ເຄື່ອງປະດັບໃນຊີວິດປະຈຳວັນຂອງປະຊາຊົນພາກໃຕ້ຫວຽດນາມໃນສະໄໝກ່ອນ.

ເຈິ່ນກວຽດກວາງ

ເຄື່ອງປະດັບບໍ່ພຽງແຕ່ເພື່ອເຮັດໃຫ້ຜູ້ໃສ່ມີຄວາມງາມເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນຄວາມເຊື່ອຂອງຊາວພື້ນເມືອງ, ມັນຍັງຖືກຖືວ່າເປັນຊັບສິນ, ເປັນວິທີການປົກປ້ອງ, ແລະ ເປັນເງິນຝາກປະຢັດສຳລັບແຕ່ລະຄົນ. ນອກຈາກນັ້ນ, ເຄື່ອງປະດັບຍັງຖືກນໍາໃຊ້ໃນພິທີກໍາ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີຕ່າງໆ, ເຊັ່ນ: ໃນພິທີແຕ່ງງານ. ບົດຄວາມນີ້ມີຈຸດປະສົງເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານມີຄວາມເຂົ້າໃຈເບື້ອງຕົ້ນກ່ຽວກັບຄວາມເຊື່ອ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີຂອງຊາວພື້ນເມືອງກ່ຽວກັບເຄື່ອງປະດັບໂດຍທົ່ວໄປ, ແລະ ໂດຍສະເພາະໃນພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ.

ແມ່ຍິງ ເມືອງເກີ່ນເທີ ນຸ່ງຊຸດອາພອນ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບພື້ນເມືອງໃນຊ່ວງເທດສະການປີໃໝ່ (ປີໃໝ່ຈີນ). ພາບ: ຢຸຍຄອຍ

ຕັ້ງແຕ່ສະໄໝກ່ອນປະຫວັດສາດ, ປະຊາຊົນຫວຽດນາມໄດ້ຮູ້ຈັກການໃຊ້ເປືອກຫອຍ, ກະດູກສັດ ແລະ ວັດສະດຸອື່ນໆເພື່ອເຮັດເຄື່ອງປະດັບ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ໃນເວລານັ້ນ, ເຄື່ອງປະດັບສ່ວນໃຫຍ່ຖືກເບິ່ງວ່າເປັນເຄື່ອງຣາງ, ຕົວກາງໃນການອະທິຖານຕໍ່ພະລັງທີ່ເໜືອທຳມະຊາດເພື່ອຄວາມສະຫງົບສຸກ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ. ຄ່ອຍໆ, ເຄື່ອງປະດັບໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ເພີ່ມເຕີມໃນການເຮັດໃຫ້ສວຍງາມ. "ໃນຕົ້ນຍຸກຫີນໃໝ່, ພາຍໃນວັດທະນະທໍາຮວາບິ່ງ (ບ່ອນກຳເນີດຂອງວັດທະນະທໍານີ້ຕັ້ງຢູ່ພາກເໜືອຂອງຫວຽດນາມ ແລະ ການແຈກຢາຍຂອງມັນແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວອາຊີຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້), ມີມາຕັ້ງແຕ່ປະມານ 11,000 ຫາ 7,000 ປີກ່ອນ, ເຄື່ອງປະດັບທີ່ແທ້ຈິງອັນທຳອິດຂອງມະນຸດຍຸກກ່ອນປະຫວັດສາດໄດ້ຖືກພົບເຫັນຢູ່ໃນຫວຽດນາມ. ນີ້ແມ່ນບ່ອນທີ່ສາຍລູກປັດທີ່ເຮັດຈາກເປືອກຫອຍ, ແກ່ນພືດ, ແລະ ກະດູກສັດ ແລະ ງາໄດ້ຖືກລະບຸວ່າເປັນສິ່ງປະດິດເກົ່າແກ່ທີ່ສຸດຂອງເຄື່ອງປະດັບຍຸກຫີນໃໝ່, ທີ່ພົບໃນຮ້າງບຶງ, ຮວາບິ່ງ... ນອກຈາກກະດູກສັດ ແລະ ເຂົາສັດແລ້ວ, ພວກເຂົາຍັງໃຊ້ຫີນ - ຫີນທີ່ມີສີທຳມະຊາດຫຼາກຫຼາຍຊະນິດເຊັ່ນ: ສີຟ້າ, ສີຂາວ, ສີເຫຼືອງ, ແລະ ສີເທົາ - ເພື່ອເຮັດເຄື່ອງປະດັບ. ສາຍຄໍ ແລະ ສາຍແຂນຕົ້ນໆທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອຈຸດປະສົງທາງວິນຍານ - ເປັນເຄື່ອງຣາງເພື່ອປົກປ້ອງຜູ້ໃສ່ຈາກທຳມະຊາດທີ່ມີພະລັງ ແລະ ສັດປ່າທີ່ລີ້ຊ່ອນຢູ່. ໃນເວລາດຽວກັນ, ພວກເຂົາສະແດງຄວາມປາຖະໜາໃນການປົກປ້ອງຈາກສະຫວັນ." ພະເຈົ້າໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້ມະນຸດລ່າສັດ ແລະ ເກັບກ່ຽວຢ່າງອຸດົມສົມບູນ, ປາດຖະໜາຄວາມອຸດົມສົມບູນ ແລະ ການເຕີບໂຕ. ແລະ ຈາກສິ່ງນັ້ນ, ຄວາມຕ້ອງການທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນສຳລັບການຕົກແຕ່ງຕົນເອງໄດ້ປະກົດຂຶ້ນ" (1).

