การอนุรักษ์จิตวิญญาณของเครื่องปั้นดินเผาพนมปี

ณ เชิงเขาพนมปี ในหมู่บ้านพนมปี ตำบลตรีทอน เคยมีหมู่บ้านทำเครื่องปั้นดินเผาของชาวเขมรที่มีอายุมากกว่า 100 ปี แม้เวลาจะผ่านไป งานฝีมือนี้ก็ค่อยๆ เลือนหายไป แต่ก็ยังมีผู้คนจำนวนหนึ่งที่ยังคงยึดมั่นในงานฝีมือดั้งเดิมนี้ และรักษาความรักที่มีต่อแผ่นดินและผู้คนเอาไว้

"ยุคทอง"

ในบ่ายวันฤดูร้อนที่อบอ้าว ผมเดินทางมาถึงเชิงเขาพนมปี และเดินตามคำแนะนำของชาวบ้านไปยังหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาพนมปี ที่เรียกว่าหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผาเพราะเมื่อประมาณ 30 ปีที่แล้ว มีครอบครัวชาวเขมรหลายสิบครอบครัวในหมู่บ้านพนมปีสืบทอดงานฝีมือนี้อยู่ หลังจากสอบถามอยู่นาน ผมก็พบกับบ้านของนางเนียง โซก นาท ซึ่งยังคงสืบทอดประเพณีการทำเครื่องปั้นดินเผาพนมปีอยู่

หน้าบ้านของเธอ มีหม้อดินเผาที่เพิ่งปั้นเสร็จใหม่ๆ หลายใบกำลังตากแดดให้แห้ง ดินเหนียวยังเปียกอยู่เล็กน้อย ใกล้ๆ กันนั้น มีเครื่องมือแบบดั้งเดิมต่างๆ เช่น โต๊ะตำ โต๊ะขัด โต๊ะรอง และอ่างน้ำ วางโชว์อยู่ คุณเนียง โซก นาท เล่าให้ฉันฟังเกี่ยวกับ "ยุคทอง" ของเครื่องปั้นดินเผาพนมปี่ด้วยท่าทีที่เชื่องช้าและถ่อมตน

“ดิฉันจำไม่ได้แน่ชัดว่าการทำเครื่องปั้นดินเผาเริ่มต้นเมื่อไหร่ รู้แต่ว่าคุณยายและคุณแม่ทำมานานมากแล้ว ดิฉันเป็นทายาทรุ่นที่สามของครอบครัวที่ทำอาชีพนี้ ดิฉันเริ่มเรียนปั้นดินเผาจากคุณแม่ตอนอายุ 14 หรือ 15 ปี และตอนนี้ดิฉันอายุมากกว่า 50 ปีแล้ว โดยรวมแล้ว การทำเครื่องปั้นดินเผาในพนมเปญมีอายุมากกว่า 100 ปีแล้ว” นางเนียง โสก นาถ เล่า

หญิงชาวเขมรในหมู่บ้านพนมปี่กำลังอนุรักษ์งานหัตถกรรมดั้งเดิม ภาพ: THANH TIEN

จากเรื่องเล่าที่ดำเนินไปอย่างช้าๆ ของผู้หญิงคนนั้น ฉันเห็นภาพของชายชาวเขมรที่แข็งแรงกำยำกำลังปีนภูเขาพนมปีเพื่อแบกดินเหนียวกลับบ้าน ดินเหนียวนี้พบได้บนยอดเขาบ้านเกิดของพวกเขา มีทั้งความอ่อนนุ่มและเรียบเนียน และมีคุณสมบัติในการยึดเกาะที่ดีเยี่ยม ทำให้ได้ผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาที่แข็งแรงทนทาน สำหรับช่างปั้นดินเผาผู้มีประสบการณ์อย่างคุณเนียง โซก นาท มีเพียงดินเหนียวจากภูเขาพนมปีเท่านั้นที่สามารถผลิตผลิตภัณฑ์ที่สะท้อน "จิตวิญญาณ" ของหมู่บ้านหัตถกรรมโบราณได้อย่างแท้จริง

