຈຳປາໃນຍຸກນີ້ວ່າ 俱尸利呵呻排麻羅, ອອກສຽງວ່າ Câu Thi Lị Ha Thân Bài Ma La ໃນພາສາຈີນ-ຫວຽດນາມ, ແລະ ju-shi-li-a-shen-bei-ma-luo ໃນພາສາຈີນ; ນີ້ອາດຈະເປັນການບັນທຶກຊື່ Ku Śrī Harivarmadeva ໃນພາສາຈຳປາບູຮານ, ໂດຍອ້າງອີງເຖິງກະສັດດຽວກັນໃນຈາລຶກ ຄ.ສ. 75.
ການປຽບທຽບຊື່ທີ່ສະທ້ອນອອກຈາກສີ່ພາສາຄື ອິນເດຍ, ຈີນ, ຈາມ, ແລະ ຫວຽດນາມ ຕ້ອງການການຄົ້ນຄວ້າຢ່າງລະອຽດຕື່ມອີກ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ມັນມີຄວາມເປັນໄປໄດ້ສູງທີ່ຈາລຶກທີ່ຍັງເຫຼືອຢູ່ໃນແຜ່ນຫີນ C 75 ທີ່ສະຖານທີ່ມີ່ເຊີນໄດ້ບັນທຶກເຫດການສຳຄັນໃນປະຫວັດສາດຂອງຈຳປາ: ຫຼັງຈາກການໂຈມຕີຂອງກະສັດເລຮວານໃນປີ 982, ສະຖານທີ່ສັກສິດຢູ່ທີ່ມີ່ເຊີນຍັງສືບຕໍ່ໄດ້ຮັບການຟື້ນຟູ ແລະ ກໍ່ສ້າງໂດຍກະສັດຢັງໂປກູວິຈາຣຍະ ຮະຣິວາມມາເດວາ, ເຖິງແມ່ນວ່ານະຄອນຫຼວງຂອງຈຳປາໄດ້ຍ້າຍໄປຢູ່ຈາບານ (ບິງດິ້ງ).
[ໂຄສະນາ_2]
ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baoquangnam.vn/bong-dang-lich-su-tren-mot-phien-da-3140066.html
(0)