ນອກຈາກໜ້າທີ່ດ້ານຄວາມງາມແລ້ວ, ວັດສະດຸທີ່ໃຊ້ໃນເຄື່ອງປະດັບຍັງມີການປ່ຽນແປງໄປຕາມການເວລາ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ເຄື່ອງປະດັບແມ່ນເຮັດມາຈາກກະດູກສັດ, ເປືອກຫອຍ ແລະ ເປືອກຫອຍ; ຕໍ່ມາ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ຖືກປ່ຽນແທນດ້ວຍທອງແດງ, ເງິນ ແລະ ຄຳ. ໂລຫະເຫຼົ່ານີ້ທັງທົນທານ ແລະ ສວຍງາມກວ່າ.

ຢູ່ພາກໃຕ້ຫວຽດນາມ, ເຄື່ອງປະດັບຂອງຜູ້ຍິງສ່ວນໃຫຍ່ປະກອບດ້ວຍກິບຕິດຜົມ, ຂໍເກາະ, ຕຸ້ມຫູ, ແຫວນ, ສາຍແຂນ, ສາຍຄໍ ແລະ ແຫວນ... ສ່ວນຜູ້ຊາຍສ່ວນຫຼາຍໃສ່ສາຍຄໍ ແລະ ແຫວນ.

ກຸ່ມນັກສະແດງດົນຕີພື້ນເມືອງຫວຽດນາມໃນຊຸດເຄື່ອງແຕ່ງກາຍພື້ນເມືອງ ແລະ ເຄື່ອງປະດັບ. ຮູບພາບ: ຢຸຍຄ໋ອຍ

ໝຸດຕິດຜົມມີສອງປະເພດຄື: ໝຸດສັ່ນ ແລະ ໝຸດຜີເສື້ອ. "ໝຸດສັ່ນແມ່ນໝຸດທີ່ມີສາຍໂລຫະນ້ອຍໆຫ້ອຍຢູ່ທາງໜ້າ. ເມື່ອຕິດກັບຜົມ, ມັນຈະສັ່ນເລັກນ້ອຍເມື່ອຜູ້ໃສ່ເຄື່ອນຍ້າຍ. ໝຸດຜີເສື້ອແມ່ນໝຸດທີ່ຢືນຢູ່ນິ້ງໆ, ແຕ່ໜ້າຂອງໝຸດຖືກສ້າງຂຶ້ນມາຄ້າຍຄືກັບປີກຜີເສື້ອສອງປີກ" (2). ນອກຈາກການຮັກສາຜົມໃຫ້ສະອາດແລ້ວ, ໝຸດຕິດຜົມຍັງຊ່ວຍເສີມຄວາມງາມທີ່ອ່ອນໂຍນຂອງຜູ້ຍິງອີກດ້ວຍ:

"ຊົມວິວພູເຂົາຊູໂຈວໃນຕອນບ່າຍ"

ຂ້ອຍເຫັນນາງແບກນໍ້າໄວ້ເທິງຫົວ, ພ້ອມກັບມີກິບຜົມຢູ່ໃນນັ້ນ.