เธออธิบายว่าดินเหนียวจะถูกผสมกับน้ำและทิ้งไว้ให้หมักประมาณ 2-3 วันก่อนที่จะนำไปปั้นเป็นเครื่องปั้นดินเผา ด้วยฝีมืออันชำนาญ สตรีชาวเขมรสร้างสรรค์เตาดิน หม้อ แม่พิมพ์เค้ก และภาชนะดินเผาต่างๆ ที่จริงแล้ว จุดประสงค์ของเครื่องปั้นดินเผาพนมปี่คือเพื่อใช้ในชีวิตประจำวัน ดังนั้นจึงไม่จำเป็นต้องใช้ทักษะสูงมากนัก อย่างไรก็ตาม ด้วยความพิถีพิถัน ความขยันหมั่นเพียร และความรักในแผ่นดินเกิด สตรีชาวเขมรได้มอบผลิตภัณฑ์คุณภาพเยี่ยมสู่โลก ซึ่งมีความงดงามอย่างแท้จริง สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตที่เรียบง่ายและวิธีคิดของชาวเขมร

“สมัยก่อนมีคนทำเครื่องปั้นดินเผาเยอะมาก! ในหมู่บ้านจะมีเตาเผาเครื่องปั้นดินเผาอยู่หลายเตาตลอดเวลา เครื่องปั้นดินเผาของพนมปีไม่ได้เผาในเตาเผาแบบปิด แต่ใช้ฟางและฟืนเป็นเชื้อเพลิงในการเผา เครื่องปั้นดินเผาที่ได้รับความร้อนในปริมาณที่พอเหมาะจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแดงและทนทานมาก เกือบทุกวันจะมีคนมาซื้อเครื่องปั้นดินเผาไปขายที่อื่น ครอบครัวของฉันก็พึ่งพาการทำเครื่องปั้นดินเผาเลี้ยงชีพตลอดทั้งปี” นางเนียง โซก นาท กล่าว

การอนุรักษ์จิตวิญญาณของหมู่บ้านเครื่องปั้นดินเผา

ปัจจุบัน จำนวนคนที่ยังคงทำเครื่องปั้นดินเผาในหมู่บ้านพนมปีนั้นนับได้ด้วยนิ้วมือเพียงไม่กี่นิ้ว คนอย่างคุณเนียง โสก นัท กำลังสานต่อภารกิจ "รักษาเปลวไฟ" ของงานฝีมือนี้ไว้ ข้างบ้านคุณเนียง โสก นัท ก็มีผู้สูงอายุคนอื่นๆ เช่น เนียง เนย์ เนียง สา รา... ที่ใกล้จะเกษียณแล้ว แต่ก็ยังคงทำงานฝีมือนี้อย่างขยันขันแข็ง เพียงแต่เครื่องปั้นดินเผาพนมปีนั้นไม่เหมาะสมกับชีวิตสมัยใหม่แล้ว

“ทุกวันนี้คนส่วนใหญ่ใช้เตาแก๊สหรือเตาไฟฟ้ากันหมดแล้ว เตาดินเผาแบบดั้งเดิมจึงไม่ค่อยได้ใช้แล้ว เหลือแต่แม่ค้าขายอาหารหรือครอบครัวในชนบทที่ยังใช้เตาฟืนอยู่บ้าง ทำให้ความต้องการลดลง ดังนั้นคนหนุ่มสาวในหมู่บ้านพนมปี่จึงไม่ค่อยสนใจทำเครื่องปั้นดินเผากันอีกต่อไป ทุกคนไปทำงานในโรงงานกันหมด เหลือแค่ฉันกับป้าๆ พี่สาวอีกไม่กี่คนที่ยังพอมีฝีมือจึงพยายามอนุรักษ์ไว้ นอกจากนี้ก็ยังมีพ่อค้าแม่ค้าจากละแวกใกล้เคียงมาซื้อเครื่องปั้นดินเผาอยู่บ้าง ทำให้ฉันยังพอเลี้ยงชีพจากอาชีพนี้ได้” นางเนียง โซก นาท กล่าวอย่างตรงไปตรงมา

