ปลุกประวัติศาสตร์ผ่านกลิ่นหอม

นิทรรศการนี้กำลังสร้างความฮือฮาในเมืองดุสเซลดอร์ฟ ประเทศเยอรมนี ที่ซึ่งประวัติศาสตร์ ศิลปะ และความทรงจำของมนุษย์ถูกนำมาทำให้มีชีวิตอีกครั้ง ไม่ใช่ด้วยสีสันหรือเสียง แต่ด้วยกลิ่น ซึ่งเป็นภาษาที่มองไม่เห็นแต่ทรงพลังมากพอที่จะปลุกหน้าอดีตที่ดูเหมือนจะหลับใหลให้ฟื้นคืนชีพ

ทันทีที่ประตูกระจกของพิพิธภัณฑ์ศิลปะ Kunstpalast ปิดลง กลุ่มนักเรียนชาวเยอรมันก็หัวเราะเบาๆ เมื่อพบว่าสิ่งที่เห็นอยู่ตรงหน้าไม่ใช่ภาพวาดหรือประติมากรรม แต่เป็น...หลอดเล็กๆ ที่ส่งกลิ่นฉุนจัดจนยากจะบรรยาย

ช่วงเวลาสั้นๆ นั้นเป็นเสมือนการต้อนรับสู่นิทรรศการอันน่าตื่นตาตื่นใจในดุสเซลดอร์ฟ ที่ซึ่งประวัติศาสตร์ ศิลปะ และความทรงจำของมนุษย์ถูกนำมาทำให้มีชีวิต ไม่ใช่ด้วยสีสันหรือเสียง แต่ด้วยกลิ่น – ภาษาที่มองไม่เห็นแต่ทรงพลังพอที่จะปลุกหน้าอดีตที่ดูเหมือนจะหลับใหลให้ตื่นขึ้นมา จากตรงนี้ การเดินทางทางอารมณ์ก็เผยออกมาในแบบที่ศิลปะภาพแทบจะเทียบไม่ติด เพราะกลิ่นแต่ละกลิ่นคือความทรงจำ และความทรงจำแต่ละอย่างคือเรื่องราวที่ดึงดูดผู้ชมให้ดำดิ่งลึกเข้าไปในชั้นต่างๆ ของวัฒนธรรมยุโรป

ผู้เยี่ยมชมเพลิดเพลินกับกลิ่นหอมต่างๆ ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะ Kunstpalast ประเทศเยอรมนี ภาพถ่าย: NAM VINH

นิทรรศการ "พลังลึกลับแห่งกลิ่นหอม" ที่พิพิธภัณฑ์ศิลปะ Kunstpalast รวบรวมกลิ่นหอม 81 ชนิด ที่เป็นตัวแทนของประวัติศาสตร์ 1,000 ปี จัดแสดงใน 37 ห้อง ครอบคลุมหัวข้อต่างๆ ตั้งแต่ศาสนา พิธีกรรม สงคราม สตรีนิยม และความรัก ผู้ชมเริ่มต้นด้วยกลิ่นหอมอ่อนๆ ของธูปในบรรยากาศยุคกลาง ราวกับได้เดินทางไปยังโบสถ์โบราณของยุโรป ที่ซึ่งศรัทธาและควันธูปผสานกันเพื่อเป็นสัญลักษณ์ของพลังทางจิตวิญญาณ

เพียงไม่กี่ก้าวต่อมา กลิ่นหอมอันสง่างามนั้นก็ถูก "พัดพา" ไปในทันทีด้วยกลิ่นของถนนในปารีสยุคกลาง ซึ่งเป็นกลิ่นผสมผสานของขยะ ความชื้น และร่างกายที่ไม่ได้อาบน้ำ ชวนให้นึกถึงความเป็นจริงดิบๆ ของชีวิตในเมืองของยุโรปในอดีต การเปลี่ยนแปลงของกลิ่นอย่างฉับพลันเช่นนี้ ทำให้ผู้ชมไม่เพียงแต่ได้สูดดมกลิ่นเท่านั้น แต่ยังได้ "หวนระลึกถึง" บริบทนั้นด้วย ซึ่งภาพถ่าย ข้อความ หรือ วิดีโอ ไม่สามารถถ่ายทอดได้อย่างครบถ้วน