ກິບຕິດຜົມຮູບເປືອກເຕົ່າ, ຝັງໄວ້ໃນຜົມຂອງລາວ.

"ສາຍຕາຂອງລາວເບິ່ງຄືວ່າເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມສົງສານ."

ປັກໝຸດໃສ່ຜົມເປືອກເຕົ່າເປັນສິ່ງຂອງທີ່ມີຄ່າຂອງຮ່າຕຽນໃນເວລານັ້ນ. ເປືອກເຕົ່າ, ເຊິ່ງເອີ້ນກັນວ່າເຕົ່າທະເລ, ມີເກັດສິບສາມຊັ້ນປົກຄຸມດ້ານຫຼັງ; ເກັດເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຫາຍາກແລະມີຄຸນຄ່າ. ດ້ວຍມືທີ່ມີສີມືຂອງຊ່າງຝີມື, ເກັດເປືອກເຕົ່າໄດ້ຖືກປະດິດຂຶ້ນເປັນເຄື່ອງປະດັບຫຼືຂອງທີ່ລະນຶກທີ່ສວຍງາມແລະມີຄຸນຄ່າຫຼາຍຢ່າງ. ເຊັ່ນດຽວກັບເຄື່ອງປະດັບອື່ນໆ, ປັກໝຸດໃສ່ຜົມທີ່ເຮັດດ້ວຍຄຳ, ເງິນ, ແລະອື່ນໆ, ກໍ່ຖືກນຳໃຊ້ເປັນຂອງຂວັນແຕ່ງງານ.

"ແມ່! ລູກສາວຂອງເຈົ້າເປັນເດັກທີ່ຈິງໃຈແລະມີຄຸນນະທຳ."

ຄົນຂັບເຮືອໄດ້ໄປເລົ່າເລື່ອງ.

ແນວໜ້າດ້ານຕາເວັນຕົກ

ບໍ່ເຊື່ອຂ້ອຍບໍ? ເປີດກ່ອງແລະເບິ່ງດ້ວຍຕົວທ່ານເອງ!

ຕົ້ນເມີເທິລຕັ້ງຢູ່ທາງລຸ່ມປະຕູທາງທິດຕາເວັນຕົກ.

ຂ້າງເທິງ" (3).

ນອກຈາກກິບຜົມແລ້ວ, ໃນສະໄໝກ່ອນຄົນເຮົາຍັງໃຊ້ຕຸ້ມຫູເພື່ອຈັບຜົມຂອງເຂົາເຈົ້າ. "ຕຸ້ມຫູມັກເຮັດດ້ວຍໂລຫະແຂງເຊັ່ນ: ທອງແດງ, ຊຸບ, ເງິນ, ເຫຼັກ. ໃນສະໄໝກ່ອນ ເມື່ອຜູ້ຊາຍຍັງມັດຜົມຢູ່, ທັງຜູ້ຊາຍ ແລະ ຜູ້ຍິງຈຶ່ງໃຊ້ຕຸ້ມຫູ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ມີແຕ່ຜູ້ທີ່ຍັງມັດຜົມຢູ່ເທົ່ານັ້ນທີ່ໃຊ້ຕຸ້ມຫູ" (4). ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງມີເພງພື້ນເມືອງຈາກພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ:

"ຂ້ອຍກຳລັງລ້າງຜົມ."

ລາວເອົາເບັດທອງແດງໃສ່ໃນຖົງຂອງລາວ.

ຈະເປັນແນວໃດຖ້າຂ້ອຍຫຼົງທາງໃນອະນາຄົດ?

"ຂ້ອຍຈະພົບເຈົ້າທີ່ສີ່ແຍກຈຽງ."