เครื่องปั้นดินเผาพนมปีมีความทนทานและใช้ประโยชน์ได้ในชีวิตประจำวัน ภาพ: THANH TIEN

ในฐานะ "เพื่อนร่วมงาน" ของคุณเนียง ซ็อก นัท คุณเนียง ซา รา ก็พยายามอนุรักษ์งานฝีมือที่เธอฝึกฝนมาตั้งแต่วัยเยาว์เช่นกัน "ฉันอายุมากขึ้นแล้ว เลยพยายามรักษางานฝีมือนี้ไว้ให้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้ ในวัยนี้ฉันทำอย่างอื่นไม่ได้แล้ว โชคดีที่การเดินทางสะดวกขึ้น ฉันสามารถจ้างคนมาส่งดินเหนียวถึงบ้านได้ และด้วยฝีมือของฉัน ฉันก็สามารถทำเครื่องปั้นดินเผาได้ทีละชุด ทุกวันฉันทำเตาดินเผาได้ 3-4 อัน หาเงินได้ 150,000 ดอง พอเลี้ยงดูครอบครัวได้" คุณเนียง ซา รา กล่าว

สำหรับหญิงชาวเขมรคนนี้ การทำเครื่องปั้นดินเผาพนมปีไม่ใช่แค่เพียงอาชีพ แต่เป็นความทรงจำ เป็นสถานที่เก็บรักษาร่องรอยและความทรงจำในชีวิตของเธอ ดังนั้น แม้ว่าสายตาของเธอจะเริ่มแย่ลงและมือของเธอจะไม่คล่องแคล่วเหมือนเมื่อก่อนแล้ว เธอก็ยังคงทำงานอย่างขยันขันแข็งและพิถีพิถันกับผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้น เธอบอกว่าเธอจะอยู่กับงานฝีมือนี้ไปจนกว่าเธอจะไม่สามารถทำได้อีกต่อไป

ระหว่างการสนทนากับหญิงชาวเขมรแท้ๆ ฉันได้พบกับเครื่องปั้นดินเผาพนมปีขนาดเล็กน่ารักที่พอดีกับฝ่ามือของพวกเธอ พวกเธอเล่าว่าบริษัท ท่องเที่ยว บางแห่งสั่งซื้อสินค้าเหล่านี้เป็นของฝากในราคาชิ้นละ 30,000 ดง

“ฉันทำเตาดินเผาขนาดเล็กพวกนี้ได้ค่ะ แต่คนสั่งแค่ไม่กี่ชิ้น ถ้าทำเยอะเกินไปก็ไม่รู้ว่าจะขายให้ใคร ถ้ามีคนสั่งเยอะ ฉันคิดว่าบรรดาช่างปั้นดินเผาในพนมเปญน่าจะร่วมมือกันขายให้พวกนักท่องเที่ยว” นางเนียง โซก นาท กล่าว

เรื่องราวของคุณเนียง โซค นัท สะท้อนให้เห็นถึงอนาคตของเครื่องปั้นดินเผาพนมปีในสังคมสมัยใหม่ โดยเชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวในรูปแบบของสินค้าที่ระลึก เพื่อให้บรรลุเป้าหมายนี้ จำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนจากภาคอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวและหน่วยงานท้องถิ่น เพื่ออนุรักษ์งานฝีมือดั้งเดิมที่มีมานานหลายศตวรรษของชาวเขมรในภูมิภาคบายนุย

ทันห์ เทียน

ที่มา: https://baoangiang.com.vn/-giu-hon-gom-phnom-pi-a426289.html