จากนั้น จู่ๆ พื้นที่ก็มืดลง ห้องเต็มไปด้วยกลิ่นดินปืนและควันโลหะ ราวกับจำลองสงครามได้อย่างสมจริงจนหลายคนรู้สึกหวาดกลัวโดยสัญชาตญาณ ความตึงเครียดนี้คลี่คลายลงเมื่อเข้าไปในห้องสตรีนิยม ที่ซึ่งกลิ่นหนัง ยาสูบ และวานิลลาพาผู้ชมย้อนกลับไปสู่ยุค 1920 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ผู้หญิงยุโรปก้าวเข้าสู่ชีวิตสาธารณะ ละทิ้งภาพลักษณ์แบบดั้งเดิมเพื่อแสวงหาอิสรภาพ ที่นี่ โรเบิร์ต มุลเลอร์-กรุนโนว์ ภัณฑารักษ์ศิลปะอธิบายว่า กลิ่นเป็นสื่อกลางทางอารมณ์ที่ทรงพลังที่สุด เพราะมันเข้าไปถึงระบบประสาททางอารมณ์ของสมองโดยตรง ข้ามผ่าน "ตัวกรองเหตุผล" ทำให้ความทรงจำผุดขึ้นมาได้ในลมหายใจเดียว

การเดินทางแห่งกลิ่นจบลงด้วยบทเกี่ยวกับความรัก ที่ซึ่งหอศิลป์ Kunstpalast ได้จำลอง "กลิ่นแห่งความเย้ายวน" ในศตวรรษที่ 17 จากภาพวาดของรูเบนส์: กุหลาบผสมกับชะมด – กลิ่นหอมที่ครั้งหนึ่งเคยถือว่าหายาก สำหรับคนยุคใหม่ อาจจะดู...แรงไปหน่อย แต่ความรู้สึกไม่สบายใจนี้แหละคือสิ่งที่นิทรรศการต้องการจะสื่อ: ความรู้สึกที่แท้จริงของยุคสมัยที่แตกต่างออกไป เมื่อมาตรฐานของความดึงดูดใจนั้นตรงกันข้ามกับปัจจุบันอย่างสิ้นเชิง ดังนั้น ความรัก ซึ่งเป็นอารมณ์สากล จึงกลายเป็นเส้นใยทางประวัติศาสตร์ที่สามารถรับรู้ได้ผ่านทางจมูก ไม่ใช่แค่ทางสายตาเท่านั้น

นิทรรศการนี้ไม่เพียงแต่สร้างผลกระทบทางสายตาและกลิ่นที่พิเศษไม่เหมือนใครเท่านั้น แต่ยังก่อให้เกิดคำถามเกี่ยวกับวิธีการที่มนุษย์อนุรักษ์วัฒนธรรมอีกด้วย ในขณะที่ศิลปะสมัยใหม่ขยายขอบเขตไปสู่ประสบการณ์ที่ใช้ประสาทสัมผัสหลายด้านมากขึ้นเรื่อยๆ โครงการของ Kunstpalast ก็เปรียบเสมือนการทดลองที่ประสบความสำเร็จ ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าประวัติศาสตร์สามารถ "ปลุกให้ตื่น" ได้ผ่านวัสดุที่จับต้องไม่ได้

ผู้เข้าชมออกจากพิพิธภัณฑ์ไปไม่ใช่พร้อมกับภาพที่จำเจ แต่กลับได้กลิ่นบางอย่างที่ติดตรึงอยู่ในความทรงจำ และกลิ่นที่ติดตรึงอยู่นี้เองที่ทำให้การจัดแสดงนี้เป็นการ สำรวจ ทางวัฒนธรรมที่ไม่เหมือนใคร ทั้งสนุกสนานและลึกซึ้ง เปิดโลกทัศน์ใหม่ของการเล่าเรื่องในศิลปะร่วมสมัยของยุโรป

มินห์ ลี่

ที่มา: https://www.sggp.org.vn/danh-thuc-lich-su-bang-mui-huong-post823686.html