ເຄື່ອງປະດັບທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ແລະ ມີຄວາມໝາຍຫຼາຍທີ່ສຸດໃນງານແຕ່ງງານແມ່ນຕຸ້ມຫູ. "ຕຸ້ມຫູເກົ່າມັກຈະເຮັດໂດຍຊ່າງເງິນໃນສອງແບບຄື: ຕຸ້ມຫູນ້ອຍໆ 6 ອັນທີ່ປະກອບເປັນໜ້າດອກໄມ້ ແລະ ຕຸ້ມຫູຮູບດອກກຸຫຼາບ - ໜ້າດອກໄມ້ເບິ່ງຄືກັບດອກບົວທີ່ກຳລັງຈະບານ. ຕຸ້ມຫູເກົ່າມັກຈະເຮັດດ້ວຍຄຳ (24 ກະຣັດ), ບາງຄັ້ງເຮັດດ້ວຍແກ້ວປະເສີດ ຫຼື ທອງແດງ, ບາງຄັ້ງເຮັດດ້ວຍຫີນ ຫຼື ອັອບຊີເດຍນ (ໃສ່ຫຼາຍໃນຮ່າຕຽນ), ມີແຕ່ຄົນລວຍເທົ່ານັ້ນທີ່ສາມາດຊື້ຕຸ້ມຫູເພັດໄດ້. ຫຼັງຈາກປີ 1945, ຕຸ້ມຫູແບບໃໝ່ທີ່ເອີ້ນວ່າຕຸ້ມຫູຫ້ອຍໄດ້ຖືກເພີ່ມເຂົ້າມາ. ໜ້າດອກໄມ້ໄດ້ປ່ຽນແປງຫຼາຍແບບ. ນອກຈາກຄຳບໍລິສຸດ (24 ກະຣັດ), ຄຳຕາເວັນຕົກ (18 ກະຣັດ) ເປັນທີ່ນິຍົມຫຼາຍໃນບັນດາໄວໜຸ່ມ. ຕຸ້ມຫູແບບຄລິບຍັງຖືກນຳໃຊ້ຫຼາຍ, ໂດຍສະເພາະໂດຍໄວໜຸ່ມ ແລະ ນັກສິລະປິນ. ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ, ຕຸ້ມຫູສາມາດເຮັດດ້ວຍເງິນ, ຢາງ, ສານເຄມີ, ເຈ້ຍ, ແລະອື່ນໆ. ແລະ ເກືອບບໍ່ມີໃຜໃສ່ຕຸ້ມຫູອັອບຊີເດຍນອີກຕໍ່ໄປ, ຍົກເວັ້ນແມ່ຍິງເຖົ້າໜຶ່ງຫຼືສອງຄົນໃນເມືອງຮ່າຕຽນ" (5).

ການໃສ່ຕຸ້ມຫູໃຫ້ເຈົ້າສາວເກືອບຈະເປັນພິທີກຳບັງຄັບໃນງານແຕ່ງດອງໃນສະໄໝກ່ອນ. ບໍ່ວ່າຄອບຄົວຂອງເຈົ້າບ່າວຈະທຸກຍາກປານໃດກໍຕາມ, ເຂົາເຈົ້າກໍຈະພະຍາຍາມສຸດຄວາມສາມາດເພື່ອຊື້ຕຸ້ມຫູໃຫ້ລູກໄພ້. ສິ່ງອື່ນໆສາມາດຍົກເວັ້ນໄດ້.

"ຖ້າມື້ໜຶ່ງຂ້ອຍຢູ່ໄກຈາກເຈົ້າ, ທີ່ຮັກຂອງຂ້ອຍ."

"ຂ້ອຍຈະສົ່ງຕຸ້ມຫູຄືນ, ແຕ່ຂ້ອຍຈະເກັບຕຸ້ມຫູຄຳໄວ້."

ເປັນຫຍັງນາງຈຶ່ງສົ່ງຕຸ້ມຫູຄືນແຕ່ຂໍສາຍແຂນຄຳ? ໃນທີ່ນີ້, "ຄຳ" ໂດຍທົ່ວໄປໝາຍເຖິງສາຍແຂນຄຳ. ສາຍແຂນຄຳແມ່ນສາຍແຂນຄຳສອງອັນທີ່ໃສ່ຢູ່ຂໍ້ມື. ເຫດຜົນທີ່ເມຍຕ້ອງສົ່ງຕຸ້ມຫູຄືນແມ່ນຍ້ອນວ່າພວກມັນເປັນເງິນຄ່າດອງທີ່ພໍ່ແມ່ຂອງຜົວໃຫ້, ແລະເມື່ອນາງບໍ່ແມ່ນລູກໄພ້ອີກຕໍ່ໄປ, ນາງຕ້ອງສົ່ງຄືນໃຫ້ເຂົາເຈົ້າ. ສຳລັບສາຍແຂນຄຳ, ນາງໄດ້ຂໍໃຫ້ຜົວຂອງນາງໃຫ້ນາງເກັບໄວ້ເພາະວ່າພວກມັນຊື້ດ້ວຍເງິນທີ່ພວກເຂົາຫາມາຮ່ວມກັນ.

ເຄື່ອງປະດັບອັນໜຶ່ງທີ່ເດັກຍິງມັກໃສ່ແມ່ນຕຸ້ມຫູ. ຕຸ້ມຫູສ່ວນຫຼາຍແມ່ນໃສ່ໂດຍເດັກຍິງໜຸ່ມ ຫຼື ໄວລຸ້ນ; ມັນຫາຍາກທີ່ຜູ້ໃຫຍ່ຈະໃສ່ພວກມັນ.

ເຄື່ອງປະດັບຄໍສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນປະກອບດ້ວຍສາຍຄໍ ແລະ ສາຍຄໍ. ສາຍຄໍປະກອບດ້ວຍສອງສ່ວນຄື: ສາຍຄໍ ແລະ ຈี้. ກ່ຽວກັບສາຍຄໍ, ໃນອະດີດ, ສາຍຄໍມັກຈະເຮັດດ້ວຍຄຳບໍລິສຸດ; ຫຼັງຈາກປີ 1954, ສາຍຄໍແມ່ນເຮັດດ້ວຍໂລຫະທຸກຊະນິດ (ເຊັ່ນ: ຄຳເຫຼືອງ, ເງິນ, ຄຳຂາວ...), ແລະບາງຄັ້ງກໍ່ແມ່ນແຕ່ສາຍຄໍທີ່ຜ່ານການປຸງແຕ່ງທາງເຄມີ.

ກ່ຽວກັບຈີ້, ໃນອະດີດ, ມີຈີ້ສອງແບບຄື: ແບບທີ່ມີການຕັ້ງຄ່າແກ້ວ ແລະ ແບບທີ່ມີການຕັ້ງຄ່າທຳມະດາ. ຫຼັງຈາກປີ 1954, ຈີ້ທີ່ມີການຕັ້ງຄ່າແກ້ວຖືກພິຈາລະນາວ່າລ້າສະໄໝຫຼາຍຂຶ້ນ. ຈີ້ແບບດັ້ງເດີມມັກຈະເຮັດດ້ວຍຄຳບໍລິສຸດ, ບາງຄັ້ງກໍ່ເປັນແກ້ວປະເສີດ ຫຼື ອັອບຊີເດຍນ. ຕັ້ງແຕ່ປີ 1945 ເປັນຕົ້ນມາ, ຈີ້ເພັດຖືກຖືວ່າເປັນແບບທີ່ຫຼູຫຼາທີ່ສຸດ; ທາງເລືອກອື່ນໆລວມມີເງິນ ຫຼື ຄຳເຫຼືອງ, ຫຼື ຈີ້ທີ່ຕິດຕັ້ງດ້ວຍເພັດສີສັນສົດໃສເກືອບຄືກັບເພັດແທ້.

ເດັກຍິງນ້ອຍຄົນໜຶ່ງໃສ່ຕຸ້ມຫູທີ່ເໝາະສົມກັບອາຍຸ. ຮູບພາບ: ຢຸຍ ຄໍອີ

ກ່ຽວກັບສາຍແຂນ, ມີສອງປະເພດ (ແກະສະຫຼັກ ແລະ ທຳມະດາ). ສາຍແຂນທີ່ມີຮູບແກະສະຫຼັກດອກໄມ້ແມ່ນພົບເຫັນທົ່ວໄປກ່ອນປີ 1945, ໂດຍສະເພາະແມ່ນສາຍແຂນທີ່ມີຮູບແກະສະຫຼັກ "ໜຶ່ງບົດກະວີ, ໜຶ່ງຮູບແຕ້ມ", ເຊິ່ງຖືວ່າ ເປັນທີ່ນິຍົມ . ຫຼັງຈາກປີ 1954, ສາຍແຂນທຳມະດາຖືກຖືວ່າສວຍງາມ; ແຕ່ຄ່ອຍໆແມ່ຍິງບໍ່ມັກໃສ່ສາຍແຂນອີກຕໍ່ໄປຍົກເວັ້ນໃນພິທີໝັ້ນ. ໃນອະດີດ, ສາຍແຂນມັກຈະເຮັດດ້ວຍຄຳ, ເງິນ, ຫຼື ທອງແດງ. ຫຼັງຈາກປີ 1945, ສາຍແຂນເງິນ ຫຼື ທອງແດງບໍ່ໄດ້ຖືກພົບເຫັນອີກຕໍ່ໄປ (6).

ຢູ່ຂໍ້ມື, ມີສາຍແຂນ ແລະ ປອກຂາ; ຢູ່ນິ້ວມື, ມີແຫວນ ແລະ ປອກຂາ, ເຊິ່ງມີຫຼາຍແບບ ແລະ ວັດສະດຸເຊັ່ນ: ຄຳ ແລະ ເງິນ.

ອາດເວົ້າໄດ້ວ່າເຄື່ອງປະດັບເປັນສິນຄ້າທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ ແລະ ມີບົດບາດສຳຄັນໃນຊີວິດຂອງປະຊາຊົນໃນພາກໃຕ້ຂອງຫວຽດນາມ. "ຕະຫຼອດຫຼາຍພັນປີຂອງປະຫວັດສາດ, ເຄື່ອງປະດັບໄດ້ພັດທະນາທັງໃນດ້ານຮູບແບບ, ຕຳແໜ່ງການນຸ່ງຖື, ວິທີການຕົກແຕ່ງ, ວັດສະດຸ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີການຜະລິດ. ໃນແຕ່ລະຍຸກສະໄໝປະຫວັດສາດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ເຄື່ອງປະດັບສະທ້ອນໃຫ້ເຫັນເຖິງລັກສະນະທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຊີວິດຂອງຊາວຫວຽດນາມໃນແຕ່ລະຍຸກສະໄໝ, ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປ, ເຄື່ອງປະດັບຍັງເປັນພາສາທີ່ບໍ່ແມ່ນຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມປາຖະໜາຂອງຜູ້ໃຊ້, ໂດຍມີລັກສະນະຂອງການສືບທອດ ແລະ ການພັດທະນາທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນພ້ອມກັບຊີວິດຂອງປະເທດຊາດ" (7).

---------------------

(1) ຫງວຽນເຮືອງລີ (2023), "ເຄື່ອງປະດັບໃນຊີວິດການພັດທະນາຂອງປະຊາຊົນຫວຽດນາມ", ວາລະສານວັດທະນະທຳ ແລະ ສິລະປະ, ສະບັບທີ 530, ເດືອນເມສາ, ໜ້າ 92.

(2) ຫວຸງດັງ (2014), "ຮີດຄອງປະເພນີພາກໃຕ້", ສຳນັກພິມວັດທະນະທຳ ແລະ ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ໜ້າ 361.

(3) ເວີ້ຍທິຫງວຽດເກວ (2014), "ເຄື່ອງປະດັບຂອງແມ່ຍິງຫວຽດນາມຜ່ານເພງພື້ນເມືອງ", ວາລະສານວັນນະຄະດີ ແລະ ສິລະປະ ເກີນເທີ, ສະບັບທີ 77, ໜ້າ 20.

(4) ວົງ​ດາລາ, op. cit., ໜ້າ 361-362.

(5) ວົງ​ດາລາ, op. cit., ໜ້າ 362-363.

(6) ວົງ​ດາລາ, op. cit., ໜ້າ 363-364.

(7) Nguyen Huong Ly, Ibid., p.96.

ແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ: https://baocantho.com.vn/trang-suc-trong-doi-song-cu-dan-nam-bo-xua-a188919.html